UNIVERZITET U ISTOČNOM SARAJEVU
FILOZOFSKI FAKULTET
KATEDRA ZA SOCIOLOGIJU
SEMINARSKI RAD
Predmet: Globalizacija savremenog društva
Tema: Terorizam
Mentor:
prof. dr Dragomir Vuković
Student:
Dejan Dolijanović
Pale, april 2018.
Terorizam
2018.
Dejan Dolijanović
4
2. POJAM I NASTANAK TERORIZMA
Riječ
terorizam
(terrorism), nastao je od latinske riječi
terror
ili
strah
,
a
pojam
terorizam
je doktrina i metod borbe za određene ciljeve sistematskom upotrebom nasilja
1
. To
znači da je teror vladavina nasilja, a terorizam kao ideologija je krajnji metod borbe za
ostvarivanje političkih ciljeva putem nasilja i ucjena
2
.
Dakle, izvorno značenje pojma terorizam odnosi se na državu kao počinioca terorističkih
akata i na građane kao žrtve. Iako se pod terorizmom podrazumijeva unaprijed smišljeno i
organizovano nasilje u političke svrhe kojim pokušava da se zastraši i slomi otpor onoga protiv
koga se primjenjuje, u nauci ne postoji opšteprihvaćena definicija tog pojma zbog postojanja
brojnih subjektivnih razloga, prvenstveno zbog različitog pristupa definiciji objekta i subjekta
terorizma.
U savremenom političkom rečniku, pojam terorizam prvi put je popularno upotrijebljen
60-tih godina djelovanjem pripadnika IRA-e u Sjevernoj Irskoj, ETA-e u Španiji. Savremeni
terorizam nastao je u Evropi i prenio se prvo na Latinsku Ameriku, Bliski istok, a zatim na
ostatak svijeta, prilagođavajući se istorijskim i nacionalnim karakteristikama i tradicijama.
Terorizam sa pojavom njemačkog fašizma dobija sasvim novu dimenziju, u obliku novih formi i
metoda djelovanja nacističkog pokreta. Era fašizma je karakteristična za pojavu državnog
terorizma u Italiji, Španiji a posebno u Njemačkoj.
Poslije II svjetskog rata, usled izraženih narastanja društveno-političkih sukoba u svijetu,
terorizam kao ideologija poprimila je svjetske razmjere (posebno od 60-tih godina), koristeći
metod nasilja kao ekstremni oblik borbe za ostvarivanje političkih ciljeva. U pojedinim
regionima svijeta (Južna Amerika, Indokina, Afrika), posebno su bili izraženi nacionalni i
1
Politička enciklopedija, Savremena administracija Beograd, izdanje 1975
2
Mala enciklopedija, Prosveta Beograd, izdanje 1986
Terorizam
2018.
Dejan Dolijanović
5
politički pokreti koji su raspolagali sa gerilskim snagama u borbi za slobodu protiv kolonijalne
vlasti i autokratskih režima u određenim zemljama.
I pored sve veće prisutnosti terorizma u svijetu i dalje su prisutni dvojni standardi
pristupu i klasifikaciji terorizma. Takav odnos prema terorizmu su nastavile velike i moćne
države zapada posebno SAD, rukovodeći se prvenstveno sopstvenim interesima. Klasičan
primjer za to je odnos SAD kao najveće vojno-ekonomske i političke sile prema terorizmu
albanskih separatista na Balkanu, gdje su pripadnike albanske terorističke organizacije OVK
prikazali kao “borce za slobodu”, dok su na primjer pripadnike Kurdistanske radničke partije u
Turskoj prikazali kao teroriste.
Pošto se nije mogla donijeti opšteprihvatljiva definicija terorizma na osnovu opštih
karakteristika, fenomen terorizma može se svesti pod pet elemenata: politička priroda akta
terorizma, nasilje, izazivanje straha kod protivnika, uticaj na širu okolinu i nepredvidljivost akta
terorizma.
Terorizam nije samo
najgrublji oblik nasilja, već planski sveobuhvatan i kontinuiran
sukob najčešće između destruktivnih subjekata i aktuelne vlasti unutar jedne države ali i između
država, u kojem napadač usklađen nenaoružanim i većinom oružanim djelatnostima nastoji da
kod napadnutog izazove strah, zbog kojeg će pristati na političke ustupke, odnosno da ga potčini
svojoj volji.
3. CILJEVI TERORIZMA
Terorizam obično ima za cilj da zastraši ili prisili državni subjekt (vladu, pojedine grupe
ljudi, pojedince) i tako objekat napada ispuni tražene zahtjeve koji mogu biti političke, društvene
ili materijalne prirode. S obzirom na to da je terorizam složena aktivnost u funkciji namjernog
izazivanja straha kod građana ili narušavanja autoriteta države, nosioci terorizma raznim
metodama djelovanja žele da postignu konkretan cilj.
