2
1 .UVOD:
Po svom društevenom uređenju Bosna i Hercegovina je kompleksna država, dva entiteta,
distrikt, 10 kantona i 105 jedinica lokalne uprave (opština). Takvo strukturno uređenje je u
mnogome određivalo ukupnu poresku politiku u BiH. Njena politika podrazumjeva odredene
mjere, koje preduzima jedna zemlja u cilju zaštite domaće proizvodnje od uticaja svjetskog
tržista. U savremenim uslovima više ne postoji nacionalna privreda u kojoj spoljnoekonomski
faktor nije zastupljen.
Uloga spoljnoekonomske saradnje u praksi se svodi samo na pitanje mjere u kojoj neka
zemlja učestvuje u međunarodnoj podjeli rada. Drugim riječima postavlja se pitanje u kom
stepenu funkcionisanje nacionalne privrede i normalno odvijanje njenog procesa reprodukuje
zavisi od spoljnoekonomske saradnje.
Carinski sistem predstavlja sređenu cjelinu instituta i pravnih propisa (autonomnih i
međunarodnih) koji se primjenjuju na određenoj carinskoj teritoriji . Ti instituti su : carinska
roba, carinski nadzor, carinsko područje, linija, obaveza, obveznik, oslobođenja od plaćanja
carine i dr.
Carinski suverenitet je pravo određene države da primjenjuje određeni sistem carina i
carinske zaštite.Carina i carinski sistem svake zemlje su značajni regulatori uvoza, a ime i
zaštite domaće proizvodnje.Ne može se trgovati bez dovoljnog poznavanja osnovnih instituta
i instrumenata carinskog sitema svoje zemlje i zemlje potencijalnog partnera.
U sklopu priprema za priključenje Bosne i Hercegovine evropskim integracijama, te stvaranja
pretpostavki za provođenje obaveza preuzetih potpisivanjem Sporazuma o stabilizaciji i
pridruživanju (SPP), potrebno je uskladiti odgovarajuća ovlaštenja, funkcionalnu
organizaciju, razviti moderne metode rada i uspostaviti širu i jaču nacionalnu i međunarodnu
saradnju u zakonskim okvirima koji će omogućiti carinskoj službi suđelovanje u sprovođenju
projekata, kako na nacionalnom, tako i na regionalnom nivou. Olakšavanje trgovine,
transporta, prevoza i pojednostavljeni carinski postupci imaju jedinstven cilj, a to je kretanje
roba preko nacionalnih granica na najefikasniji i najjeftiniji način, bez nepotrebnih kontrola
ili zastoja, uz maksimalnu učinkovitost i optimalno prikupljanje prihoda. Carinska služba,
kao bitan element unutrašnje i vanjske politike, mora utvrditi i provoditi pravu ravnotežu
između sprovođenja potrebne kontrole i olakšavanja međunarodnih tokova roba na način da
reformira i modernizira svoje metode rukovođenja i operativne postupke.
Ekonomija Bosne i Hercegovine može uspješno funkcionisati ukoliko efikasno i efektivno
funkcionišu svi njeni elementi. Carinski sistem Bosne i Hercegovine predstavlja, u tom
pogledu, u svim njegovim aspektima, jednog od ključnih nosilaca u održavanju stabilnosti i
podsticanju razvoja privrede Bosne i Hercegovine. Imajući u vidu uslove globalizacije, brz
rast međunarodne trgovine i dinamiku procesa pridruživanja Bosne i Hercegovine u
Evropsku Uniju, ovaj rad obrađuje carinski sistem BiH u njegovim ključnim sadržajnim
elementima. U istraživanju je, primjenom koncepta opšte teorije sistema, sintetizovana i data
opšta definicija carinskog sistema sa razvijenim procesnim modelom.
4
2.2.Efekti carina:
Carina djeluje kao instrument trgovinske politike neposredno na cijene a putem njih i na
druge privredne pojave i procese kod visoko elastičnog uvoza(prema cijenama) carina ne
djeluje na ove cijene(neefektivna carina). Uvjeti trgovanja(terms of trade) zemlje uvoznice se
u slučaju neelastične ponude zemlje izvoznice poboljšava za cijelu visinu carine. Kod manje
elastičnog uvoza(efektivna carina) uvjeti trgovanja zemlje uvoznice poboljšava se u manjoj
mjeri a kod visoko elastičnog uvoza ostaje nepromjenjen.
Neefektivna carina ne izaziva direktne efekte u zemlji uvoznici,indirektni efekti mogu se
osjetiti kao smanjenje kupovne moći stanovništva.
Efektivna carina u zemlji uvoznici izaziva u većoj ili manjoj mjeri smanjenje
uvoza(restriktivni efekt carina),smanjenje potrošnje i povećanje proizvodnje(zaštitini efekti
carine)
Uvođenje carina stimulira prelijevanje proizvodnih faktora u zaštićeni privredni sektor iz
drugi privrednih grana,a obrnut slučaj je pri ukidanju ili smanjenju carina.
Uvođenje carina ili njihovo povećanje izaziva apsorbiranje dijela platno sposobne tražnje
putem naplate carina u korist državnih fondova.
Zaštitne carine na gotove industriske proizvode izazivaju povećanje uvoza reprodukcionog
materijala.
Široka primjena visokih zaštitnih carina može imati indirektnih negativnih posljedica i na
uvoz.:
o Poskupljenje uvozni sirovina zbog propisivanja visokih carina na njihov uvoz može znatno
povećati troškove u onim industriskim granama koje se pretežno koriste uvoznim sirovinama.
o Poskupljenje ove proizvodnje ovih grana može izazvati lančanu reakciju u obliku općeg
povišenja cijena u zemlji pa i cijena proizvoda izvoznih industrija.
o Obratno,sniženje cijena može služiti kao stimulans izvoza. Sniženje carina na pojedinim
sektorima možepojačavati restriktivne efekte u nekim zastićenim granama.
