DINAMIKA PREDAVANJA
Prof. dr Rajko Kasagi
ć
Asistent : Melvedin Jašarević
POSLOVNO PRAVO
Travnik 2011 godina
1.DRŽAVA I PRAVO
Država i pravo su nastajali vijekovima.Istorija nas uči o razvitku prava i država kao
međusobno uslovljenim pojavama Otac historije je Herodot.Međutim, u razvoju ljudske
misli isticao se Aristotel koji je u vremenu deskriptivne historijske misli opisao državno
i pravno uređenje grčkih polisa .On je radio statute gradova-polisa kao prve ustavnopra-
vne norme , od kojih su neki sačuvani do današnjih dana i predstavljaju značajnu vrijed-
nost radi saznanja o državnom uređenju i pravu tog vremena
.
Druga faza razvoja historijske misli predstavljala je pragmatična historija koja se
okvirno mogla vezivati za srednji vijek.Ona daje opise događaja, podatke o vladarima ,
načinu vršenja vlasti , vojskovođama, bitkama i političkim sukobima.Ova historija se
trudila da događaje opiše i i time ih objasni .Istorija se shvatala kao
magistra vitae
(učiteljica života).
Tek u XIX vijeku dostiže se nova faza istorijske misli, tzv. Genetička historija Ona za
cilj postavlja uzročno-posljedično objašnjenje historijskih procesa i pojava i trudi se da
ustanovi njihovu genezu .
Društveno-ekonomski progres danas je moguć samo u savremenim državama čije
pravno regulisanje odnosa , među subjektima , proističe iz dostignutog stepena
ekonomskog razvoja .
Kao što su država i pravo povezani tako su vezani i pravo i ekonomija u državi.Ali
ova veza prevazilazi okvire jedne države razvojem prometa robe i usluga sa
inostranstvom, što je rezultat usvajanja niza međunarodnih konvencija i drugih pravnih
normi ili prihvatanja poslovnih pravila ponašanja.
Rasprostranjeno i prihvatljivo teorijsko stanovište je da su država i pravo dvije strane
iste pojave, jer država bez prava i nije država , u takvoj skupini može da vlada samo
nered , nesigurnost , narušavanje sloboda , pravo bez države je nezaštičeno , neostvaruje
se pa stoga ga i nema.
4. Pojava prvih zakona
Iz činjenica da u prvobitnoj zajednici nije postojala država može se izvući zaključak
da za nju nije svojstveno ni postojanje prava.
Ipak su mnoga primitivna društva bila izuzetno dobro uređena :besprijekorno su
funkcionisala i tačno se znalo ko šta treba da radi, koje je ponašanje dozvoljeno, a koje
nije.
Osnovi regulator ponašanja bili su običaji.Odnose unutar grupe regulisao je splet
nepisanih pravila, koja su nastajala dugotrajnim ponavljanje ponašanja kroz više
generacija.U ovakvim zajednicama su bili vidljivi jaki tragovi prošlosti , gdje je
proizvodnja skromna , privreda naturalna, a pravo nerazvijeno, vezano za religiju , puno
formalizma i simbolike. U krilima plemenske zajednice formira se zametak pravnih
sistema država koje se rađaju , a običajna pravila rodovskoplemenskih zajednica
postepeno prerastaju u običajno pravo prvih država.
Prve države bile su formirane kao mali samostalni gradovi-države.U sumeru u III
milenijumu pne. postojao je znatan broj takvih državnih tvorevina od koji su
najpoznatiji: Ur, Uruk Eridu itd.
Pojavom pisma stekli su se uvjeti za izradu tekstova pravnih normi.
U vrijeme vladavine Ur Namu pojavio se i njegov zakonik poznat kao Ur Namu zakonik
Zakonik Ur Namu sadrži odredbe od zaštite siromašnih od bogatih , čišćenju zemlje od
otimača , varalica i podmitljivaca , o preljubi , o silovanju, o povratku odbjeglog roba , o
kaznama zbog povrede , o kazni uranjanja u rijeku zbog lažne optužbe.
Zakonik vavilonskog cara Hamurabija (oko 1680. god. pne.) je najznačajniji klinasti
pravni spomenik a pronađen je tek 1901. godine .To je najrazvijeniji izdanak jedne
znatno starije pravne kulture.
Ispisan je na crnom kamenu , i jedan je od najpotpunijih pravnih izvora starog vijeka.
Kazne su po principu taliona i kompenzacije – imovinske.
5. Značaj rimskog prava za državu i pravo
Rimska država se dugovječno protezala na nekoliko kontinenata.Na njenom primjeru
možemo uočiti kako nastaje jedan politički i pravni poredak , kojim se mehanizmima
pravo prilagođava životu , kakav je odnos prava i privrede.Bitan razlog je u značaju koji
koji rimsko pravo ima na ovom prostoru, stvarajuči kontinentalno savremeni pravni
sistem.
Pravne sisteme možemo podijeliti u dvije grupe
One koje su nastale na principima rimskog prava (zemlje „civilnog prava“)
i one koje su se razvile po utjecajem engleskog precedentnog prava (common low)
Porodici „građanskog civilnog prava“ pripada čitava kontinentalna Evropa .
Rimsko pravo je uvod u savremeno građansko pravo(stvarno, obligaciono i nasljedno)
Dakle pod rimskim pravom treba podrazumjevati pravo koje je važilo kao pravni
poredak u rimskoj državi od njezinog početka tj. od osnivanja Rima 754.god.pne do
cara Justinijana (527-565 n.e.)
Izvore rimskog prava možemo podijeliti na pravne i vanpravne;
Pravni su:
-zbornici,
-zakoni,
-djela pravnika
Vanpravni su:
-spisi istoričara,
-književna djela,
-knjige filozofa, retora i gramatičara.
Značajniji izvori rimskog prava počinju sa Zakonom dvanaest ploča. To je nastariji
rimski zbornik donijet 451 i 450 god. pne.Naziv je dobio po tome što je bio napisan na
12. bronzanih ploča.On je osnov građanskog rimskog prava.
Rimsko pravo stavrano je dugi niz vijekova putem najrazličitijih izvora:
Od nekoliko izvršenih kodifikacija treba istači Institucije rimskog profesora Gaja.iz II
vijeka i posljednju kodifikciju i najuspješniju izvršenu koja je izvršena za vrijeme cara
Justinijana u VI vijeku .
Tri osnovna načela rimskog privatnog prava :
Neograničeno privatno vlasništvo
ugovorna sloboda i
sloboda raspolaganja testamentom.
Recipirano rimsko pravo je potisnulo već od ranog srednjeg vijeka domača partikularna
prava.
Recipirano rimsko pravo je negdje prije a negdje kasnije prestalo da važi kao pozitivno
pravo te je zamjenjeno građanskim kodifikacijama.
