Povratna logistika
Logistika u saobra
ć
aju i komunikacijama
Stranica
2
UVOD
Tokom procesa proizvodnje, logistika je pruža1a podršku proizvodnji, u svakom mogućem
smislu i pomagala napredovanju tog proizvoda ka kupcu. Nakon završenog korisnog vijeka
proizvoda, korisnik ne že1i da, ono što je ostalo od tog proizvoda ostane kod njega
(korisnika), već že1i nekako da ukloni taj proizvod iz svoje okoline. Ovdje na scenu stupa
povratna logistika, koja pruža podršku procesu vraćanja proizvoda od kupca do
odgovarajućeg mjesta, odnosno privrednog subjekta. Ovaj proces razmiš1janja je proširen
tako da obuhvata i otpad koji nastaje tokom procesa proizvodnje, kao i amba1ažu koja je
korištena za pakovanje proizvoda, odnosno njegovih sastavnih dijelova ili sirovina od kojih je
napravljen.
Ovako promatrano, povratna logistika ima zadatak da prihvati:
-
materijal koji nastaje tokom procesa proizvodnje (škart, otpad ...)
-
neispravan proizvod koji je greškom poslat trgovcu kupcu
-
ispravan proizvod koji je pogrešno poslat kupcu
-
ispravan proizvod koji je zastario (proš1a sezona ili je na tržište izbačena poboljšana
verzija)
-
proizvod kojemu je istekao rok trajanja
-
neispravan proizvod koji je otkazao kod korisnika tokom garantnog roka, a koji treba
zamijeniti
-
neispravan proizvod koji je poslat na popravku
-
proizvod čiji je korisni / radni vijek istekao
-
ambalažu, koja je korištena za zaštitu proizvoda tokom transporta
Povratna logistika
Logistika u saobra
ć
aju i komunikacijama
Stranica
4
U literaturi o povratnoj logistici često je ukazivano na ključne razloge zbog kojih se
kompanije angažiraju u procesu povratne logistike (Slika 1).
Slika 1. Tri osnovna razloga za uključivanje kompanija u procese povratne logistike (tj. zbog
kojih prihvaćaju vraćene proizvode)
Troškovi povratne logistike iznose oko 4% od ukupnih troškova logistike.
Program povratne logistike može donijeti direktne dobitke kompanijama kroz: smanjenje
upotrebe sirovina, povećanje vrijednosti vraćenih proizvoda (na bazi njihovog procesiranja) i
smanjenje troškova odlaganja otpada.
Industrijska ekologija je područje koje se odnosi na povratnu logistiku. Ona je posvećena
izučavanju između industrijskih sistema i okruženja. Osnovni cilj je da se linearni industrijski
sistemi (od sirovina do otpada) dopune cikličnim sistemom (procesiranjem vraćenih
proizvoda ili materijala). Kod cikličnih sistema povratna logistika igra glavnu ulogu.
Od posebnog značaja u ovom radu je povratna logistika u pravcu zaštite životne sredine.
Reciklaža proizvoda i materijala velikom broju kompanija omogućava stjecanje dodatnih
prihoda i povećavanje konkurentnosti.
Povratna logistika
Logistika u saobra
ć
aju i komunikacijama
Stranica
5
2. Oblasti povratne logistike
Ključne oblasti povratne logistike su:
reciklaža materijala,
vraćanje novih proizvoda,
vraćanje korištenih proizvoda,
vraćanje upotrebljivih proizvoda.
Također se bavi kooperacijom povratne logistike, praksom green marketinga (proizvodima
u skladu sa zaštitom životne sredine), projektiranjem sistema obratne logistike i praksom
rukovanja opasnim/hazardnim materijalima.
2.1. Reciklaža
Postoji ambalaža, iz koje se potroši sadržaj, koja se reciklira, odnosno vraća kroz
distribucioni kanal proizvođaču. Npr. aluminijske konzerve od napitaka, ako želite da
reciklirate postavite kontejnere u koje će ih (prazne) ubaciti korisnici. Povratna logistika će ih
kroz svoje kanale vratiti proizvođaču na reciklažu (preradu). Dijelovi lanca snabdijevanja
potrošača proizvodima, često učestvuju u sistemu reciklaže.
Kanal sistema reciklaže koristi četvorostepeni proces:
1. sakupljanje otpadnog/rasutog materijala za reciklažu iz kontejnera i isporučivanje
organizacionoj jedinici odgovornoj za reciklažu korištenog materijala,
2. prerada materijala u sekundarni sirovinskih materijal (sirovinu),
3. korištenje sekundarnog materijala za proizvodnju novih proizvoda,
4. vraćanje proizvoda na tržište.
Proces reciklaže ne može biti uspješno kompletiran bez efikasnog sistema povratne/obratne
logistike.
Najčešće reciklirani materijali su aluminij, papir, staklo, plastika, stiropor itd. Najveći
izazov nije projektiranje efikasnog sistema povratne logistike, nego implementacija sistema
koji može da upravlja rastom i obimom materijala koji generira program reciklaže.
Opća organizaciona struktura sistema povratne logistike uključuje:
1. skupljače,
2. sortirače,
