1
TROŠKOVI POSLOVANJA PREDUZEĆA
2
SADRŽAJ
UVOD............................................................................................................................... 3
1. POJAM UTROŠAKA I TROŠKOVA..................................................................................4
2. UTROŠCI ELEMENATA PROIZVODNJE..........................................................................6
2.1 Utrošci materijala.........................................................................................................6
2.2 Utrošci sredstava za rad...............................................................................................7
2.3 Utrošci radne snage .....................................................................................................8
3. PODJELA TROŠKOVA.................................................................................................10
3.1 Podjela troškova prema elementima proizvodnje.....................................................10
3.2 Podjela troškova prema mjestu nastanka..................................................................11
3.3 Podjela troškova prema načinu prenošenja na nosioce............................................12
3.4 Podjela troškova prema zavisnosti od obima proizvodnje........................................12
4. DINAMIKA UKUPNIH TROŠKOVA...............................................................................14
5. KALKULACIJE TROŠKOVA...........................................................................................15
5.1.Diviziona kalkulacija ..................................................................................................16
5.2.Kalkulacija vezanih proizvoda....................................................................................16
5.3.Dodatna kalkulacija....................................................................................................16
6. KONTROLA TROŠKOVA PREDUZEĆA............................................................................17
ZAKLJUČAK...........................................................................................................................18
LITERATURA......................................................................................................................... 19
4
1.POJAM UTROŠAKA I TROŠKOVA
Trošenje elemenata proizvodnje odvija se tako što radna snaga pomoću sredstava za rad u
tehnoloskom procesu djeluje na materijal radi dobijanja novog proizvoda. Trošenje se ispoljava
kao:
Trošenje radne snage
sa ciljem podsticanja početka proizvodnje,izvršavanja konkretnih radnji u
procesu proizvodnje,organizovanja i kontrole proizvodnje,
Trošenje materijala
kao uslova za otpočinjanje i odvijanje procesa proizvodnje,kao i oblikovanje
upotrebne vrijednosti novog proizvoda,
Trošenje sredstava za rad
kao oruđe za rad i tehničkih uslova rada kojima se stvaraju uslovi za
otpočinjanje i tok proizvodnje.
Trošenje elemenata proizvodnje ispoljava se u dva,kvalitativna različita vida. To su:
Naturalni vid trošenja i
Novčani vid trošenja (finansijski)
Naturalno trošenje predstavlja trošenje elemenata proizvodnje i njihovo prirodnom,naturalnom
vidu. Trošenjem elemenata proizvodnje u naturalnom vidu nastaju
utrošci.
Utrošci
su fizički iskazane količine elemenata proizvodnje koje se reprodukciono troše u procesu
proizvodnje. Količina utrošenih elemenata proizvodnje zavisi od : intenziteta trošenja i vremena
trošenja. Intenzitet trošenja predstavalja količinu utrošaka elemenata proizvodnje u jedinici
vremena. Utrošci elemenata proizvodnje razlikuje se međusobno po mjestima na kojima
nastaju,mogućnostima mjerenja,jedinicama mjere kojima se iskazuju,veze sa nosiocima i drugim
karakteristikama. Za pojam utrošaka nije bitno da li oni nastaju na radnim mjestima na kojima se
proizvode novi proizvodi-tehnološko radna mjesta (radna mjesta izrade),ili nastaju na drugim
radnim mjestima-netehnološka (režijska) radna mjesta,radi pripreme,završavanja i
organizovanja proizvodnje. Utrošci se izražavaju fizičkim jedinicama mjere-jedinicama za
masu,dužinu,zapreminu,površinu,energiju i slično,ali se koriste i drugi pokazatelji trošenja,kao
na primjer,učestalost kvarova mašina. Utrošci elemenata proizvodnje razlikuju se i po
mogućnostima vezivanja za nosioce,odnosno proizvode i usluge radi čije proizvodnje su nastali.
Utrošci elemenata proizvodnje uslovljeni su tehničkim i organizacionim faktorima. Tehnički
faktrori trošenja su oni tehnički elementi na kojima se zasniva tekuća proizvodnja i koja na tu
5
proizvodnju direktno ili indirektno utiču. Na tehničke faktore proizvođači svojim mjerama
organizacije ne mogu uticati,odnosno ne mogu mijenjati dejstvo ovih faktora na trošenje u
procesu proizvodnje. Ovi faktori se ubrajaju u grupu objektivnih faktora ulaganja. Tehnički uslovi
proizvodnje se jedino mogu mijenjati dodatnim ulaganjem u nove tehnicke faktore,odnosno
invseticijama u razvoj preduzeća. Organizacioni faktori predstavljaju odredjena dejsta radnika i
kolektivna preduzeća na proces reprodukcije. Ovi faktori predstavljaju izraz subjektvnih kvaliteta
proizvođača. Pod uticajem ovih faktora stvarni utrošci elemenata proizvodnje povećavaju se u
odnosu na neophodne utroške za proizvodnju određenog proizvoda. Drugi vid trošenja
elemenata proizvodnje jeste novčani vid. Izražavanjem trošenja elemenata proizvodnje u
novčanom vidu dobijaju se
troškovi
.
Troškovi
predstavljaju cjenovni izraz utrošaka. Troškovi su umnožak utrošaka elemenata
proizvodnje i odgovarajućih cijena elemenata proizvodnje po jedinici utrošaka.
T= U*Cu
T- troškovi
U- utrošci elemenata proizvodnje
Cu – cijena sredstava za proizvodnju po jedinici utroška,odnosno zarada po jedinici rada.
Elementi proizvodje koji se troše moraju imati određenu cijenu da bi njihovo trošenje imalo
karakter troška. Zbir svih troškova i drugih ulaganja vrijednosti predstavlja cijenu koštanja. Kao
cjenovni izraz utrošaka,troškovi su uslovljeni istim faktorima kao i utrošci. Preko cijene na
troškove utiču i društveni faktori. Kao sastavni dio troškova utrošci imaju veliki značaj za
troškove
