Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje vaspitača Pirot
SEMINARSKI RAD IZ LIKOVNE
KULTURE
TEMA:
Grčka umetnost – arhitektura
Mentor:
Student:
Dragana Dragutinović
Marija Slavković 53/10
Pirot, decembar 2011. Godine
Sadržaj:
Uvod ........................................................................................................ 3
Grcka umetnost ....................................................................................... 4
Pojam arhitekture .................................................................................... 5
Uticaji na stvaranje grčke arhitekture ..................................................... 6
Stilovi grčke arhitekture ......................................................................... 8
Dorski stil ............................................................................................... 8
Jonski stil ................................................................................................ 9
Korintski stil ........................................................................................... 10
Akropolj ................................................................................................. 11
Partenon ................................................................................................. 13
Hram Erehteon ....................................................................................... 15
Hram Atine Nike ................................................................................... 16
Propileji – svečani ulazi ......................................................................... 16
Pozorište u Epidaurusu ........................................................................... 17
Zaključak ................................................................................................ 18
Literatura ................................................................................................ 19
2
Grčka umetnost
Umetnost stare Grčke je umetnost koja je nastala na mestu koje su nastanjivali Grci u periodu
od 9. veka p. n. e. do 1. Veka. Oko 550. p. n. e. Grci ili “Heleni” kako su sami sebe nazivali, nisu bili
jedan veliki narod nego niz plemena, vezanih Egejskim morem, koja su imala sličan jezik i religiju
(svemoćne bogove koji su bili prepuni vrlina, ali i ljudskih mana). Između drugog i prvog milenijuma
p. n. e. ta su se plemena nastanila na krajnjem jugu Balkana. To su najpre bili: Mikenci i Dorci
(naseljeni uglavnom na grčkom kopnu), i Jonci (samo na obali i ostrvima Egejskog mora), a kasnije i
Spartanci, Tebetanci, Atinjani i Korinćani. Vremenom im je na jugu Balkana postalo tesno i osnivali
su u 8. veku p. n. e. kolonije širom Sredozemlja (Sicilija, Italija, Španija, Mala Azija pa i Dalmacija).
Na prostorima svojih kolonija nastavio se procvat, ponekad uspešniji nego u samoj Grčkoj.
Uobičajena je podela grčke umetnosti je na:
Geometrijski stil (10.-7. vek p. n. e.),
Arhajsku umetnost (650.-480. p. n. e.),
Klasično ili Zlatno doba (480.-336. p. n. e.) i
Helenizam (336.-30. p. n. e.).
Period pre procvata u V veku pne - grčka umetnost razvijala se kroz različite faze u periodu od
1100 do 323 godine pne (IV vek pne). Umetnost starih Grka kao i njihov život zasnivao se na mitskoj
tradiciji i religioznosti, ali se njihova religija razlikovala od ranijih civilizacija u tome što bog više nije
nedostupan i neprekosnovena sa vanzemaljskim osobinama već ima sva svojstva čoveka, vrline i mane
običnih ljudi.Često se sa njima poistovećuje, sa njima živi, svađa se, potpuno se mešaju životi običnih
ljudi i bogova čime se Bog maksimalno približio ljudima. On nije više za njih nedostupna misterija
već je deo običnog života svakodnevnih ljudi. Ta saglasnost i prožimanje između božanskog i
ljudskog osnovno je obeležje i ideal grčke umetnosti koja je postala osnova evropske civilizacije. Zato
oni nisu podizali ni piramide, ni vladarske palate, ni umetnička dela koja bi slavila pojedince na vlasti.
Oni podižu građevine i umetnička dela koja služe običajima i potrebama naroda. Osnivanje
Olimpijskih igara 776 godine pne polazna je tačka grčke hronologije. U to vreme razvija se i najstariji
stil u grčkoj umetnosti tzv. geometrijski stil. Tokom 12. pa sve do 7. veka p. n. e. (tzv. mračno doba
grčke) traje raspadanje kritske i mikenske umetničke baštine i skoro da se gase umetničke delatnosti.
U isto vreme Grčka civilizacija se formirala i polako oblikovala. Svaka zajednica razvijala je svoj
centar koji je prerastao u grad-državu (polis) kojim je upravljalo veće bogatijih staraca. Umetnost
vekovima ne nalazi značajniji izraz, izuzimajući keramiku koja je vezana za praktičnu upotrebu.
Nastale su vaze koje su služile za odlaganje pepela pokojnika. U 9. veku p. n. e. Grci su počeli da
oslikavaju vaze geometrijskim oblicima: spiralama, rozetama, prepletima, meandrima, trouglovima,
krugovima, svastikama- koje su raspoređene u horizontalne trake kao kod Mikenaca. Takvo
ukrašavanje se naziva "geometrijski stil". Kasnije se odustaje od same geometrije i javlja se ljudska
figura, ali još uvek geometrizirana (kao kod vaze iz Dipilona). Keramika iz 6. veka p. n. e. Ima
organske linije i likove koji podsećaju na istočnjačku umetnost te je nazvana "orijentalni stil" i
najzastupljenija je u arhajskom periodu.
4
Pojam Arhitekture
Arhitektura antičke Grčke je izrasla iz starijih kultura (maloazijske i mikenske) i razvijala se
od 7. do 5. veka p. n. e. ka velikom savršenstvu iz privrednih i socijalnog, kao i kulturnih preduslova i
izrasla iznad svoje upotrebne osnove kao stvarna umetnost koja je uticala na opšta uganuća u
svetskom razvoju umetnosti. Arhitektura koja je nastajala u ranom periodu u vreme Mikenske Grčke
(1200. godine p. n. e.) sve do 7. veka p. n. e. kada se gradski život razvio da bi javna zgrada mogla biti
podignuta. Većina tih arhaiskih građevina bila je od drveta ili blata ili gline ništa se nije očuvalo i
većina naših informacija se sastoji od očuvanih objekata u antičkoj arhitekturi jer su Rimljani kopirali
antičke uzore i od pisanih izvora iz 1. veka. Arhitektura, kao i slika i skulptura nije bila priznavana za
umetnost i arhitekta se smatrao za zanatliju i njihova imena nisu poznata pred 5. vekom p. n. e. Poznati
arhitekta koji je projektovao Partenon bio je zapostavljen iako bismo ga danas smatrali genijem.
Standardne forme grčkih javnih zgrada su poznati iz očuvanih oblika kao što je Partenon i iz rimskih
izvora koji su delom kopirali grčku arhitekturu kakav je Panteon u Rimu. Zgrada je bila jedan
pravougaonik ili kvadrat koji je rađen u krečnjaku kojeg je u Grčkoj u izobilju dok je gradnja od
mermera zavisila od uvoza sa ostrva kao Paros i upotrebljavan je uglavnom za vajarsku dekoraciju
hramova.
Hram je postao glavni nosilac stilskog procesa. Hram je građevina podignuta u čast nekog
božanstva odnosno za kulturne svrhe posvećene tom božanstvu za obično stvarne ili kulturne žrtve.
Grčki hram nije služio kao sastajalište za vernike i više je postao skulptura nego stvarna arhitektura
koja je primerena čoveku za razliku od umetnosti u rimskoj i hrišćanskoj arhitekturi u čijim se
hramovima sastaju vernici. Hram predstavlja jedan od najznačajnijih zadataka oblikovanja čitavog
razdoblja grčke arhitekture i umetnosti uopšte. Unutar hrama su se nalazili skulpture i pokloni. Temelji
su se pravili od kamena a sama zgrada je od nepečene opeke i drva i obložena slikama dekorisanim
pločama iz pečene gline. U početku se upotrebljavao drveni građevinski materijal a kasnije kamen u
prvom redu krečnjak jer je i mermer koji je dopreman i bilo je teško dopremiti velike komade mermera
brodovima. Hram ima naos- svetilište i pronaos- pretprostor ponekad i opsidonom. Ima nekoliko vrsta
hramova koje razlikujemo u grčkoj arhitekturi. U 9. veku nastaje „templum in anis“ koji je imao naos i
u pročelju dva stupa koja su stvarala pretprostor, iz toga oblika se razvija prostil koji ima predvorje sa
redom stupova na pročelju zgrade i amfiprostil koji ima ovakove stupove na oba dve kraće strane
hrama. Od 8. veka razvija se tip hrama peripter ili monopteros koji ima stupove na sve četiri strane
pravougaone osnove hrama i dipter ili dipteros koji ima dva reda stupova okolo cele zgrade. Grčki
arhitekti su stvorili oblike koji neki naznačavaju da su noseći i potporni dok su drugi poduprti i nošeni
i na ovaj način nastaje jedna neobično nežna konstrukcija toga sastava.
Njena osnova je bila u kolonadi od stupova sa arhitravnim gredama i bremenima koji su
nošeni stupovima. Celina je sastavljena iz elemenata kojima se ništa ne može oduzeti niti dodati a da
se ta celina ne naruši.
5
