4
1. OSNOVNE KARAKTERISTIKE INSTRUMENATA
MONETARNE POLITIKE
Instrumenti monetarne politike
su alati kojima Centralna banka realizuje monetarnu
politiku.
1
Centralne banke, koriste različite instrumente monetarnog regulisanja u želji da ostvare
(neposredne) ciljeve monetarne politike.
U zavisnosti od načina na koji deluju, instrumenti monetarne politike se mogu grupisati na:
a)
direktne instrumente
–koji omogućavaju neposredno postizanje ciljeva nosilaca
monetarne politike. Najčešće korišteni direktni instrumenti su regulisanje kamatne
stope i mjere regulisanja porasta plasmana banaka (kreditni limit),
b)
indirektne instrumente
–djeluju koristeći odnos između novčane mase i primarnog
novca, kao i monopolski položaj Centralne banke u pogledu kreiranja primarnog
novca.
2
U skladu sa prethodnim konceptom je i podela instrumenata na dvije osnovne grupe:
a)
kvantitativni instrumenti,
koji djeluju na nivou cijele privrede, bez izuzetka. Osnovni
oblici ovih instrumenata monetarne politike su politika obaveznih rezervi, politika
eskontne stope i kamatnih stopa uopšteno i operacije na otvorenom tržištu;
b)
kvalitativni instrumenti,
djeluju selektivno u pogledu vrste kredita, korisnika, namjene,
načina korištenja, rokova i kamate.
3
Izbor konkretnih instrumenata monetarne politike je određen stepenom razvijenosti i
specifičnostima finansijskog sistema konkretne nacionalne ekonomije.
Osnovna podjela instrumenata monetarne politike bi se mogla izvršiti i zavisno od kriterija
namjere Centralne banke–da li Centralna banka želi da utiče na ponudu ili pak na tražnju kredita:
a)
Instrumenti regulisanja ponude kredita
obuhvataju:
o
instrumente regulisanja primarnog novca,
kao što su: kreditiranje poslovnih
banaka od strane Centralne banke, izdavanje obveznica i blagajničkih zapisa,
kupovina i prodaja hartija od vrijednosti i monetizacija drugih finansijskih
oblika, kupovina i prodaja deviza i stranih valuta;
o
instrumente regulisanja monetarnog multiplikatora
, kao što su: određivanje (i
promjene) visine i osnovice obavezne rezerve poslovnih banaka kod centralne
banke i drugi obavezni depoziti kod centralne banke;
1
H
adžić, M., Barjaktarović, L.,
Monetarna ekonomija
, Univerzitet Singidunum, Beograd, 2015., str.196.
2
Ibidem, str. 197.
3
Ristić, K., Komazec, S., Ž.,
Monetarna ekonomija i bankarski menadžment
, EtnoStil, Beograd, 2014., str. 240.
5
o
druge instrumente regulisanja ponude kredita
, kao što su: propisivanje
minimalnih uslova likvidnosti banaka i ročne strukture plasmana, ograničavanje
obima kredita (plasmana) banaka i međubankarski sporazumi o kreditiranju.
b)
Instrumenti regulisanja tražnje kredita
, koji obuhvataju:
o
određivanje kamatne stope za kredite iz primarne emisije centralne banke;
o
propisivanje minimalnih opštih uslova kreditne sposobnosti zajmotražioca.
4
Tabela 1.: Instrumenti monetarne politike
Izvor: Hadžić, M., Barjaktarović, L.,
Monetarna ekonomija
, Univerzitet Singidunum, Beograd, 2015., str.196.
4
H
adžić M. & Barjaktarović L.,
Monetarna ekonomija
, Univerzitet Singidunum, Beograd, 2015., str.197.
Direktni instrumenti
- neposredno postizanje
monetarnih ciljeva:
Regulisanje kamatne
stope
Regulisanje porasta
plasmana banaka
Kvantitativni
instrumenti
- opšte djelovanje
Politika obaveznih
rezervi
Politika eskontne
stope
Operacije
otvorenog tržišta
Instrumenti regulisanja ponude kredita
Instrumenti regulisanja primarnog
novca
Instrumenti regulisanja
monetarnog multiplikatora
Instrumenti regulisanja ponude
kredita
Indirektni instrumenti
Koriste odnos
između novčane
mase
Kvalitativni
instrumenti
-
djeluju selektivno
Vrste kredita
Korisnika
kredita
Namena
kredita
Način
korištenja
Rokovi
kredita
Kamate
Instrumenti regulisanja tražnje kredita
Određivanje kamatne stope za
kredite iz primarne emisije
Centralne banke
Propisivanje minimalnih opštih
uslova kreditne sposobnosti
zajmotražioca
