tehnologije omogućio je njihovo nesmetano zadovoljavanje, došlo je do produkcije značajnih
količina raznih vrsta materija i otpada, čije karakteristike u početku nisu bile potpunosti
poznate. Otkrivanje velikog broja novih, vještačkih materijala, posebno onih koji se
primjenjuju u industriji.

Tokom izvođenja radova u industriji ili drugim postrojenjima uvijek postoji opasnost

zagađenja okoliša, uništavanja zdravlja ljudi (radnika) od strane opasnih materija.

U zavisnosti poslova koji radnici obavljaju u određenom preduzeću, u tolikoj mjeri se oni

susreću (više ili manje) sa opasnim materijama.

Fakoti koji utiču na ispoljavanje toksičnih svojstava prema radnicima koji rade sa opasnim

materijama uglavnom zavisi od vremena izlaganja radnika toksičnim materijama (odnosno
njihovim plinovima), kolika je koncentracija opasnih tvari u vazduhu, koja su fizičko-
hemijska svojstva te materije te opšteg stanje organizma tog radnika koji je izložen opasnim i
toksičnim materijama.

Čovjek je svakodnevno u dodiru sa opasnim materijama, a da toga nije nisvjestan. Veliki

broj tih materija je u njegovoj neposrednoj blizini, pa je zbog toga važno poznavati njihove
osnovne osobine. Opasne materije su one materije koje u svimformama postojanja i svim
uslovima korištenja, svojim negativnim karakteristikama,mogu biti uzročnik različitih štetnih
dejstava i opasnosti po zdravlje ljudi, oštećenja, iliuništenja materijalnih dobara, te
ugrožavanja radne i životne sredine. Moguće su različite podjele i kategorizacije opasnih
materija, ali najprihvatljivija podjela je prema njihovim osobinama i pojavnom obliku u
transportu. Klasifikacija opasnih materija proističe izEvropskog sporazuma, a istovremeno je
saglasna i klasifikaciji opasnih roba predloženojod eksperata komiteta za transport roba
OUN.

Opasne materije u radnoj okolini

2013

1. OPASNE MATERIJE

Opasne materije

predstavljaju one materije koje u svim formama postojanja i svim

uslovima korištenja, svojim negativnim karakteristikama, kao što su eksplozivnost,
zapaljivost, korozivnost, otrovnost, radioaktivnost i druge, mogu biti uzročnik različitih
štetnih dejstava i opasnosti po zdravlje ljudi, oštećenja ili uneštećenja materijalnih dobara
usljed razarajućeg termičkog ili fiziološkog dejstva te ugrožavanja radnei životne sredine.

Klase opasnih materija:
KLASA 1 - eksplozivne materije i predmeti
KLASA 2 - zbijeni gasovi, gasovi pretvoreni u tečnost, gasovi rastvoreni pod pritiskom
KLASA 3 - zapaljive tečnosti
KLASA 4.1. - zapaljive čvrste materije
KLASA 4.2. - materije sklone samopaljenju
KLASA 4.3. - materije koje u dodiru sa vodom razvijaju zapaljive gasove
KLASA 5.1. - oksidirajuće materije
KLASA 5.2. - organski peroksidi
KLASA 6.1. - otrovi
KLASA 6.2. - zagađujuće (gadne) i zarazne materije
KLASA 7 - radioaktivne materije
KLASA 8 - korozvne (nagrizajuće) materije
KLASA 9 - ostale opasne materije

Opasnim materijama

se smatraju sirovine od kojih se proizvode opasne materije i otpaci

ako imaju osobine tih materija. Opasnim materijama mogu da rukuju samo punoljetna lica
koja su za to stručno osposobljena

1.1. Prijevoz opasnih materija

Opasne materije mogu prevoze lica koja su za rukovanje i prijevoz opasnih materija

stručno osposbljena i koja su napunila 21 godinu. Lica koja nisu stručno osposobljena za
rukovanje opasnim materijama mogu ako su pethodno upoznata sa načinom rada,
opasnostima i zaštitnim mjerama na radu samo prenositi, utovarati i istovarati ili pretovarati
opasne materije i to pod rukovodstvom i nadzorom stručno osposobljenog lica za rukovanje
opasnim materijama.

Ambalaža u kojoj se prevoze opasne materije

mora da obezbjeđuje zaštitu života i zdravlja

ljudi i životne sredine pri prijevou opasnih materija i rukovanju opasnih materija. Ambalaža
mora biti zatvorena i nepropustljiva tako da pri prijevozu sprečava svako gubljenje i
prosipanje sadržaja. Ambalaža zajedno sa zatvaračima mora u svim dijelovima da bude
dovoljno čvrsta i jaka da bi se onemogućilo labavljenje za vrijeme prijevoza.

Opasna materija

ne smije da nagriza materijal od koga su izrađeni ambalaža i materija niti

da se njima stvara štetnost ili opasna jedinjenja. Ako je opasna materija pakovana u ambalažu
koja je osjetljiva na vlagu, prostor u prijevoznom sredstvu u kojim je takva materija smještena
mora biti zaštićena od vlage i pokriven nepropustljivom pokrivkom.

Utovar i istovar opasnih materija

(utovar, utakanje, pretakanje, istovar, čuvanje i druge

manipulacije u vezi sa utovarom i istovarom) mogu da se vrše samo na posebno određenim
mjestima na kojima se ne ogrožavaju život i zdravlje ljudi, životna sredina ili materijalna
dobra odnosno bezbijednost saobraćaja. Mjesto na kojem se vrši utovar i istovar opasnih
materija mora da bude snadbjeveno propisanim uređajima i opremom i na vidljivom mjestu

Opasne materije u radnoj okolini

2013

opasne materije ne smije da prilazi brzinu od 80% od najveće dozvoljene brzine prema vrsti
puta, odnosno određene saobraćajnim znakovima postavljenim na putu, a ni u kom slučaju ne
smije da bude veća od 70km/h, a za otrove 60 km/h. Motorno vozilo kojim se prevoze opasne
materije mora da pored opreme predviđene opštim propisima i Evropskom sporazumu o
Međunarodnom prijevozu opasne robe u drumskom saobraćaju imajusljedeću opremu:

1. Vozački alat i dizalicu za vozilo
2. Najmanje dva aparata za gašenje požara od kojih jedan za gašenje požara na

motoru, a drugi za gašenje požara na tovaru i takvog punjenja koje obzirom na
količinu i druga svojstva opasne materije omogućava efikasno gašenje požara

3. Dvije ručne baterijske električne lampe (svjetiljke) sa trepćićom ili stalnom

svjetlošću narandžaste boje koja se vidi sa udaljenosti od 150m

4. Dva znaka kojim se označava motorno vozilo za ustavljeno na kolovozu
5. Dvije zastavice za označavanje vozila kojem se prevoze opasne materije
6. Dvije lopate i jedan piuk
7. Prenosnu lampu koja se može uključiti na akumulator vozila i koja je izrađena tako

da ne može izazvati eksploziju ili požar

1.2. Označavanje opasnih materija

Označavanje sredstava koja prevoze opasne materije vrši se na osnovu Klemerovog koda

broj dat u gornjem dijelu označava vrstu materije koja se prevozi i odgovarajući broj dat
Preporukom UN za transport opasnih materija (broj u donjem dijelu), prikazano u tabeli .1.

GASOVITE MATERIJE

Inertni gas

Ohlađeni gas

223

Ohlađeni zapaljivi gas

225

Ohlađeni oksidirajući (požar-intenzivirajući) gas

Zapaljiv gas

236

Zapaljiv gas, toksičan

239

Zapaljiv gas koji spontano može dovesti do burne reakcije