Ugovor o turističkim uslugama
UVOD
Na početku XXI veka turizam predstavlja jednu od najvećih industrija. Po prihodu ostvarenom
od izvoza treća je u svetu, odmah posle naftne i automobilske. Mnoge zemlje su shvatile da ova
grana može da bude strateški sektor njihovog razvoja, naročito na planu poboljšanja
platnobilansnih pozicija i povećanja zaposlenosti. Sa razvojem ovog sektora, organizovana
turistička putovanja su postala deo ukupnih kretanja u savremenom turizmu i na domaćem i na
inostranom tržištu, a turističke agencije kao nosioci organizovanog turističkog prometa, svojom
propagandnom aktivnošću i širokom prodajnom mrežom, bitno doprinose stvaranju povoljne
atmosfere, što nije nebitno za odlučivanje potencijalne klijentele kada treba da se opredeli za
ovaj vid putovanja.
1. POJAM I VRSTE
Ugovor o turističkim uslugama je takav ugovor kojim se turistička organizacija obavezuje da korisniku
turističke usluge pruži ugovorenu vrstu turističke usluge, a korisnik turističke usluge se obavezuje da za
izvršenu ugovorenu turističku uslugu plati turističkoj organizaciji ugovorenu naknadu.
Turistička privreda naglo se razvoja u poslednjih dvadeset godina. Kao posledica porasta životnog
standarda u svetu i kod nas je došlo do ekspanzije turističke privrede. Masovni razvoj turizma doveo je do
bastanka čitavog niza novih pravnih poslova mnoge zemlje u svetu, među kojima je i naša, ostvaruju
značajne devizne prihode. Pošto se radi o novim pravnim poslovima, mali je broj zemalja u kojma su ovi
poslovi regulisana običajima. najznačajniji pravni instrument prilikom pravnog regulisanja odnosa u
turizmu je ugovor o turističkim uslugama. U nekim zemljama (Srbija, nemačka, Španija, Švajcarska), oblast
turističke privrede je regulisana izvorima prava. Zajednička karakteristika zakonodavstva zemalja koje su
vršenje turističkih usluga regulisale je da se zakonskim odredbama pruža maksimalna zaštita korisnika
turističkih
usluga.
Naš zakon o obligacionim odnosima je u članovima od 859.-896. regulisao ugovore o turističkim uslugama.
U navedenim odredbama regulisane su tri vrste ugovora o turističkim uslugama. To su: ugovor o
organizovanju putovanja, posrednički ugovor o putovanju i ugovor o angažovanju ugostiteljskih kapaciteta
(ugovor o alotmanu). Zakonom o obligacionim odnosima nisu regulisani direktni ugovori odnosi koji se
ustanovljavaju između putnika i davaoca turističke usluge (ugovor o ugostiteljskim uslugama), niti pak,
neke vrste ugovora između turističkih agencija i ugostiteljskih organizacija (ugovor o najmu ugostiteljskog
objekta i ugovor o rezervaciji), koji su značajni u praksi. Sa ekspanzijom turizma, a samim tim i sa velikim
porastom broja turista čiji su zahtevi u pogledu potrebnih turističkih usluga mogu biti različiti, pojavljuju se
specijalizovane organizacije za organizovanje turističkih putovanja i pružanje drugih turističkih usluga. To
su:turističke agencije, putničke agencije, biroi za organizovanje odmora i druge slične organizacije. To znači
da se kod nas ugovori o turističkim uslugama, po pravilu, zaključuju između organizacija udruženog rada.
Punovažni su, međutim i ugovori o turističkim uslugama koji se zaključuju između fizičkih lica. U našem
pozitivnom pravu, u načelu, je dopušteno pružanje turističkih usluga od strane fizičkih lica. Republičkim i
pokrajinskim zakonodavstvom reguliše se pitanje vrste i obima turističkih usluga koje mogu da pružaju
fizička lica. Kao korisnik turističke usluge se pojavljuje fizičko lice. Pojam „turističke usluge“ se u pravu,
kao i u praksi, shvata vrlo široko. Turističke usluge se pojavljuju u oblasti ugostiteljstva, saobraćaja,
bankarstva, trgovine, osiguranja, domaće radinosti, kulture itd. Turistička agencija ili druga slična
organizacija više ne obavljajuagencijske delatnosti pribavioca pojedinačnih turističkih usluga
(obezbeđivanje klijentu prevozne karte, hotelske rezervacije, obilazak muzeja itd). njihova delatnost je
veoma značajna u ostvarivanju ciljeva koji su postavljeni pred turističkom privredom zemlje. U tom smislu
one, pored svoje klasične delatnosti, vrše delatnost organizatora putovanja i boravka – delatnost
preduzetnika turističkih usluga. Dakle, sve češće turističke agencije samostalno, u svoje ime i za svoj račun,
pružaju korisnicima tzv. „paket turističkih usluga“. U izvršenju „paketa turističkih usluga“ , po pravilu,
učestvuje veći broj učesnika. U tom smislu, prilikom pravnog regulisanja ovih odnosa potrebno je
razlikovati tri grupe pravnih odnosa. To su: odnosi između turističke agencije koja pruža usluge i korisnika
turističkih usluga; odnosi između organzacije koja pruža turističke usluge i turističke i putničke agencije; i
odnosi između turističkih organizacija i korisnika turističkih usluga. Po svojim obeležjima karakteriističan je
pravni odnos koji se ustanovljava izmeđuturističke agencije koja pruža usluge i korisnika turističkih usluga.
Turistička agencija koja pruža usluge pojavljuje se prema putniku kao davalac usluge. Druga i treća grupa
pravnih odnosa pravno se svodi na pravne odnose iz ugovora o agenciji ili ugovora o komisionu. Subjekti
koje je turistička ili slična organizacija angažovala da učestvuju u izvršenju određenih poslova „paketa
usluga“ istupaju po njenim nalozima. Ugovor o turističkim uslugama je, u našem pozitivnom pravu,
neformalan ugovor. Od ovog pravila postoji izuzetak koji se odnosi na ugovor o alotmanu. ugovor o
alotmanu mora biti zaključen u pisanoj formi. Znači, ugovor o alotmanu na osnovu samog spada u
kategoriju formalnih ugovora. U poslovnoj praksi se ugovori o turističkim ulugama sve češće zaključuju u
pismenoj formi.
2. UGOVOR O ALOTMANU
Pojam
Ugovorom o alotmanu ugostitelj se obvezuje u toku određenog vremena staviti na raspolaganje turističkoj
agenciji određeni broj ležaja u određenom objektu, dati ugostiteljske usluge osobama koje uputi agencija i
platiti joj određenu proviziju, a ova se obvezuje da ih nastoji popuniti. odnosno obavijestiti u utvrđenim
rokovima da to ne može učiniti te platiti cijenu danih usluga ako se koristila angažiranim hotelskim
kapacitetima.
3. UGOVOR O REZERVACIJI
Agencijski ugovor za grupe gostiju sklapa se podsredstvom turističke agencije, čijom pojavom u funkciji
ugovornog partnera sa ugostoteljem i gostom, ugovor o hotelskim uslugama dobija nove kvalitete uobličene
u dva posebna ugovora – agencijski ugovor o hotelskim uslugama i ugovor o alotmanu. Osnovna sličnost
ovih ugovora ogleda se u njihovom predmetu, a to je ugostiteljska usluga. U tom smislu, agencijski ugovor
o hotelskim uslugama i ugovor o alotmanu, mogu se smatrati podvrste ugovora o hotelskim uslugama.
Osnovna razlika između ugovora o hotelskim uslugama sa jedne strane i ugovora o alotmanu i agencijskog
ugovora o hotelskim uslugama sa druge strane jeste što prvi sklapa gost neposredno sa hotelijerom, a druga
dva sklapa putnička
agencija.
