2
1. UVOD
Carinski sistem je segment pravnog sistema jedne zemlje. Kao integralni deo
privrednog sistema uopšte, on definiše pravila po kojima se moraju vladati domaća
pravna i fizička lica koja uspostavljaju ekonomske odnose sa inostranstvom u oblasti
carinske zaštite domaće proizvodnje. Kako su konkretni poslovi izvoza i uvoza roba i
usluga dvostrani odnosi između domaćih i stranih pravnih i fizičkih lica, to se propisi
iz oblasti carinskog sistema odnose na postupak i obavezno pravno ponašanje i stranih
pravnih i fizičkih lica.
Carinski sistem se zasniva na carinskom suverenitetu kao neprikosnovenom pravu
jedne samostalne, suverene države. Njeno je autonomno pravo da reguliše sistem
carinske zaštite domaćeg ekonomskog prostora. Svoj suverenitet država ostvaruje
donošenjem određenih zakona i propisa iz oblasti carinskog sistema kao formalno
pravne akte koji se moraju sprovoditi po ceni preduzimanja i represivnih mera od
strane države.
Carinski sistem je inače nezaobilazan izraz u mnogobrojnim projektima dugoročnog
ekonomskog razvoja, zatim studijama, analizama i drugim stručnim publikacijama
koje tretiraju područje spoljno-trgovinskog poslovanja određene zemlje.
Neki autori shvatajući carinski sistem kao način na koji su regulisani carina, carinska
obaveza, carinska roba, carinski nadzor, carinsko područje, carinska tarifa i drugi
instituti i carinski instrumenti, carinski sistem definišu kao "jedinstvo instituta iz
oblasti carinske politike, carinskog nadzora i carinjenja robe, koji se primenjuju na
jednom carinskom području, bez obzira da li su ovi sadržani u propisima donetim
autonomnim putem ili su predviđeni međunarodnim konvencijama i sporazumima
koje je odnosna zemlja ratifikovala.
Iako je ova definicija carinskog sistema bliža adekvatnoj formulaciji, ipak je ona izraz
vremena, uslova i stepena ekonomskog razvoja naše zemlje, kao i nivoa
organizovanosti i karakteristike razvoja svetskog tržišta, kao ekonomskog okruženja.
4
karakteristike i osporavaju carinu, dok drugi u carinama vide značajan instrument za
realizaciju brojnih ekonomskih i finansijskih ciljeva.
Oni koji osporavaju carine mišljenja su da:
1) Carine ograničavaju razvoj međunarodne trgovine,
2) Carine usporavaju rast produktivnosti rada, razvoj tehnike i tehnologije itd;
3) Carine vode odražavanju visokih troškova proizvodnje,
4) Carine su nepravedne jer one realno teže pogađaju siromašnije slojeve
stanovništva nego bogatije itd.
Zastupnici drugog mišljenja koje opravdava carinu navode sledeće:
1) Carine su jedno od efikasnih sredstava za zaštitu i potpomaganje nacionalne
ekonomije;
2) Carinama se efikasno može uticati na odnose sa drugim zemljama;
3) Carinom se može relativno uspešno braniti ekonomska samostalnost zemlje,
4) Carinama se relativno brzo, jeftino i lako dolazi do novca za finansiranje
državnih potreba i
5) Carinom se može vršiti relativno efikasan uticaj na domaće proizvođače, na
rast ili pad cena itd.
3. VRSTE CARINA
U finansijskoj literaturi i praksi postoje više kriterijuma za podelu carina. Danas se
najčešće koristi podela carina na:
1) Carine prema pravcu kretanja robe;
2) Carine prema načinu obračunavanja;
3) Carine prema načinu uvođenja;
4) Carine prema visini opterećenja iz određene destinacije;
5) Carine prema osnovnoj ekonomskoj funkciji.
