transportnih sredstava u celini,tako i pojedinih njihovih sistema.Telematski sistem obezbeđuje
informacije o vozilu i njegovim sistemima,čime olakšava upravljanje voznim parkovima [3].

2.1. STRUKTURA TELEMATSKIH SISTEMA

Analizirajuci strukturu telematskog sistema uočavaju se sledeće njegove komponente [3]:



hardver

–

uređaji koji se nalaze na vozilu i u odeljenju u kome se vrši

prikupljanje podataka,



prenos podataka

–

način na koji se podaci prenose na relaciji između

vozila i odeljenja za prikupljanje podataka,



upravljacki softver

–

način na koji se ovi prikupljeni podaci pretvaraju u

niz korisnih informacija za poslovanje samog preduzeća.

2.1.1. Hardver

Hardver

se može definisati kao skup uređaja koji u fizičkom smislu obezbeđuju rad

telematskog sistema.Hardver sačinjavaju

on-board

računar, GPS prijemnik, komunikacioni

modul, komandni uređaj, navigacioni modul, uređaj za praćenje priključnih vozila [3].



On-board

računar ( on board unit- OBU) predstavlja najvažniji deo telematskog sistema

(slika 1.)  OBU objedinjuje više logičkih sklopova, koji služe za određivanje lokacije,
komunikaciji   podataka  i   govornoj  komunikaciji   i   nadzora  delovanja  vozila.   OBU  u
osnovi   predstavlja   elektronsku   jedinicu   koja   sadrži   u   sebi   softver   za   čitanje   i
memorisanje podataka sa vozila i/ili čitanje podataka sa GPS prijemnika, a takođe vrši
kontrolu   prenošenja   podataka.   Neke   od   OBU   obezbeđuju   funkciju   praćenja   toka
putovanja preko računara uz istovremeno praćenje rada vozača na različite načine. Dok
druge OBU predstavljaju jednostavne elektronske kontrolne jedinice postavljene ispod
instrument   table   na   vozilu.   Skidanje   podataka   se   obavlja   potpuno   automatski   po
povratku vozila u bazu, mada postoji i mogućnost skidanja podataka preko GSM mreže
za   ona   vozila   koja   obavljaju   transport   bez   povratka   u   bazu.   OBU   takođe   pruža
mogućnost ugradnje i GPS prijemnika u cilju dobijanja podatka o lokaciji vozila u
željenom vremenskom trenutku ili za eventualnu kasniju analizu transportnog puta [2].

Slika 1. -

on board računar



GPS prijemnik

(slika 2.)

trenutno je jedini potpuno funkcionalni globalni satelitski

sistem   navigacije   američki   GPS   (engl.   Global   Positioning   System)   i   ako   mu
konkurenciju   čine   ruski   satelitski   navigacioni   sistem   GLONASS   i   satelitski   sistem
Evropske svemirske agencije (ESA) pod nazivom Galileo. GPS se sastoji od 24 aktivna
satelita raspoređena u orbiti zemlje. Od ukupnog broja satelita 21 satelit je navigacioni i
3   su   rezervna.   Informacije   o   poziciji   očitavaju   se   sa   uređaja   koji   se   naziva   GPS
prijemnik   (engl.   GPS   receiver).   24   GSP   satelita   se   kreću   u   6   orbitalnih   ravni,
ravnomjerno raspoređenih u odnosu na Zemlju, koje su nagnute pod uglom od 55

odnosu na ekvatorijalnu ravan. U svakoj orbitalnoj ravni se kreću po 4 satelita, po
orbitama koje su skoro kružne (ekscentričnost elipse 1

), međusobno pravilno

raspoređeni po kružnici orbite, pod uglom od 90 stepeni. Prečnik orbita je oko četiri
puta veći od prečnika Zemlje, a brzina satelita 11 000 kilometara na čas, što znači da
svaki od satelita jednom obiđe svoju orbitu (zemlju) za 12 časova, tako da u odnosu na
površinu Zemlje svaki satelit svakog dana obiđe istu putanju. Visina leta satelita je u
tzv.   „visokoj   orbiti“   na   oko   20200   kilometara   iznad   Zemljine   površine,   čija   je
svakodnevna   vidljivost   oko   5   časova.   Rad   na   takvoj   visini   omogućuje   da   signali
prekriju veće područje. Aktivni sateliti su ravnomjerno raspoređeni na 6 putanja, što
omogućava da se u bilo koje vrijeme, na bilo kojoj tački zemlje, iznad horizonta, nalaze
najmanje 4 vidljiva satelita, što će obezbjediti uslov za globalno pozicioniranje. Za
određivanje   pozicije   pomoću   ovog   sistema   potrebno   je   da   bude   primljen   signal   sa
najmanje tri satelita. Ukoliko je prijemnik u mogućnosti da primi signal sa tri satelita,
onda je to sasvim dovoljno da obezbijedi podatke potrebne kompjuteru za određivanje
lokacije vozila. GPS  ne može funkcionisati u zatvorenim prostorijama ili ispod zemlje.
Dakle, GPS prijemnik treba da ima otvoreni pogled ka satelitima i zato je najbolje
postaviti   ga   na   krovu   kabine   vozila   ili   odmah   iza   vjetrobranskog   stakla.   Neki   od
razvijenijih sistema za pouzdaniju upotrebu prenose poslednju poziciju koja je sačuvana
u memoriji ukoliko vozilo nije u mogućnosti da prima signal.  Postoje prijemnici koji
imaju veliku osjetljivost i mogu se koristiti u uslovima veoma slabih GPS signala. Jedan
od   takvih   prijemnika   je   CW   25   –   NAV   GPS   prijemnik.   Zahvaljujući   svojim
karakteristikama   ovaj   GPS   prijemnik   pruža   mogućnost   brzog   određivanja   lokacije
vozila čak i u područjima gdje je veoma slab GPS signal. Takva područja mogu biti
predjeli pokriveni šumom, kanjoni, ulice sa visokim objektima i situacije kada se vozilo
nalazi u unutrašnjosti neke građevine. Za navedeni prijemnik je karakteristično da ima
male dimenzije i veoma integrisanu arhitekturu koja zahtjeva minimalan broj spoljnih