SEMINARSKI RAD
EKONOMIKA POSLOVANJA
OSNOVNA SREDSTVA I TROŠENJE OSNOVNIH
SREDSTAVA U PREDUZEĆU
Student: Mentor:
Banja Luka, novembar 2015
4
1. OSNOVNA SREDSTVA (TRAJNA)
Osnovna ili stalna sredstva su trajni, materijalni oblik sredstava preduzeća. Osnovna
sredstva su dio ukupnih sredstava preduzeća, koja se postepeno troše u procesu poslovanja
i to u dužem vremenskom periodu i kroz više radnih ciklusa. Upotrebom i korišćenjem u
procesu rada osnovna sredstva ne mijenjaju svoj materijalni oblik.
Najveći dio osnovnih sredstava preduzeća čini oprema odnosno sredstva za rad. Medjutim,
nisu sva sredstva za rad osnovna sredstva. Sredstva za rad male vrijednosti i kraćeg roka
upotrebe (manje od godinu dana), ne ubrajaju se u kategoriju osnovnih sredstava.
Osnovna sredstva su šira kategorija od sredstava za rad. Prema nomenklaturi,ona sredstva
za rad čiji je vijek upotrebe kraći od jedne godine ne spadaju u osnovna sredstva . To su
npr.sitan inventar ,dio ambalaže,određene vrste alata i sl.Njihov vijek trajanja je kraći od
godinu. Osnovna sredstva sačinjavaju i gradjevinski objekti, šume, zemljište i druga
prirodna bogatstva. U osnovna sredstva spadaju i odredjena prava dugoročnog karaktera
(koncesije, patenti, licence), dugoročna finansijska ulaganja, kao i nematerijalna ulaganja.
Trošenje osnovnih sredstava (izraženo u novčanom obliku) naziva se amortizacija.
Novčana sredstva od amortizacije služe za nabavku novih, odnosno reprodukovanje
osnovnih sredstava preduzeća.
1.1. Osnovna sredstva prema stanju
Prema stanju osnovnih sredstava u odnosu na proces poslovanja preduzeća, ona se
javljaju u slijedećim oblicima
:
a) osnovna sredstva u pripremi,
b) osnovna sredstva u upotrebi,
c) osnovna sredstva izvan upotrebe
Osnovna sredstva u pripremi
Ovu kategoriju osnovnih sredstava čine uglavnom investicije u toku, namenjene za
pripremu delatnosti preduzeća. To su: započeti radovi na izgradnji pojedinih vrsta
osnovnih sredstava kao što su: gradjevinski objekti i oprema, priprema zemljišta
dugogodišnjim zasadima (voćnjaci, plantaže), kao i zalihe gradjevinskih materijala.
5
Osnovna sredstva u upotrebi
U osnovna sredstva u upotrebi u materijalnom obliku ubraja se: zemljište koje služi za
privredne potrebe, gradjevinski objekti privrednog karaktera i sredstva za rad.
U zemljište (koje služi za privredne potrebe) ubrajaju se obradive poljoprivredne površine,
zemljišta od kojih se proizvode odredjeni proizvodi (cigla, pijesak i dr.) i zemljište na
čijem
prostoru
preduzeća
obavljaju
svoju
djelatnost.
U gradjevinske objekte privrednog karaktera spadaju industrijske, poljoprivredne i druge
zgrade namijenjene za obavljanje privredne djelatnosti, kao i saobraćajni i
hidrogradjevinski objekti, objekti za prenos energije, rudarska okna, dubinske bušotine i
dr.
Sredstva za rad su orudja kojima se djeluje na predmete rada, radi obavljanja privredne
djelatnosti i dobijanja odredjenih proizvoda. Moguće ih je dijeliti na direktna sredstva za
rad kojima se neposredno obradjuju predmeti rada i indirektna, koja ne učestvuju
neposredno u obradi predmeta rada, ali omogućavaju odvijanje procesa proizvodnje).
Osnovna sredstva izvan upotrebe
Ova sredstva nisu u funkciji poslovanja preduzeća i služe kao rezerva u obavljanju
djelatnosti. Tu spadaju i neupotrebljiva sredstva, kao i ona koja su namenjena za
rashodovanje.
Ova sredstva se mogu iznajmiti drugim preduzećima, prodavati ili ustupati. Dio osnovnih
sredstava izvan upotrebe se klasifikuje kao neupotrebljiva osnovna sredstva.
1.2. Osnovna sredstva prema pojavnim oblicima
Ova podjela izražava i zvaničnu zakonsku nomenklaturu podjele imovine, odnosno
sredstava preduzeća. Ona se iskazuju kao stalna sredstva ili imovina preduzeća koju
sačinjavaju:
Nematerijalna ulaganja,
Materijalna sredstva,
Novčana sredstva u obliku dugoročnih finansijskih plasmana.
