REPUBLIKA SRPSKA – BIH
NEZAVISNI UNIVERZITET BANJA LUKA
FAKULTET ZA BEZBJEDNOST I ZAŠTITU
SEMINARSKI RAD
KRIVIČNO PRAVO
Kazne zatvora
Mentor:
Student:
Prof. dr Zdravko Skakavac
Novak Novkovic 1657/12
Banja Luka, novembar 2014. godine
Sadržaj
Strana
Uvod……………………………………………………………………….………………. 3
1. Kazna zatvora – nacionalni i uporedni aspekti
.............................................................4
2. Istorijski razvoj kazne lišenja slobode (kazne zatvora)
………………………............4
3. Kazna zatvora u našem krivičnom zakonodavstvu
.......................................................6
Uslovni otpust................................................................................................ 7
4. Zatvor
................................................................................................................................7
5. Vaspitni tretman lica osuđenih na kaznu zatvora
........................................................ 8
5.1. Mesto i uloga prevaspitanja u izvršenju kazne zatvora.......................................8
5.2. Područja i faktori realizacije prevaspitanja.........................................................9
6.
Ograničenje sloboda i prava čoveka i građanina u postupku
izvršenja kazne zatvora
.....................................................................................................10
6.1. Mnogo pravila i malo prava?.............................................................................10
6.2. Položaj osuđenih lica.........................................................................................10
6.3. Ograničenje prava u postupku izvršenja kazne zatvora....................................12
6.4. Zaštita prava osuđenih lica i kontrola izvršenja krivičnih sankcija...................12
7.
Svrha izvršenja kazne zatvora
......................................................................................13
Zaključak…………………………………………………………………………………..14
Literatura..............................................................................................................................14
2
1. Kazna zatvora - nacionalni i uporedi aspekti
Kazna zatvora
Član 32.
(1) Kazna zatvora ne može biti kraća od trideset dana
Niti duža od dvadeset godina.
(2) Za najteže oblike teških krivičnih djela
izvršenim s umišljajem, može se propisati kazna zatvora u
trajanju od dvadeset i pet do četrdeset i pet godina
(dugotrajni zatvor).
(3) kazna dugotrajnog zatvora nikada se ne može
propisati kao jedna glavna kazna za pojedino krivično
djelo.
(4) Kazna dugotrajnog zatvora ne može se izreći
izvršiocu koji u vrijeme izvršenja krivičnog djela nije
navršio dvadeset i jednu godinu života, niti bremenitoj
ženi.
(5) Pod uslovima propisanim Glavom šestom ovog
zakona može se izreći kazna maloljetničkog zatvora. Kazna
maloljetničkog zatvora je po svojoj svrsi, prirodi, trajanju
i načinu izvršenja posebna kazna lišenja slobode.
(6) Ako je izrečena kazna dugotrajnog zatvora, amnestija
i pomilovanje mogu se dati tek nakon izdržanih tri petine
te kazne.
2
Kazna zatvora predstavlja najvažniju, osnovnu krivičnu sankciju u današnjim krivičnim
sistemima. Kazna zatvora ima prije svega preventivno dejstvo (pod prjetnjom kazne zatvora
građani se opominju da ne vrše krivična djela). Njen značaj upravo i proizilazi iz njene
selektivne primene jer suviše čestom primjenom ona gubi svoj izuzetni karakter.
3
2
Krivični zakon RS „Službeni glasnih Republike Srpske“ broj 49, od 25 juna 2003. godine, str. 3
3
http://sr.wikipedia.org/sr-el/Kazna_zatvora
4
2. Istorijski razvoj kazne lišenja slobode
(kazne zatvora)
Lišenje slobode kao kriminalno-politička mjera, koja se preduzimala prema određenim
licama, ima dugu istoriju. Ova mjera se pojavljuje još u vrjeme robovlasničkih država, ali tada
ona nije imala karakter krivične sankcije. Zadržavanje u antičkim zatvorima je više služilo kao
mjesto gdje je osumnjičeno ili osuđeno lice iščekivalo tjelesnu kaznu, pogubljenje, ili
oslobođenje. Na preventivnu funkciju tadašnjih zatvora ukazuje i poznati rimski pravnik Ulpijan,
koji kaže da „zatvori treba da se koriste samo za pritvaranje, a ne za kažnjavanje“. U rimskom
pravu zatvor se često koristio i kao prinudna mjera radi naplate duga. Pored toga, kazne lišenja
slobode su se sastojale u deportaciji na određena ostrva i radu na javnim poslovima. U srednjem
vjeku zatvor još nije imao karakter samostalne krivične sankcije. Postojalo je tri oblika
zatvaranja:
1)
Preventivno, predstavljalo je neku vrstu sudskog istražnog zatvora i imalo je za cilj
čuvanje osumnjičenog ili optuženog do konačne presude.
2)
Dužničko zatvaranje imalo je istu ulogu kao i u rimskom pravu, odnosno imalo je za
cilj da natjera dužnika da isplati novčanu kaznu, globu ili dug. Trajalo je sve do ispunjenja
dužničke obaveze.
3)
Profilaktičko: u zatvor su upućivane socijalno neadaptirane osobe, kao što su skitnice,
prosjaci, bludnici, napuštena djeca i sl.
Kao krivična sankcija u pravom smislu, kazna lišenja slobode se pojavljuje prvi put u
XIV veku, a pravnu samostalnost dobija krajem XVIII veka uvođenjem u francuski Code Penal
iz 1791. godine, koji je pored toga ograničio primenu smrtne i telesne kazne, ukinuo kaznu
lišenja slobode u doživotnom trajanju i prihvatio sistem apsolutno određenih kazni.
Što se tiče kazne zatvora u našem pravnom sistemu, sve do početka XIV vjeka nema nikakvih
tragova o primjenjivanju te vrste kazne. U starim srpskim poveljama nailazimo na svega jedan
slučaj spominjanja „tamnice“, i to u Svetostefanskoj hristovulji iz 1313-1318. godine. Član 80.
ove hristovulje propisuje tamnicu od tri mjeseca za sebra koji je istukao upravnika imanja. Ista
vrsta kazne bila je predviđena u Dušanovom zakoniku za kaluđera koji „zbaci rase“ i za pijanicu
koji „zadere, ili kapu kome skine, ili drugu sramotu učini, a ne okrvavi“. Tamnica je bila
propisivana kumulativno sa nekom drugom kaznom, najčešće tjelesnom, i nije se mogla izreći
bez careve naredbe, što je bilo izričito propisano u članu 184. i članu 185. Dušanovog zakonika.
4
4
Zoran Stojanović, „Krivično pravo – opšti deo“, XVI izdanje, Beograd 2009
5
