Podjela turističkih agencija

UVOD

Turizam je postao masovna pojava, u koju je uključen veliki broj ljudi, kako na strani ponude

tako i na strani potražnje. U savremenom svijetu turizam je jedan od ključnih faktora razvoja ne
samo pojedinih turističkih destinacija i zemalja, već i globalne ekonomije. Djelatnosti koje čine
turističku privredu svrstale su se u red vodećih grana svjetske ekonomije. Da bi se povezala tražnja
sa ponudom, uvode se turistički posrednici, tj. nastaju turističke agencije. Turističke agencije imale
su veliku ulogu u omasovljavanju turizna kao fenomena, jer su omogućile i širokim masama da se
uključe u turistička kretanja. Od svog nastanka polovinom 19-og vijeka turističke agencije su
prvenstveno obavljale aktivnosti u oblasti posredovanja u turističkom prometu. Osnovni zadatak bio
je olakšavanje svih vidova putovanja, odnosno prižanje pomoći u njihovoj pripremi i izvođenju.
Takve aktivnosti su obuhvatale pružanje brojnih informacija o samom putovanju, obezbjeđenje
karata za prevoz, rezervaciju smještaja, ishrane i drugih potrebnih usluga. U ukupnim poslovima
agencija u tom periodu dominirali su oni vezani za putovanje, tako da je u ovom periodu natao i
naziv „putnička agencija“.

Turističke agencije predstavljaju neku vrstu „mosta“ između dva pola na turističkom tržištu koji

turističku tražu pokreće i usmjrava. Kako je prošlo već 150 godina od osnivanja prve turistuičke
agencije u svijetu, a turizam za kratko vrijeme postao globalni ekonomski fenomen, tako su se i
agencije mijenjale. Danas postoji više vrsta turističkih agencija. Ova definicija je bila neophodna
prije svega zbog činjenice da na tržištu postoji mnogo ponjuđača koji nude svoje usluge i mnogo
onih koji su zainteresovani da te usluge koriste. Agencije, posebno one manje, nisu u stanju da se
izbore sa velikom količinom poslova koje je donio masovni turizam, stoga je bilo neophodno da se
izvrši diferencijacija po određenim kriterijumima. Svrha ovog rada je analiza turističkih agencija
koje se dijele prema sledećim kriterijuma: karakteru poslova, predmetu poslovanja, organizacionom
obilku, stepenu samostalnosti, vlasništvu nad poslovnim sredstvima i tržišnoj usmjerenosti (veličini
tržišta.U prvom dijelu rada objasnićemo pojam turističke agencije i prikazati njenu ulogu kao
posrednika na turističkom tržištu. Potom ćemo ih razvrstati prema različitim kriterijumima da bismo
sagledali sve vrste turističkih agencija, koje ćemo detaljnije obraditi u narednim poglavljima.

1. POJAM I ULOGA TURISTIČKIH AGENCIJA

Pozitivne razvojne tendencije tokom poslednjih pedeset godina i ostvarena masovnost u

domaćem i međunarodnom turizmu bili su rezultat povećanja životnog standarda stanovništava i
promjene ukupnih socijalnih prilika, ali su značajan doprinos dali i brojni privredni subjekti koji su
djelovali na turističkom tržištu. Među njima se svojom ulogom u razvoju turizma izdvajaju
turističke agencije. U kontekstu obavljanja aktivnosti vezanih za turizam možemo postaviti načelno
pitanje: postoji li posebno i tipsko turistučko preduzeće? Sveobuhvat turističkog preduzeća nema, a i
nemoguće je zamisliti preduzeća koja će zadovoljiti sve turističke potrebe. Međutim, ako postavimo
pitanje koje preduzeće svoju ukupnu ili gotovo ukupnu aktivnost ostavaruje u turizmu onda bismo
došli do turističke agencije.

One predstavljaju najizrazitije predstavnike turističkog preduzeća

. Turističke agencije su

specifične privredne organizacije, koje se u ekonomskom i organizacionom smislu svrstavaju u
turističku privredu, ali imaju poseban položaj i prema turističkoj potražnji i prema turističkoj
ponudi

. Putničke agencije su odigrale značajnu ulogu u procesu pretvaranja turizma u masovni

fenomen. To je postignuto smanjenjem cijena turističkih usluga i povećanjem njihovog kvaliteta.
Doprinos turističkih agencija je bi rezultat uloge koju su imali u odvijanju turističkog prometa i
olakšavanju putovanja uopšte. Prema Rječniku turizma, turistička agencija se definiše kao:

1. Privredno preduzeće

koje usluge trećih preduzeća, koje su potrebne za putovanje i boravak,

posreduje putnicima i turistima ili te usluge nudi u posebnim kombinacijama kao nove,
vlastite usluge. Turistička agencija posreduje između turističke ponude i potražnje.

2. Subjekt trgovačkog prava

čija se temeljna djelatnost sastoji u organizovanju i sklapanju

ugovora o prevozu, ugovora vezanih za boravak turista u nekom kraju, te pružanju drugih
usluga svojim klijentima i činiocima turističkog prometa.

Doprinos turističkih agencija bio je rezultat uloge koju su imale u odvijanju turističkog prometa i

olakšavanju putovanja uopšte. Tokom putovanja turistima i putnicima je potreban čitav niz različitih
usluga, od obezbjeđenja karata za pojedine vrste prevoza, preko usluga smještaja, ishrane, putnih
dokumenata, do dodatnih usluga koje mogu putovanje učiniti atraktivnijim, kao sto su posjete
muzejima, tematskim parkovima i druge. Pored toga potrebne su im brojne informacije, kako u toku
pripreme samog putovanja, tako i tokom boravka na destinacijama. S druge strane, čitav niz
privrednih subjekata pruža usluge na turističkom tržištu, nastojeći da na osnovu zadovoljavanja
potreba turista ostvari i željene ekonomske efekte. I upravo povezivanje velikog broja subjekata na
strani turističke tražnje i brojnih subjekata u okviru privatnog i javnog sektora na strani turističke
ponude jeste glavni zadatak i uloga turističkih agencija.

Vukonić, B.: Turističke agencije, Školska knjiga, Zagreb., 1993. str. 43.

Маrković, Z.: Оsnove turizma, Školaska knjiga, Zagreb., 1989. str. 11.

Kao

posrednici,

agencije su ostvarile vezu između ponjuđača i potrošača turističkih usluga,

omogućavajući turistima da daleko lakše obezbijede sve potrebne usluge tokom putovanja i boravka
na destinaciji. Danas većina potošača koristi turističke agencije kao posrednike u kanalima prodaje.
Osnovni razlog leži u posredničkoj funkciji koju agencije obavljaju na tržištu obezbjeđujući
turističke usluge velikom broju potencijalnih potrošača i to na efikasan način i uz relativno niske
troškove.

Slika 1: Ilustrovani prikaz turističke agencije

(Izvor: www.tehnologija.me/turisticke-ponude-na-jednom-mjestu)

Kao posrednici u kanalima distribucije turističkih usluga, agencije obavljaju različite vrste poslova,
kao što su:



Davanje informacija o svim vrstama ponuđenih turističkih usluga,



Obezbjeđenje usluga smještaja na bazi rezervacije, ili drugih oblika poslovne saradnje sa
hotelskim i drugim preduzećima,



Obezbjeđenje usluga prevoza, po pravilu na osnovu posredovanja u prodaji karata u svim
granama saobraćaja,



Ponuda turističkih aranžmana, pri čemu se javlja posrednik u plasmanu putovanja
organizovanih od strane turoperatera, ali može na zahtjev klijenata ići na kreiranje
sopstvenih aranžmana.

Za   prodaju   posredstvom   agencija   pružaoci   turističkih   usluga   plaćaju   naknadu   u   vidu   provizije.
Pružaoci turističkih usluga su spremni da se odreknu dijela prihoda u korist posredničke provizije
agencijama jer im one obezbjeđuju veći obim prodaje. Uloga agencija kao organizatora putovanja
postaje   bitno   obilježje   turističkog   tržišta   nakon   II   svjetskog   rata,   a   masovna   produkcija   paket-
aranžmana   obezbijedila   je   daloko   veći   uticaj   na   sve   učesnike   na   ovom   tržištu.   Djelatnost
organizatora   putovanja   predstavlja   proces   u   kome   turoperateri   kombinuju   u   jedinstvenu   cjelinu

turističke usluge i plasiraju ih na tržištu kao sobstveni proizvod po jedinstvenoj cijeni. Bitna
karakteristika tako formiranih turističkih aranžmana je njihova relativno niska cijena jer je ona uvjek
niža od zbira cijena pojedinačnih usluga ukoliko bi se turista opredijelio za individualno putovanje.
Osnovni princip u poslovanju turoperatera zasnovan je na ekonomiji velikog obima. Organizatori
putovanja zakupljuju potrebne prevozne i smještajne kapacitete u velikom obimu i pri tom postižu
relativno niske cijene. Kao kanal prodaje za sopstvene proizvode – paket-aranžmane, turoperateri po
pravilu koriste turističke agencije.

Turističke agencije imaju značajnu ulogu prodavca na malo, kako za organizatore putovanja

tako i za druge učesnike na strani turističke ponude. Ali prije svega neophodno je naglasiti da je
predpostavka za uspiješno obavljanje funkcije maloprodavca, kvalitetno obavljanje

informativno-

savjetodavnih aktivnosti

na turističkom tržištu. Ovdje se radi o aktivnostima koje nisu direkto

komercijalne jer su informacije koje se pružaju po pravilu besplatne. Turističke agencije po pravilu
veliku pažnju poklanjaju ovoj grupi poslova. Ali za agenciju ima veliki značaj davanje tačnih,
preciznih i ažurnih informacija u procesu komuniciranja sa klijentom. Zaposleni na mjestima na
kojima se ostvaruje direktan kontakt sa potrošačima snabdjevaju se brojnim pisanim izvorima
informacija, kao što su redovi vožnje, tarife saobraćajnih preduzeća, prospekti i cjenovnici hotela
itd. Nekada su se u okviru velikih turističkih agencija formirale i posebne službe koje su se bavile
prikupljanjem i obradom informacija, a organizovani su i specijalni informativni šalteri. Kao
korisnici informacija za agenciju najveću važnost imaju potencijalni potrošači, ali i poslovni partneri
sa kojima se uspostavlja svojevrsna „informaciona veza“.

Grafik 2: Tokovi pružanja usluga i informacija

Izvor: Cook A.R., Jahne L.J., Marqa J.J., Tourism: The business of travel, New Jersey, 2002. str.70.

PRUŽAOCI USLUGA

(

autoprevoznici, hoteli, kruzing

kompanije)

TURISTIČKE AGENCIJE

PUTNICI

Info-
rmacije

Info-
rmacije
e

PRUŽANJE

USLUGA

2. PODJELA I VRSTE TURISTIČKIH AGENCIJA

Savremeno turističko tržište karakteriše postojanje i djelovnje velikog broja turističkih agencija.

Specifičnost pojedinih tržišta i različiti uslovi poslovanja uticali su proces diferenciranja između
turističkih agencija u zavisnosti od sadržaja poslova kojim se bave, načina na koji su organizovane,
veličine i ukupnog tržišnog uticaja i niza drugih obilježja. Sve to ukazuje na postojanje različitih
kriterijuma prema kojima se može izvršiti podjela turističkih agencija što bi na izvjestan način
predstavljalo i doprinos sistematičnoj analizi agencijskog poslovanja.

Kriterijumi za podjelu su mnogobrojni, međutim u praksi su najviše korišteni sljedeći:



Prema

karakteru poslova

koje obavljaju na tržuštu, može se izvršiti podjela na:



turističke agencije pretežno

emitivnog (inicijativnog)

karaktera,



turističke agencije pretežno

receptivnog