VISOKO POSLOVNA ŠKOLA STRUKOVNIH
STUDIJA BLACE
Pristupni rad iz predmeta:
Korporativno upravljanje
Tema:Korporativno upravljanje
Mentor:
Student:
Blace
Koporativno Upravljanje- Pristupni rad
4
1. UVOD U KORPORATIVNO UPRAVLJANJE
Velike korporacije, s obzirom na složenost svoje strukture, pristupaju procesima
divizionalizacije organizacijske strukture i decentralizacije rukovođenja, i formiranju relativno
autonomnih jedinica po djelatnostima, profitnim centrima i strateškim poslovnim jedinicama,
kako bi izbegli njihovu veliku tromost i podsticali prilagođavanje zahtjevima okoline u kojoj
djeluju.
Korporacije imaju, posebno one najveće, na stotine pa i više lokalnih kompanija
(preduzeća), širom svijeta. Sve se te lokalne kompanije objedinjavaju u manji ili veći broj
poslovnih područja, odnosno programa. Jedno poslovno područje odnosno program može
objediniti veći broj fabrika iz različitih zemalja koje po srodnosti spadaju u određeno poslovno
područje.
Istraživanje koncentracije vlasništva ukazuje na nizak nivo odvojenosti vlasništva i
kontrole u korporacijama. Visoka koncentracija vlasništva u većini slučajeva sprečava
oportuno ponašanje menadžmenta u smislu korišćenja kontrole za svoju sopstvenu korist.
Međutim, visoka koncentracija vlasništva ima svoju cijenu – veliki vlasnici, s udelima koji
osiguravaju kontrolu mogu pratiti lične interese na račun drugih interesno-uticajnih grupa, a pre
svega na račun malih deoničara.
Područje korporativnog upravljanja obuhvata korporativni pravni okvir i praksu
donošenja odluka u nadzornim odborima i upravama korporacija, razne aspekte korporativnih
finansija, zakona koji regulišu poslovanje hartijama od vrednosti, stečajne zakone, zakone koji
regulišu poslovanje finansijskih institucija, odnose sa zaposlenima, ugovorno pravo i teoriju,
vlasnička prava, kompenzacijske sisteme i sisteme internog informisanja i kontrole.
Svesna važnosti odgovornog i etički utemeljenog ponašanja poslovnih subjekata u
okviru gospodarstva, svetske korporacije usvojile su delimično na sopstvenu inicijativu, a i po
preporuci Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD) etički Kodeks poslovanja
kojim su se obavezala poštovati načela etike u svim svojim poslovnim odnosima i prihvatila su
obavezu delovanja u skladu s načelima odgovornosti, istinitosti, učinkovitosti,
transparentnosti, kvaliteta, postupanja u dobroj veri, i poštovanja dobrih poslovnih običaja
prema poslovnim partnerima, poslovnom i društvenom okruženju i sopstvenim zaposlenima.
1
Devedesetih godina prošlog vijeka bili smo svjedoci relativno disperzovane strukture
vlasništva, prvenstveno i skoro isključivo u društvima koja su privatizovala društveni kapital
1
http://www.psinvest.rs
Koporativno Upravljanje- Pristupni rad
5
besplatnom podelom akcija (u prvom krugu), te prodajom akcija pod posebnim uslovima (u
drugom krugu), u skladu sa Zakonom o svojinskoj transformaciji iz 1997. godine. Međutim,
sekundarni promet ovim akcijama, posle izvršene podele, odnosno prodaje pod posebnim
uslovima, u najvećem broju slučajeva kretao se ka koncentraciji vlasništva u rukama manjeg
broja akcionara.Većina akcionara koji kontrolišu društvo istovremeno su i generalni direktori
društva i članovi odbora pa su nadležni i za kontrolu njegovog rada, a ona društva koja
razdvajaju vlasništvo i kontrolu često to čine samo na papiru. Takva društva obično pate od
slabih struktura odgovornosti i kontrole (praktično, većinski akcionari/akcionari koji kontrolišu
društvo sami sebe nadziru u funkciji članova organa upravljanja i rukovodilaca), zloupotreba
kroz transakcije s povezanim licima i lošeg objavljivanja informacija (insajderi imaju pristup
svim informacijama i nemaju motiv da ih obelodane spoljnim licima).
Velike poslovne grupacije u formi holding društva kontrolišu privredna društva u
većini privrednih grana. Mada holding strukture mogu da služe za legitimne svrhe, složene
poslovne strukture, postojanje uzajamnog kapital-učešća, piramidalne strukture i drugi
aranžmani za stvaranje netransparentnih struktura vlasništva mogu učiniti da preduzeća budu
teško razumljiva za akcionare i investitore.
S druge strane, trenutno se mnoge od ovih holding struktura reorganizuju iz različitih
razloga. Neki akcionari koji kontrolišu društvo otkrili su kod sebe želju da izgrađuju i vode
regularne poslove – zasnovane na dobrom korporativnom upravljanju – i tako ostave iza sebe
vrednu zaostavštinu. Drugi pokušavaju da na regularan način prenesu svoje poslove na sledeću
generaciju ili da prodaju svoje udele spoljnim investitorima.
Nažalost, jaki, budni i nezavisni korporativni organi i dalje su rijetkost, a njihovi
članovi često nemaju odgovarajuće iskustvo i sposobnost za obavljanje ovih poslova. Jedan od
najvećih izazova predstavlja i uspostavljanje kvalitetnog sistema unutrašnjeg nadzora na svim
nivoima poslovanja društva i sagledavanje njegovog značaja za „ranu dijagnozu“ i otklanjanje
potencijalnih opasnosti za poslovanje društva.
2
2
Korporativno upravljanje – Priručnik, Međunarodna finansijska korporacija , 2011., str. 21, 22.
Koporativno Upravljanje- Pristupni rad
7
skupština akcionara,
upravni odbor društva,
nadzorni odbor društva,
direktor društva.
Skupština je najviši organ akcionarskog društva. To je organ vlasnika kapitala. Ona se
ne bira, nije joj određeno vreme trajanja mandata i ne može se raspustiti. Prema tome svi
akcionari imaju pravo da budu članovi skupštine ali oni ne moraju da učestvuju u njenom radu.
Postoje nekoliko vrsta skupština akcionarskog društva. To su osnivačka skupština, redovna i
vanredna skupština.
3
3. OPŠTA AKTA DRUŠTVA
Za osnivanje i postojanje privrednog društva je potrebno postojanje određenih akata.
Po jednom pristupu, dovoljno je postojanje osnivačkog akta. Po drugom, pored osnivačkog akta
potrebno je postojanje i statuta. Po pravilu, osnivački akt je ugovor o osnivanju privrednog
društva, imajući u vidu da po definiciji privredno društvo jeste udruženje više lica, što upućuje
na saglasnost volja tih lica usmerenu ka njihovom udruživanju radi obavljanja određenih
poslova u cilju sticanaja dobiti. Po svojoj pravnog prirodi ugovor o osnivanju jeste u osnovi
ugovor o ortakluku sa izvesnim modifikacijama (građanskopravno društvo, preddruštvo
trgovinskog prava). Iz tog razloga, ugovor o osnivanju privrednog društva proizvodi
obligacionopravna (npr. obaveza unošenja uloga u društvo, odgovornost za preuzete obaveze) i
statusnopravna (rađa pravni subjektivitet) dejstva. Kod ugovora o osnivanju privrednog društva
interesi ugovornih strana nisu antagonistički već su saglasni što je i razumljivo, jer ugovorne
strane teže istom cilju.
Manifestovana namera osnivanja privrednog društva (
affectio societatis
) pored
pismene redakcije i potpisa osnivača na kraju te pismene redakcije, podrazumeva i intervenciju
nadležnog organa koja se ovde ogleda u potvrđivanju svojstva potpisnika takve isprave.
Sankcija izostanka ovakve propisane forme (pisane redakcije, potpisivanja i potvrde svojstva
potpisnika), vodi ništavosti osnivačkog akta. I u uporednom pravu, pravilo je da se propisuje
viši oblik pismene forme. Jedna od tih formi je i javnobeležnička forma, odnosno sačinjavanje
osnivačkog akta od strane javnog beležnika. Pored forme, Zakon određuje i obaveznu sadržinu
3
Kosta Josifidis (2004.): Makroekonornija: principi, teorije, politike, Vedes, str. 123.
