Ekonomski fakultet
Seminarski rad iz predmeta
Poslovne finansije
Tema:
Centralna banka – značaj, uloga, funkcije
Mentor:
Prof. dr. Jozo Sović
Student:
Alihodžić Aida
U Travniku, februar 2013. godine
1. Pojam Centralne banke
Centralna banka je banka koja zauzima centralni položaj u bankarskom sistemu određene
zemlje, u smislu da ova banka deluje kao banka drugih banaka i kao bankar države.
1
Emisiona ili centralna banka je specifična privilegovana bankarska institucija monetarnog
sistema, državna ili pod jakim nadzorom i uticajem države; zadužena i odgovorna za stvaranje
vrijednosti domaće valute, za kontrolu i regulisanje novčanog opticaja i likvidnosti bankarskog
sistema, i zadužena da se stara za likvidnost u zemlji i u plaćanjima sa inostranstvom. To je
jedina ovlaštena banka za izdavanje novčanica i kovanog novca kao zakonskog sredstva
plaćanja.
Država na centralnu banku kao monetarnu instituciju prenosi prava i ovlašćenja u domenu
vođenja emisione, kreditno-monetarne, devizne politike i regulisanja novčane mase. Pored niza
zajedničkih obilježja, ovlaštenja i načina funkcionisanja, mogu se razlikovati od zemlje do
zemlje, a prvenstveno zavisi od stepena razvijenosti finansijskog sistema i infrastrukture.
Centralne banke se također razlikuju sa stanovišta odnosa i uticaja države na vođenje monetarne,
kreditne, kamatne i devizne politike.
2
Centralna banka je vladina agencija koja vrši emisiju novčanica i kovanog novca reguliše
ponudu novca i kredita u privredi, kamatne stope, devizni kurs (vodi monetarnu politiku) vrši
superviziju finansijskog sistema služi kao zajmodavac u krajnjoj instanci upravlja deviznim
rezervama zemlje drži depozite banaka i drugih centralnih banaka organizuje obavljanje platnog
prometa reguliše plaćanje i kreditiranje poslova sa inostranstvom.
Centralna banka je javna ili kvazi – javna agencija sa eksplicitnim i ekskluzivnim pravom
kontrole novčanih i kreditnih poslova. Kao “banka svih banaka”, čijim posredstvom
komercijalne banke mogu namirivati svoja uzajamna potraživanja, garantuje vrednost domaće
valute, vodeći politiku stabilnosti cena. Može da skuplja, obrađuje i da analizira informacije o
finansijskim tokovima i o realnoj ekonomiji. Državna banka koja emituje novac i vrši kontrolu
poslovnih banaka, pa se otuda i naziva “banka banaka”.
3
1
Lidija Barjaktarović: “Monetarno-kreditni i devizni sistem”, Univerzitete Singidunum, Beograd, 2010., str. 163.
2
Miroljub Hadžić: “Bankarstvo”, Beograd 2009., str. 16.
3
www.scribd.com
2. Uloga Centralne banke
Ekonomska suverenost bilo koje zemlje određena je i monetarnom suverenošću koja
obuhvata monetarno - kreditni, valutni i devizni sistem.
Trebalo bi imati u vidu da je koncept centralne banke, njene funkcije, monetarna politika i
mjere monetarnog regulisanja podređen:
Prema užoj definiciji centralne banke, osnovnoj ciljnoj funkciji centralne banke -
stabilnost valute.
Prema široj definiciji centralne banke, stabilnost valute, likvidnost privrednih
subjekata u unutrašnjem platnom prometu i plaćanjima prema inostranstvu, i
monetarnoj i deviznoj kontroli banaka.
4
Centralna banka ima u monetarnom, kreditnom i bankarskom sistemu privilegovan,
monopolisan status, koji se prvenstveno odnosi na izdavanje i emisiju novca.
Osnovne funkcije centralne banke su:
emisiona funkcija - monopol na kreiranje i regulisanje primarnog novca, tj.
regulisanje potrebne količine novca u privredi i gotovog novca (novčanica i
kovanica);
regulisanje kreditnog potencijala banaka i usmjeravanje njihove kreditne politike;
uloga bankara države;
regulisanje likvidnosti bankarskog i privrednog sistema - uloga poslednjeg utočišta
likvidnosti;
nadzorna uloga - kontrola boniteta i zakonitosti poslovanja bankarskog sistema i
njegovog funkcionisanja;
upravljanje deviznim rezervama i spoljnim dugom zemlje;
upravljanje deviznim kursom nacionalne valute;
organizovanje funkcije platnog prometa zemlji.
Na međunarodnom planu centralne banke uspostavljaju poslovnu saradnju sa
multirateralnim finansijskim organizacijama IMF, WB, EBRD, BIS. Centralne banke imaju i
specifične uloge, kao što je na primjer razvojna funkcija u zemljama u razvoju, gdje se centralna
4
Lidija Bajaktarović: „Monetarno - kreditni i devizni sistem“, Beograd 2010. godina, str. 177.
