Fakultet političkih nauka
Odsjek: socijalni rad
Seminarski rad iz Historije BiH
Tema: Gazi Husrev-beg
Radile:
Sumeja Suljagić 6530
Gazi Husrev-beg
Gazi Husrev-beg je rođen 1480. godine u Serezu (Egejska Makedonija) gdje mu se
otac nalazio kao sandžak-beg, namjesnik. Otac mu, Ferhat-beg bio je rodom iz
Trebinja, dok mu je majka bila turska princeza Seldžuka, kćerka sultana Beyazida
II , pa je Gazi Husrev-beg po ocu porijeklom iz ovih krajeva, a po majci je vezan
za osmansku sultansku familiju. Husrev-beg je još kao malo dijete ostao bez oca
koji je poginuo 1486. godine u bici kod Adene kao vojskovođa Beyazida II boreći
se protiv egipatskog sultana Kaitbaja. Majka mu je također rano umrla i pokopana
je u zasebnom turbetu pokraj koga je kasnije podignuto i turbe njenog oca sultana
Beyazida II.
Husrev-beg je odrastao i odgojen na osmanskom dvoru, a svoje prvo
zaduženje dobio je kao diplomata.Dodijeljen je kao pratnja svome daidži careviću
Mehmedu koji je 1503 godine postavljen za krimskog namjesnika sa sjedištem u
gradu Kefi.Već
1504.godine umire carević Mehmed, Husrev-beg je iz Kefe
premješten za beglerbega u pokrajinu Skenderiju sa sjedištem u Škodri, Vitešku
titulu gazija, odnosno heroj, koja se je davala istaknutim osmanskim ratnicima i
junacima zbog vojničkih uspjeha i hrabrosti,
stekao je 1521. godine prije dolaska u
Bosnu, zbog zasluga u osvajanju Beograda. Nakon toga ga je sultan, na njegovu
izričitu molbu ,premjestio za bosanskog sandžaka.
Prvi njegov boravak u tom
zvanju u Sarajevu bio je 1521. do 1525.g. To vrijeme je bilo ispunjeno ratovima po
susjednim hrvatskim i mletačkim krajevima. Godine 1522. zauzima Knin i
Skradin, a 1523. Ostrovicu. Naredne dvije godine (1524.-1525.) bezuspješno
opsjeda Jajce i zbog trenutnih neuspjeha biva nakratko premješten iz Bosne.
Već u
januaru 1526.g. ponovo je na čelu Bosanskog sandžaka i na tom položaju ostaje
osam godina do 1534.g. U ovom period Gazi Husrev-beg je učestvovao u
Mohačkoj bici 1526.g., osvojio Obrovac 1527.g., a Jajce i još dvanaest kasaba
1528.g. Sudjeluje sa vojskom i pri opsadi Beča i Kiseka. Godine 1538. Gazi
Husrev-beg zauzima Trogir, Nadin i Knin, a 1539.g. i Sinj. U ovom razdoblju on u
Sarajevu podiže svoju monumentalnu džamiju (1530.-1531.) i niz drugih objekata.
Samo u Sarajevu je 1532.g. Gazi Husrev-begov vakuf brojao 202 objekta.
Gazi
Husrev-begov dolazak na stolicu bosanskog sandžaka se dakle desio te iste
1521.godine i uz dva kraća prekida tu je ostao sve do smrti 1541. godine. Za period
od dvadeset godina, koliko je kao osmanlijski namjesnik upravljao Bosnom, Gazi
pravnom utemeljenju ovaj vakuf traje u kontinuitetu punih 476 godina i ima ,počev
od svoga osnivanja pa do danas.
Džamije i funkcije vezane za džamije
Gazi Husrev-beg je svoje građevine počeo da gradi neposredno nakon Mohačke
bitke, 1526 godine kada je u ovim krajevima bila velika koncentracija janjičarskih
inženjerskih jedinica kojima je pripadao i projektant džamije,tada glavni arhitekta
osmanlijskog carstva, perzijanac Adžem Esir Ali.Vjerovatno su zbog toga sve
građevine koje su uvakufljene prvom vakufnamom iz 1531 godine; džamija,
imaret, hanikah, mekteb i vodovod sa pratećim objektima izgrađene za tadašnje
vrijeme u rekordnom roku od 4 godine.
U tekovinu islamskog načina življenja
veliki graditelj i dobrotvor je posebnu pažnju posvetio vodovodu i odvodu
otpadnih voda u Miljacku.On dovodi vodu sa izvora udaljenog sedam kilometara
putem cjevovoda od konusnih pečenih glinenih cijevi do šadrvana ispred glavnog
ulaza u džamiju,zatim do javnog toaleta izgrađenog izvan džamijskog
harema.Kasnije se ovaj vodovod produžava do avlije Tašli hana i Ferhadije
džamije.
Sarajevu je na ovom vodovodu bilo priključeno 40 javnih
česama .Interesantno je pomenuti da su iste pečene cijevi ugrađene u tambur
džamije ispod kubeta,kao i ispod dva manja kubeta iznad džamijskih tetima čime
se je postiglo odgovarajuće pojačanje zvuka u unutrašnjosti džamije.
U prvoj
vakufnami je kao ibadet određeno da se jednom godišnje uči i mevlud u Begovoj
džamiji.Interesantno je pomenuti da je kod nas ovom vakufnamom mevlud
propisan 1531 godine,a da je mevlud preuzet kao zvanična svečanost
osmanlijskog dvora tek sredinom šesnaestog stoljeća čime se na još jednom
primjeru potvrđuje vizionarstvo Vâkifa.Gazijinom vakfijom uspostavljeno učenje
mevluda vjerovatno ima za posljedicu da je učenje mevluda najomiljenija i
najčešća svečanost u raznim prilikama kod bosanskih muslimana
.
U okviru prvog
uvakufljenja bila je i zgrada mekteba izgrađena na istočnom dijelu harema džamije
koji je bio namijenjen za sticanje početničke vjerske naobrazbe.
Prema aktuelnoj
sistematizaciji danas je u Gazi Husrev-begovom vakufu stalno uposleno ili
ugovorima angažovano ukupno 66 uposlenika. U periodu turističke sezone Uprava
vakufa angažuju i dvojicu izvršilaca na poslovima prijema turista koji su kao
studenti ili svršenici FIN-a kompetentni za davanje objašnjenja kako o historijatu
vakufa,tako i džamije sa pratećim objektima ,te o Islamskoj zajednici u BiH i
islamu kao religiji, a što su česta pitanja posjetilaca.
Posao stalnog turbedara je
