SADRŽAJ
Stranica
UVOD.................................................................................................................................1
1. POMORSKA PIRATERIJA .......................................................................................
1.1. Pojam pomorske piraterije ............................................................................
1.2. Uzroci pomorske piraterije .............................................................................
1.3. Pomorska piraterija kao problem bezbjednosti ....................................
1.4. Pomorska piraterija kao dio organizovanog kriminala ....................
2. METODE SUZBIJANJA POMORSKE PIRATERIJE ..........................................
2.1. Zajedničke akcije ..............................................................................................
2.2. Međunarodni propisi .......................................................................................
ZAKLJUČAK ....................................................................................................................
LITERATURA ...................................................................................................................
UVOD
Pojam pirat (lat. pirata) u prevodu znači morski razbojnik, gusar, a piraterija (lat. piraterie) znači
razbojništvo na moru, gusarstvo.
1
Termin "piraterija", u svijetu modernih izraza u poslednje vrijeme, osim pomorske piraterije na
koju se uvijek mislilo, podrazumijeva i neke druge nelegalne aktivnosti kao što su: nelegalno
kopiranje, falsifikovanje i distribuciju kompjuterskih programa, CD, filmova, čak i televizijskih
programa.
Određeni autori
2
, preporučuju izbegavanje termina koji navode na pogrešan zaključak i
korišćenje drugih značenja za objašnjavanje određenih pojmova.
Naročito preporučuje izbjegavanje izraza „piraterija“ za delo kopiranja informacije, tvrdeći da
se, pošto izraz „piraterija“ označava čin pljačkanja i porobljavanja na moru, on zloupotrebljava
od strane današnjih korporacija ne bi li time dali veći značaj činu kopiranja softvera i drugih
neopipljivih stvari.
Međutim izraz piraterija je uglavnom ušao u upotrebu kao objašnjenje pojmova koji
podrazumijeva svako neovlašćeno preuzimanje i distrubuiranje autorskog materijala.
Cilj ovog seminarskom rada je da objasni isključivo pojam pomorske piraterije kao dio
organizovanog kriminala.
Pomorska piraterija je fenomen za koji se smatralo da pripada istoriji, odnosno da je iščezao u
XIX vijeku. Međutim, ponovo je došao na kriminalnu scenu, a posebno je aktuelan u nekoliko
poslednjih godina. Zbog toga je ovom fenomenu potrebno posvetiti punu pažnju, upoznati se sa
uzrocima pomorske piraterije i sagledati kao bezbjednosni problem i dio organizovanog
kriminala.
Izvori iz kojih je sakupljan materijal za pisanje ovog seminarskog rada su uglavnom članci sa
Interneta, jer kod nas postoji vrlo malo literature iz ove oblasti, s obzirom na to da je ovaj
fenomen u većoj mjeri aktuelizovan tek u poslednje dvije, tri godine.
1
Vujaklija,M.:
Leksikon stranih reči i izraza
, 2004
2
Stallman,
Richard Matthew
:
sr.wikipedia.org
1.2.
Uzroci pomorske piraterije
Razlog sve češće piraterije postaje jasno vidljiv ako se baci samo letimičan pogled na oblasti
u kojima ona cveta, i na to kako su ovi regioni politički organizovani. Problem sa piraterijom
direktno je povezan sa nestabilnošću države. Nestabilnost države podrazumeva nestabilnost u
pogledu položaja države i nemogućnosti da distribuira državna dobra svojim građanima.
Takav razvoj događaja može dovesti do totalnog kolapsa državnog uređenja i njegove
supstitucije alternativnim oblicima političkog organizovanje, kao npr. tribalizam. U propalim
državama vlasti i bezbednosni organi ne mogu sprovesti svoj legitimni monopol sile protiv
pirata, ili čak imaju i koristi od pirateriju kroz korupciju.
Ako uzmemo u obzir i ostale faktore možemo reći da se ekspanzija pomorske piraterije
dogodila zbog sledećih razloga:
slabog nadzora obalnih voda pojedinih država
bogat izbor potencijalno vrijednih ciljeva
opšteg trenda smanjivanja brojnog stanja posada na trgovačkim brodovima
daleko manji sigurnosni standardi u pomorskim lukama nego na pr. u vazdušnim lukama
Centri dešavanja piratskih napada su: Rog Afrike, naročito
Gulf of Aden
, gde somalijski i
jemenski pirati predstavljaju istinsku pretnju brodskom saobraćaju ka Sueckom kanalu i u
suprotnom smjeru;
delta rijeke
Niger,
oblast bogata naftom, u kojoj djeluje pokret za
emancipaciju delte Nigera tzv. MEND i
Malacca Strait
, moreuz u Jugoistočnoj Aziji,
podrucje između Malezije, Singapura i Indonezije i gde više od 50.000 brodova prođe svake
godine
,
sa hiljadama ostrva kao idealnih skrovista i milionima ljudi koji spadaju u najbolje
svetske pomorce, siromasnih i zeljnih zarade za koju je more pruzalo neogranicene
mogucnosti.
Na sledećoj mapi svijeta, što je prikazano na fotografiji br.1, zabilježene su tačke gdje su se,
u poslednje vrijeme, dešavale pljačke i otmice brodova od strane pomorskih pirata
Fotografija br.1
Na aktuelnom spisku nestabilnih država
5
, rang-listi koju se objavljuju jednom godišnje,
Somalija je na prvom mjestu, Nigerija na 15, a Jemen na 21 mjestu. To pokazuje da je
nedovoljna državna kohezija u ovim obalskim zemljama razlog za nesigurnost u Adenskom
zalivu ili delti Nigera. Posebno je zanimljivo da je u periodu između juna i decembra 2006,
kada se islamski pokret proširio nad većim dijelom Somalije i uspostavio monopol sile, bio
uočljiv značajan pad piratskih aktivnosti. Nakon protjerivanja ovog pokreta uz pomoć
etiopskih snaga potpomognutih Amerikancima u decembru 2006.godine, građanskog rata i
sloma državnih vlasti koji je uslijedio, piraterija je odmah značajno porasla.
Odnos gore navedenih faktora primetan je u moreuzu
Malacca Strait
, koji je bio region sa
najvišom stopom piraterije u svetu devedesetih godina. U to vreme Indonežanska država bila
je oslabljena teritorijalnim konfliktom na Istočnom Timoru i Acehu. Početkom novog vijeka,
oba sukoba su se smirila i Indonezija je na putu da konsoliduje svoju državnost. Istovremeno
piraterija u tom regionu je u opadanju.
1.3.
Pomorska piraterija kao problem bezbjednosti
Pomorski sektor ima izuzetnu ekonomsku važnost jer čak 30% svjetske ekonomije zavisi od
trgovine, a 99% čitave globalne trgovine obavlja se pomorskim putem, što govori da se ovom
fenomenu pomorske trgovine u savremenom svijetu mora posvetiti posebna pažnja.
Agresivni napadi na brodove mogu se uglavnom podijeliti na dva osnovna tipa:
ekonomski napadi
političko-religiozno-ideološki napadi
Ekonomski motivisani napadi na brodove mogli bi se zapravo nazvati drugim imenom, koje
je već decenijama poznato u pomorskoj terminologiji kao piratstvo. Cilj modernih pirata je
da se domognu vrijednog plijena i vrijednosti koje se zateknu na brodu.
Političkim, religioznim i ideološkim motivima inspirisani napadači imaju daleko ozbiljnije
namjere, puno ozbiljniju organizaciju i odlikuju se spremnošću da ubiju ljude, ali i da žrtvuju
sami sebe kako bi ostvarili svoje ciljeve.
Pirati ciljaju isključivo na trgovačke brodove i tek manjim dijelom na putničke brodove ili
turističke kruzere. Za razliku od njih, političko-religiozni napadi za cilj napada imaju vojne i
5
Fund for Peace and magazine Foreign Policy:
Failed States Index,2009
