2
1. UVOD
Proučavanje organizacije i vođstva predmet je značajnog interesa koji je sve više dobivao na
značaju u savremenom svijetu, gdje je pojava organizacije i uloga koju u njoj igraju lideri
doprinijela značajnim događajima. Između lidera i kreatora politike došlo je do izuzetne spoznaje o
važnosti organizacije (i javnih i privatnih organizacija) i načinu njenog funkcionisanja, jer nudi
značajne koristi ne samo poslovno orijentisanim organizacijama već i javnim organizacijama, da
uključeni su u pružanje usluga ljudima.
Organizacija je postupak identifikovanja i grupiranja posla koji treba obaviti, definisanja i
delegiranja odgovornosti i ovlašćenja i uspostavljanja odnosa u svrhu omogućavanja ljudima da
najefikasnije rade zajedno na postizanju ciljeva. Organizacije ulaze u naš život na različite načine:
radimo za njih, konzumiramo njihove proizvode, vidimo zgrade u kojima se nalaze njihovi uredi,
čitamo o njima u novinama i upijamo njihove reklame. Kad pogledamo organizacije, posebno
veće, starije, poznate, one djeluju solidno, izgledaju trajno, djeluju uredno.
Novo doba upravljanja projektima ima tendenciju da se preseli od linearne i predvidljive prakse u
projektima ka onoj koja prihvaća složenu prirodu i ulogu ljudskog elementa i međusobnih odnosa.
Ova tendencija dovela bi do toga da projekti postanu složeni nelinearni sistemi. Iako projekti
uključuju i druge elemente poput tehnologije, alata, metoda i modela, ljudski element može se
okarakterizirati kao najvažniji element u projektima. Svi organizacijski faktori mogu se smatrati
raznim manifestacijama ljudskog elementa. Menadžeri moraju prepoznati i odgovoriti na sve
faktore koji mogu utjecati na njihove organizacije. Navigacija kroz moderna haotična radna
okruženja slična je pokušaju vožnje malog čamca do obale za vrijeme uragana. Baš poput ovog
malog broda, moderne organizacije i njihovi menadžeri suočeni su sa značajnom količinom faktora
koji zahtijevaju trenutni odgovor. Snage koje pokreću ovu promjenu u poslu poznate su kao
unutrašnji i vanjski faktori okoline. Unutarnje okruženje organizacije odnosi se na događaje,
faktore, ljude, sisteme, strukture i uvjete unutar organizacije koji su uglavnom pod direktnom
kontrolom kompanije. Korporativna misija, korporativna kultura i stil vođenja faktori su koji su
tipično povezani sa unutrašnjim okruženjem organizacije.
Kao takvo, unutrašnje je okruženje koje će uticati na organizacione aktivnosti, odluke, ponašanje i
stavove zaposlenih. Promjene u načinu vođenja, korporativnoj misiji ili kulturi mogu imati važan
4
2.1. Definiranje pojma organizacije
Organizacija je temelj na kojem se gradi cijela struktura upravljanja. Organizacija je povezana s
razvojem okvira u kojem je ukupan rad podijeljen na upravljačke komponente kako bi se olakšalo
postizanje ciljeva. Dakle, organizacija je struktura ili mehanizam (mašina) koji omogućava živim
bićima da rade zajedno. U statičnom smislu, organizacija je struktura ili mašina kojom upravlja
grupa pojedinaca koji zajedno rade na zajedničkom cilju.
Organizacije u današnjem svijetu smatraju se institucijama čije je postojanje prilično kritično i
igraju značajnu ulogu u ostvarivanju transformacije, ne samo u privatnom biznisu, već i u javnom
sektoru.. Organizacije su opisane kao oblik udruživanja, pri čemu se ljudi, materijalni i drugi
resursi angažiraju u svrhu postizanja željenog cilja. Pojam organizacija izveden je iz riječi
„organizam“, što znači organizirano tijelo međuovisnih dijelova koji dijele zajedničke aktivnosti.
Organizaciju su na različite načine definirali različiti naučnici menadžmenta. Najčešće citirana
definicija je Chestera Bernarda, koji kaže da je „organizacija sistem svjesno koordiniranih
aktivnosti ili snaga dviju ili više osoba“. (Bernand C., 1968,str.40)
Neki od stavova koje iznose drugi naučnici su sljedeći (Fadia i Fadia, 2006, str.86.):
-
Prema Herbertu A. Simonu, Organizacija je „planirani sistem zajedničkog napora u kojem
svaki učesnik ima prepoznatu ulogu i dužnosti i zadatke“. ( Herbert A.S. 1991, str.25)
-
Gulick smatra da je „Organizacija formalna struktura vlasti putem koje se pododjeli za rad
uređuju, definiraju i koordiniraju za definirani cilj“. (Gulick. 1937, str.18). Može se
primijetiti da se u ovim definicijama organizacija na organizaciju gleda kao na „strukturu“
ili „sistem“.
-
Postoje i druga gledišta koja imaju ideju da organizacija govori o „skupu ljudskih odnosa“.
Prema Mooneyu, „Organizacija je oblik svakog ljudskog udruživanja radi postizanja
zajedničke svrhe“.(Mooney D. 1939, str.164.)
-
Prema stavovima koje je izrazio Pfiffner, „Organizacija se sastoji od odnosa pojedinca
prema pojedincima i grupe prema grupama, koji su toliko povezani da dovedu do uredne
podjele rada“.(Pfiffner,1962, str. 132.)
5
Iz gore pomenutih definicija može se primijetiti da se organizacije doživljavaju na četiri različita
načina, tj. kao proces, kao struktura odnosa, kao grupa osoba i kao sistem, koji su opisani na
sljedeći način: ( Henry,N. 2006, str.112.)
-
Organizacija kao proces:
U ovom prvom smislu, organizacija se tretira kao dinamičan proces i
menadžerska aktivnost koja je ključna za planiranje upotrebe organizacionih resursa, finansija i
resursa za postizanje različitih ciljeva.
- Organizacija kao okvir odnosa:
U drugom smislu, organizacija se odnosi na strukturu odnosa, u
kojoj se otvaraju radna mjesta radi ostvarivanja određenih ciljeva.
-Organizacija kao grupa osoba
: U trećem smislu, na organizaciju se vrlo često gleda kao na grupu
osoba koja svojim naporima doprinosi određenim ciljevima. Organizacija započinje kad osoblje ili
resursi udruže napore u neku zajedničku svrhu.
- Organizacija kao sistem:
U četvrtom smislu, organizacija se posmatra kao sistem. Prema ovom
stajalištu, organizacije se sastoje od komponenata, od kojih svaka ima jedinstvena svojstva,
mogućnosti i međusobni odnos. Sastavni elementi sistema povezani su na složeni način da radnje
jednog proizvođača imaju dalekosežni učinak na druge.
2.2. Karakteristike organizacije
Karakteristike organizacije su: (Henry, N.2006, str.126.)
One su svrsishodne, složene ljudske kolekcije
Karakteriziraju ih sekundarni (ili bezlični) odnosi
Imaju specijalizirane i ograničene ciljeve
Karakteriše ih kontinuirana saradnja
Integrirane su u veći društveni sistem
One pružaju usluge i proizvode svom okruženju
Ovise o razmjeni u svom okruženju.
Ove karakteristične osobine organizacije ukazuju na osnovnu prirodu organizacija.
