1
1. OSNOVI GREJNE I KLIMATIZACIONE TEHNIKE
DALJINSKO GREJANJE:
Daljinsko grejanje je način snabdevanja energijom pri čemu se voda na jednom
centralnom mestu zagreje(npr: u toplani-termoelektrani, odnosno,termoenergani TO-TE ) i
preko razvodne mreže distribuira do potrosača na korišćenje
.
Daljinsko grejanje ima sledeće osnovne delove:
toplanu,
npr.kotlarnicu sa kotlovima,ložištima,dimnjakom,zalihom
goriva,pumpama,pripremom vode,mernim uređajima i svim ostalim pratecim
elementima.
toplodalekovode
:koji toplotu u obliku pare,tople vode ili vrele vode dovode raznim
zgradama.
toplotnu predajnu stanicu,(
podstanicu
)
iz koje se toplota od toplodalekovoda predaje
kućnim postrojenjima.
kućnu cevnu mrežu,
koja razvodi toplotu na pojedina grejna tela i ostale potrošače toplote
Za uvođenje daljinskog grejanja,važna je ekonomičnost koju treba za svaki slučaj
ponaosob preispitati. Posebnu pažnju zaslužuju sledeći faktori:
Gustina toplotnog opterećenja
za područje koje treba grejati:
gustina po površini
gustina po dužini ili linijsko opterećenje (MW/km)
Troškovi za isporuku toplote:
Struktura oblasti koje treba grejati:
mogućnosti za uredjaje termoenergane,toplane,
intezitet saobraćaja za dopremanje goriva i odvoženje pepela
dopuštene vrednosti emisije i imisije (pri startovanju)
Izbor parametara u sistemu grejanja:
temperatura razvodnog i povratnog voda,temperaturna razlika
pritisaki temperatura pare (korišćenje toplote)
vršno opterećenje
godišnje iskorišćenje u časovima
Koncepcija cevovoda i postavljanja mreže:
u kanalu,bez kanala,vek trajanja
2
sigurnost snabdevanja
pristupačnost cevovoda (veliki,mali grad,otvoreni prostor)
podzemna,površinska voda ili voda na ušću reke i mora,
vrsta zemljišta
Vodjenje pogona,
nadležnosti za energane i toplane
Prednost daljinskog grejanja
:
nema transporta goriva i pepela do i od zgrada (rasterećenje saobraćaja)
mogućnost korišćenja jeftinog goriva,kao npr. djubreta i otpadnog uglja
velika ekonomičnost u korištenju goriva
ušteda prostora,nema kotlarnica,bez mesta za zalihe,bez dimnjaka kod potrošača
Podela sistema daljinskog grejanja:
prema nosiocu toplote na:
vrelovodno grejanje sa temperaturom do 110
0
C
vrelovodno grejanje sa temperaturom preko 110
0
C
parna grejanja
Ograničenje temperature vrelovodnog grejanja do 110
0
C,odnosno,preko 110
0
C neophodno je
zbog tehničkih posledica pri proizvodnji toplote i zbog sigurnosno-tehničke opreme kućnih
podstanica. Parna grejanja se uvode jos samo u posebnim slučajevima.
Vrelovodno daljinsko grejanje sa t
r
< 110
0
C
Ova vrsta grejanja prema izradi u osnovi odgovara velikom pumpnom toplovodnom
grejanju. Ono može da se izvede kao otvoreni ili zatvoreni sistem. Za odavanje toplote koriste se
temperature vode maksimalno do 110
0
C.
Prednosti vrelovodnih daljinskih grejanja su :
velika pogonska sigurnost
nema kondezata
mali gubici toplote
Proizvodnja toplote:
Kada su postrojenja mala,do oko 3,5MW,postavljanje kotlova se vrši u podrumu najviše
zgrade da bi se iskoristile prednosti pri izgradnji dimnjaka. Velike grejne centrale,često su
smeštene u odvojenim zgradama. Kao proizvodjač toplote za grejnu vodu kod malih postrojenja
koriste se obično kotlovi sa direktnim loženjem. Uobičajeni kotlovi, manjeg i srednjeg kapaciteta
zahtevaju znatno veći trošak zbog redovnog punjenja gorivom, odstranjivanja pepela i šljake, kao
i zbrinjavanje pepela. Drastično smanjenje kotlova za čvrsto gorivo na tržištu nije zbog toga i
4
Radom cirkulacionih pumpi znatno se menjaju odnosi pritiska u mreži. Pritisak pumpi služi za
savladjivanje otpora trenja i ostalih otpora u mreži. U visokim zgradama,radi sprečavanja suviše
visokih pritiska,potrebne su posebne mere:
pumpa za povišenje pritiska sa prekostrujnim ventilom
izmenjivač toplote
Kućne stanice
U kućnoj stanici grejni uredjaji se uključuju u daljinsku grejnu mrežu,koja se sastoji od
prenosne stanice (po pravilu vlasništvo toplane) i kućne centrale ( vlasništvo korisnika ). To je
jedna kućna prostorija koja se može zatvoriti i koja poseduje uredjaje za provetravanje,rasvetu i
odvodnjavanje.
Važna oprema toplotno-predajne stanice
:
5
organi za zatvaranje u razvodnom i povratnom vodu,za zatvaranje kućnog
postrojenja;merač količine toplote.
Graničnik protoka vode,koji u razvodnom i povratnom vodu održava konstantan
diferencijalni pritisak na blendi.manometar i termometar
Uredjaji za potrošnu vodu mogu raznim sistemima da se priključe u daljinsku grejnu mrežu.
Najčešće se izradjuju akumulacioni i protočni sistemi,kao i bojleri sa grejnom zmijom.
Postrojenja sa različitom temperaturom vode koriste višestruko podeljenje kružne tokove pumpi
sa sopstvenim regulacionim sistemima. Za stambene priključke u blokovskom grejanju
naselja,kada se centralno regulisana toplota isporučuje samo za grejanje,grejnu vodu maksimalne
temperature od 119
0
C,potiskuju mrežne pumpe direktno u stanove do pojedinih grejnih tela.
Regulator diferencijalnog pritiska sa graničnikom protoka,treba da snabdeva kuću ravnomernom
količinom grejne vode i pri odstupanju pritiska u mreži. Termostatski ventili na grejnim telima
za dobru sposobnost regulisanja moraju da imaju veliki otpor.
Vrelovodno daljinsko grejanje sa t
r
>110
o
C
Vrelovodno daljinsko grejanje sa temperaturama >120
o
C predstavlja alternativu pored
parnog daljinskog grejanja.
Prednosti vrelovodnog
grejanja u odnosu na parno daljinsko grejanje:
Nema kondezata i time odgovarajućih gubitaka,
Korišćenje jeftinijih cevi od sintetičkog materijala
Uprošćeni cevovod,umanjeno održavanje
Olakšano lokalno i centralno regulisanje
Dug vek trajanja
Nedostaci:
Stalni troškovi za struju zbog pumpnog pogona
Održavanje pritiska
Toplota može da se dobije ili u vidu industrjske otpadne toplote,iz procesa termoenergana
ili iz neposrednih proizvođača toplote,npr.u vrelovodnim kotlovima. Ako je na nekom mestu
vrelovodne mreže prekoračen pritisak potreban za zasićenje,dolazi do stvaranja parnih mehurića.
Kad ovi dodju u dodir sa hladnim predmetom ili hladnom vodom ,nastaje kondezacija. Ona
prouzrokuje udare pritiska,oštećenja i dovodi do razaranja sastavnih delova postrojenja.
Temperatura razvodnog i povratnog voda
Izbor temperature razvodnog voda za industrijske potrebe zavisi od temperature koje
zahtevaju potrošači toplote,npr. u perionicama 130
o
C DO 160
o
C,u fabrikama gume i kablova 155
do 160
o
C. Temperaturna razlika izmedju razvodnog i povratnog voda veoma je
promenljiva,zavisno od postrojenja. U toplanama je često 120/50
o
C.
