EKONOMSKI FAKULTET
PRVI CIKLUS STUDIJA
STUDIJSKI PROGRAM EKONOMIJA I POSLOVANJE
TROŠENJE KAO OBLIK ULAGANJA I NJEGOVA
KLASIFIKACIJA
Seminarski rad iz predmeta Ekonomika preduzeća
N A S T A V N I K S T U D E N T
Doc. dr Mirjana Stojanović Trivanović
Broj indeksa:
Banja Luka, aprila 2017.godine
2
SADRŽAJ
Uvod............................................................................................................................................3
1.1 Naturalno izražavanje trošenja.........................................................................................4
1.2 Utrošci materijala.............................................................................................................4
1.2.1 Utrošci osnovnog materijala...................................................................................4
1.2.2 Utrošci pomoćnog materijala..................................................................................5
1.2.3 Utrošci režijskog materijala....................................................................................5
1.3 Utrošci sredstava za rad..................................................................................................6
1.4 Utrošci radne snage.........................................................................................................6
1.5 Uslovljenost utrošaka elemenata proizvodnje.................................................................7
2. Finansijsko izražavanje trošenja.........................................................................................8
2.1 Novčani multiplikatori utrošaka.......................................................................................8
2.2 Cijene sredstava za proizvodnju......................................................................................8
2.3 Zarade za izvršeni rad......................................................................................................8
3. Klasifikacija troškova po različitim kriterijumima...........................................................9
3.1 Klasifikacija troškova po elementima proizvodnje........................................................9
3.1.1 Troškovi materijala......................................................................................................9
3.1.2 Troškovi sredstava za rad............................................................................................10
3.1.3 Troškovi radne snage..................................................................................................10
3.2 Klasifikacija troškova prema mjestu nastanka...............................................................11
3.3 Klasifikacija troškova prema vezanosti za nosioce........................................................11
3.4 Klasifikacija troškova prema načinu obračuna po nosiocima........................................12
3.5 Klasifikacija troškova prema uslovljenosti proizvodnjom i njenom pripremom...........13
3.6 Reagibilnost troškova.....................................................................................................13
ZAKLJUČAK..........................................................................................................................14
LITERATURA........................................................................................................................15
4
1.1 Naturalno izražavanje trošenja
Svaki od elemenata proizvodnje troši se na specifičan način jer imaju i različite uloge u
procesu reprodukcije. Zato se utrošci svakog od njih teorijski posebno tretiraju, pri čemu se
naglasak stavlja u vezi sa ulogom materijala i sredstava za rad, kao materijalnih elemenata
proizvodnje, u odnosu na ulogu radne snage kao stvaralačkog elementa proizvodnje
1
.
1.2
Utrošci materijala
Materijal predstavlja predmet rada u procesu reprodukcije, te se nad njim odvijaju
djelovanja radnom snagom, pomoću sredstava za rad, radi dobijanja novih upotrebnih
kvaliteta potrebnih za podmirivanje potreba čovjeka. Pri tome, dolazi do trošenja ovog
materijalnog elementa proizvodnje u kojem se gubi njegov upotrebni kvalitet zbog
preobražaja u novu upotrebnu vrijednost željenog proizvoda. Ovako posmatran proces
trošenja materijala, podrazumijeva unošenje fizičkih količina ovog elemanta proizvodnje, čiji
upotrebni kvalitet se nepovratno izgubi radi dobijanja novog proizvoda. To znači da je
osnovna karakteristika fizičkog trošenja- jednokratna upotreba. Materijal se u proizvodnju
unosi postepeno, a tako unesena količina utroši se odjednom. Pored ove zajedničke
karakteristike za sve vrste materijala koji se unose u proces reprodukcije, ekonomska teorija
razlikuje ponašanje pojedinih specifičnih skupina materijala u vezi s njihovom ulogom u
procesu reprodukcije:
osnovni materijal, pomoćni materijal i energija i režijski materijal.
1.2.1
Utrošci osnovnog materijala
U ovu skupinu materijala ubrajaju se svi oni predmeti rada čije fizičko trošenje u proizvodnji
ima sljedeće karakteristike:
Ulazi svojom susptancom u sastav novog proizvoda
Bitno opredjeljuje karakteristike proizvoda
Značajno utiče na izbor tehnološkog postupka
Obim njegovog trošenja je u direktnoj zavisnosti od obima proizvodnje
Sve ove karakteristike se moraju steći da bi se odredjeni predmeti rada svrstali u skupinu
osnovnog materijala. Tako na primjer, pri izradidrvenog namještaja, drvo ulazi svojom
supstancom u taj proizvod, zatim, daje mu bitno obilježje (drveni namještaj). Izrada
namještaja od drveta podrazumijeva primjenu drugačijeg tehnološkog postupka nego što je to
1
Zato se pribavljanje radne snage ispoljava kao zapošlavanje radnika
5
slučaj sa izradom namještaja od metala. Pri tome, kako se povećava ili smanjuje količina
proizedenog namještaja, tako se povećava ili smanjuje u istoj srazmjeri količina utrošenog
drveta kao osnovnog materijala.
1.2.2
Utrošci pomoćnog materijala
Pod pomoćnim materijalom u procesu reprodukcije, podrazumijeva se onaj dio predmeta
čije trošenje ima sljedeće karakteristike:
Svojom supstancom moće da ulazi u sastav proizvoda (boje, začini, punila...), odnosno
samo se troši radi potpomaganja dobijanja novog proizvoda (pogonsko gorivo,
ambalaža)
Doprinosi formiranju karakteristika proizvoda, ali ih binto ne opredjeljuje
Ne utiče na karakteristike tehnološkog postupka, iako doprinosi njegovom odvijanju
Obim njegovog trošenja je u direktnoj zavisnosti od obima proizvodnje
Pri izradi odredjenog proizvoda, pored osnovnog materijala, koji čini njegovu osnovnu
supstancu, nužno se troši i odredjena količina pomoćnog materijala čija je namjena da
doprinese karakteristikama proizvoda, da doprinese upotpunjavanju toga proizvoda. U ovu
skupinu materijala svrstava se i pogonska energija. Utrošci pogonske energije nastaju
pokretanjem mašina radilica.
1.2.3 Utrošci režijskog materijala
Pored troškova za osnovni i pomoćni materijal, javljaju se i utrošci režijskog materijala na
pripremno – završnim poslovima koji predstavljaju odredjeni oblik organizovanja proizvodnje
pa se tretiraju kao
režija.
To su odredjene količine materijala čije trošenje nastaje na
poslovima održavanja sredstava za rad, uredjenja mikroklime i drugih mjera zaštite na radu,
odnosno uredjenja uslova radne sredin, što predstavlja oblik pogonske režije. Režijski
troškovi nastaju i sa organizovanjem poslova nabavke, skladištenja kao i prodaje što
predstavlja razmjensku režiju. Ovome treba dodati i utroške materijala koji nastaju na
poslovima administracije, kao što su trošenje kancelarijskog materijala, poštansko –
telegrafskih, telefonskih usluga što svrstavamo u upravnu režiju.
Karakteristike troškova režijskog materijala:
Svojom supstancom ne ulazi u sastav proizvoda
Ne doprinosi formiranju karakteristika proizvoda
Obim njegovog trošenja je nezavisan od obima proizvodnje
