EVROPSKI UNIVERZITET – SVEUČILIŠTE BRČKO

TEHNIČKI FAKULTET

SEMINARSKI RAD

Tema:

Transport paketirane i paletizovane robe

S T U D E N T:

Smajić Admira

index 039/14-DS

BRČKO, 2014.

EVROPSKI UNIVERZITET – SVEUČILIŠTE BRČKO

TEHNIČKI FAKULTET

Transport paketirane i paletizovane robe

- SEMINARSKI RAD -

M E N T O R:

S T U D E N T:

Doc. dr Zoran Lalić, dipl.ing.

Smajić Admira

index 039/14-DS

BRČKO, 2014.

UVOD

Zahtjevi   korisnika   transportnih   usluga   za   prijevoz   sve   više   uslovljavaju   upotrebu   novijih
sredstava   za   racionalizaciju   transporta.   Dobro   vođeno   i   organizirano   poslovanje   zahtjeva
pravilan   smještaj,   rukovanje   s   robom,   njeno   čuvanje   te   da   radna   postrojenja   imaju
odgovarajuću opremu  u ovom slučaju mehanizaciju. Da bi transportni odjel mogao izvršiti
zadatke   potrebno   je   da   ima   odgovarajuča   tehnička   sredstva,   raznovrsni   vozni   park   te   da
posjeduje odgovarajuče dizalice kao i razne vrste viljuškara za rad s paletama kao i ostali
potrebni pribor. Radna snaga koja obavlja poslove u transportnom odjelu mora biti  pouzdana
i izvježbana, da bi mogla obavljati svakodnevne i često komplicirane zadatke
   Pod pojmom paletizacije, podrazumijeva se skup fiksnih i mobilnih tehnoloških elemenata
namijenjenih   za   mehanizovano   manipulisanje   paletama   u   svim   fazama   proizvodnje   i
transporta od pošiljaoca do primaoca.
   Osnovnu tehničku bazu paletizacije čine palete (ravne, boks, stubne, specijalne) i viljuškari
(ručni i elektro motorni male nosivosti), a pored njih koriste se i druga sredstva i uređaji kao
što su okviri (ramovi), poklopci za ramove, pokretne rampe, police-regali, dodatni zahtevni
uredjaji   za   viljuškare   itd.   Namijenjeni   za   lakše   manipulisanje,   transport   i   skladištenje
proizvoda. Prema namjeni, palete se mogu podijeliti na univerzalne i specijalne i prema vijeku
trajanja   i   učestalosti   korišćenja   mogu   biti   bezpovratne   (za   jednu   upotrebu)   i   standardne
(razmjenljive za više upotreba), prema materijalu na metalne, drvene, plastične, a postoje i
druge podjele.

1. PALETE I SISTEM PALETIZACIJE

1.1. OSNOVE PALETIZACJE

     Pod pojmom paletizacije podrazumeva se skup tehničkih sredstava, uređaja ili pomagala
potrebnih za manipulisanje, prevoz, skladištenje i izlaganje proizvoda u trgovini, a može se
upotrebiti  u  industrijskom  i spoljnom  transportu.  Tehničku  bazu  sistema paletizacije  čine
viljuškari i palete. Paleta kao pomoćno sredstvo predstavlja najmanju univerzalnu tovarnu
jedinicu integralnog transporta.
     Paleta  kao  pomoćno  prenosno  sredstvo,  omogućava  obrazovanje unificiranih  tovarnih,
transportnih, skladišnih i prodajnih jedinica i time primjenu visokoprojzvodne mehanizacije
(veljuškara)   za   njihovo   manipulisanje.   Forniranje   tovarnih   jedinica   predstavlja   uslov     za
obrazovanje i relizaciju transportnih lanaca od prozvođača do potrošača proizvedenih dobara.
Kao   pomoćno   sredstvo   integralnog   transporta,   paleta   ne   obezbeđuje   samo   efikasnu   i
racionalnu vezu između nosilaca transporta, već predstavlja, posebnu tovarnu jedinicu, koja je
sastavni dio transportnog lanca od skladišta proizvođača do skladišta za distribuciju robe, tj.
transportnog lanca od proizvođača do potrošača.
   Manipulacija, prevoženje i skladištanje proizvoda može se realizovati paletama i sistemom
paletizacije na relaciji:



pakovanje proizvoda – skladištenje;



proizvodnja – raspodela – poteošnja;



pretovar proizvoda iz vozila u vozilo, iz skladišta na vozilo i obrnuto i iz skladišta na
mesto prodaje;



transport različitim prevoznim sredstavima.

U svijetu se danas primjenjuju različite vrste paleta

, koje se razlikuju prema:



obliku,



dimenzijama,



nameni i ostalim tehničko-eksplatacionim karakteristikama.

Po obliku postoje tri vrste paleta, i to:



ravne palete (bez nadgradnje),



boks–palete,



stubne palete.

Boks–palete i stubne palete su palete sa nadgradnjom. Inače, palete se izgrađuju od
različitih materjala: drveta, metala, plastične mase, valovitog kartona, lepenke, prerađenih
odpadnih materjala ili od kombinacije više različitih materjala, a mogu biti izgrađene kao

Dr. Zoran Lalić., „Saobraćajna Sredstva i Infrastruktura“, Visoka škola strukovnih studija za menadžment u

saobraćaju,Niš,2011

Na slici 1.1. prikazana je ravna drvena pleta sa jednim podom od kombinacije tvrdog i
mekog drveta čiji donji dio čine tri klizača. Kod robe osetljive na pritisak srednji klizač se
može proširiti.
Na slici 1.2. je slična paleta, ali sa ojačanim podom.

Slika 1.3. Dvoulazna palete sa

dvostrukim podom Slika 1.4. Četvoroulazna paleta

     Na slici 1.3. prikazana je dvoulazna paleta, koja se još naziva i paletom sa dvostrukim
podom.     Manipulisanje   ovom   paletom   moguće   je   samo   uz   primjenu   viljuškara.   Često
upotrebljavana i slična dvoulaznoj   je četvoroulazna ravna paleta koja je prekazana na slici
1.4. koja je konstruisana kao paleta sa dvostrukim podom, odnosno kao paleta koja se može
okretati. Ovaj tip paleta ima potpuno ravne podne površine i koristi se za paletizovan prevoz
robe koja je osetljiva na pritisak.
     Četvoroulazna paleta, kod koje je prilaženje moguće sa sve četiri strane, nastala je od
dvoulazne   palete.   Sva   tri   nosača   imaju   udubljenja   koja   omogućavaju   ulazak   viljušaka
viljuškara.

Slika.1.5.Četvoroulazna paleta

sa dvostrukim podom Slika.1.6. Četvoroulazna paleta sa

klizačima

Poseban oblik paleta koje se sve češće koriste u prevozu predstavljaju četvoroulazne ravne
palete od čelika sa klizačima (slika 1.6.). Imaju dimenzije 800 x 1000 mm i 1000 x 1200 mm,
a opremljene su sa 3 klizača. Palete tipa dimenzija 800 x 1000 mm i 500 x 800 mm imaju po 2
klizača.

Slika. 1.7. Palete sa branikom od čeličnih cevi Slika. 1.8. Palete sa branikom od čeličnih
cevi

1.3. RAVNE METALNE PALETE

Ravne metalne palete izrađuju se od čeličnog ili aluminijumskog lima, a mogu imati ravnu
ili valovitu tovarnu površinu.
Teže su od drvenih paleta, ali omogućavaju slaganje tereta veće težine do 2000kg i znatno
su dugotrajnije.

Slika 1.9. Palete od metala

1.4. RAVNE LAKE PALETE

Kao specijalne ravne palete mogu se koristiti drvene ili metalne sa neiznenljivom
nadgradnjom kao što su ramovi, ograde itd. koja se po potrebi može montirati i demontirati.

Slika 1.12. Specijalna paleta za burad

1.7. BOKS–PALETE

   Boks–paleta je paleta sa najmanje tri vertikalne pregrade. Ove pregrade mogu biti pune, sa
otvorima ili rešetkama, fiksne, složive i na rasklapanje. Boks–palete mogu, ali ne moraju, biti
opremljene pokrivačima.
   Boks–palete se primjenjuju za transport različite vrste robe, kao što su srednji i mali delovi
mašina,   visokovredna   neambalažirana   komandna   roba,   rasuta   roba,   neambalažirana   roba
nepravilnog oblika koja se teško slaže, kao i sva druga finija ambalažirana roba koja se mora
čuvati od oštrćenja.
   Konstrukcija sandučastih (boks) paleta je raznolika, sa tandencijom da se što bolje prilagodi
vrstama robe za koje je namenjena, kao i lakšem slaganju i vađenju robe iz nje. Radi brzine
utovara   i   istovara,   kod   sandučastih   paleta   s   čvrstim   stranicama   jedna   od   bočnih   stranica
najčešće ima trouglasti otvor.

1.8. BOKS-PALETE ZA RASUTE TERETE I SITNIJE KOMADE

Postoji mnogo vrsta i tipova boks–paleta. Mogu biti zatvorene i otvorene (sa poklopcem),
složive i na rasklapanje.
Uglavnom postoje boks–palete sledećih dimenzija:



800 x 1200 mm



800 x 1200 mm



1000 x 1200 mm

   U međunarodnom transportu uglavnom se upotrebljava standardna boks–paleta 800 x 1200
mm   koju   su   prihvatile   i   uvele   srpske   železnice,   odnosno   Jugoslovenski   zavod   za
standarizaciju   (JUS   M.Z.   2.310).   Palete   moraju   da   su   odporne,   tj.   izrađene   od   čvrstog
meterjala,   tako   da   mogu,   kad   su   natovarene   robom,   da   se   podižu   i   premeštaju   pomoću

viljuškara. Konstrukcija sandučastih paleta široke primjene treba da bude takva da omoguci
njihovo slaganje po visini najmanje u četri reda.

Slika.1.13.Sandučasta boks paleta-metalna

1.9. STUBNE I SANDUČASTE PALETE

Stubne palete se izrađuju od različitih materjala. Takve su konstrukcije da su nožice palete
produžene u stubove visine od 550 do 600mm.Na njima se prenosi roba specifičnog oblika
kao što su automobilske gume.
Sandučasta paleta je transportno-manipulativna jedinica koja radi boljeg smeštaja i zaštite
manjih nesimetričnih komada robe, ima ugrađene sklapajuće stranice od šupljih cevi, lima,
rešetaka ili dasaka. Može biti otvorena ili zatvorena, a izrađena je tako da se može slagati u
visinu jedna na drugu, obično u 4 reda. Nosivost sansučastih paleta kreće se od 500 do
4000kg, a najčešće su od 1000kg. Njena sopstvema tažina kreće se od 60 do 100kg.

Slika.1.14.Tipovi stubnih i sandučastih paleta

1.10. SANDUČASTE MREŽASTE PALETE

Ekonomske koristi od paletizacije imaju privredne organizacije, a preko njih i cela privreda.
U unutrašnjem transportu ekonomski efekti ostvareni u privrednim organizacijama ogledaju
se u sledećem



smanjenje pogonskih tročkova u manipulisanju proizvidima,



ušteda skladišnog i manipulativnog prostora iskorišćenjem treće dimenzije,smanjnjem
troškova izgradnje, održavanja, osvijetljenja, grejanja.



ušteda radne stage i platnog fonda,



poboljšanje tehničke i higijenske zaštite rada,



smanjenje povreda i fizičkih naprezanja,



poboljšanje radne discipline i organizovanosti poslovanja

U spoljnom transportu ekonomski efekti su:



ušteda u transportnim kapacitetima zbog ubrzanja pretovarnih oteracija u direktnom i
kombinovanom transportu (vagona, kamiona, brodova),



ušteda u prostoru i invensticija zbog smanjenja pretovarnih mesta, industriskih
koloseka, rampi i ostalih postrojenja,



smanjenje troškova za opremu i tešku mehanizaciju,



povećanje sigurnosti i rada pri pretovarnim operacijama,



bolja zaštita proizvoda pri manipulisanju, smanjnje opterećenja a tim i oštećenja robe,
krađe...,



opšte ubrzanje procesa razmene i vezi sa tim smanjenje kapaciteta vozila.

3. FORMIRANJE PALETNE JEDINICE

Obrazovanje paletnih jedinica je postupak kojim se omogućava održavanje kompaktnosti
tovara međusobno i u odnosu na paletu kako bi se očuvao i održao integritet tereta tokom
daljeg rukovanja i transporta.

Pastoje 5 osnovnih metoda kojima se ostvaruje obrazovanje paletnih jediica:

1. slaganjem: međusobnim ukrštanjem vreća i kutija,
2. lepljenjem: vrelim ratvorom lepka, trakama ili samolepljivim trakama koje se koriste

za povezivanje tovara međusobno i u odnosu na paletu,

3. povezivanjem: konopcem, čeličnom žicom, plastičnim trakama omotava se tovar u

čvrst kompaktan teret na paleti,

4. pakovanjem: drvenim ili metalnim sanducima, žičanim korpama,
5. folijama: postavljaju se preko tovara i paleta.

Dr. Zoran Lalić., „Saobraćajna Sredstva i Infrastruktura“, Visoka škola strukovnih studija za menadžment u

saobraćaju,Niš,2011

Mr Dragan Trifunović, prof. skripta "Integrisani transport", Visoka tehnička mašinska škola strukovanih studija

Trstenik ,Trstenik,2009.

Slika.1.16. Primjeri formiranja paletnih jedinica

4. OBLIKOVANJE PALETNE JEDINICE

Za oblikovanje paletizovanjh jedinica najpogodnija je ambalaža prizmatičnog oblika, sa
dimenzijama koje popunjavaju dopušteni prostor palete bez praznina.

Ambalaža

prizmatičnog oblika stoji stabilno na paleti bez dodatog osiguranja, dok roba nepravilnog
oblika mora biti posebno osigurana. Ambalaža cilindričnog oblika mora biti povezana ili
osigurana posebnim osiguračima. Paleta ima svoj modul sistem, koji nije ničta drugo nego
dioba osnovne veličine-prepolovljene, ili iz još manjih delova.
Na primer, u trgovini se najviše koristi standardna paleta 800 x 1200mm, modul ove palete i
ambalaže koje dolaze u obzir su veličine:



600 x 800 mm – 2 komada na paleti 800 x 1200



400 x 600 mm – 4 komada na paleti 800 x 1200



260 x 660 mm – 6 komada na paleti 800 x 1200



200 x 600 mm – 8 komada na paleti 800 x 1200



160 x 600 mm –10 komada na paleti 800 x 1200



400 x 400 mm – 6 komada na paleti 800 x 1200



260 x 400 mm – 6 komada na paleti 800 x 1200

Slika.1.17. Modul sistem palete

Saša Babić dipl. inž. saob. skripta "Integrisani transport", Visoka tehnička mašinska škola strukovanih studija

Trstenik,Trstenik,2009.



kod kupca na mestu potrošnje.

Manipulisanje paletama je vrlo jedinstveno uz primjenu sredstava kao što su viljuškari,
elevatori i razna kolica.U svim fazama rukuje se isključivo paletom.
Osnovni zadaci paletizacije u distribuciji proizvoda su:

1. da unapredi i uprosti distribuciju proizvoda,
2. da skrati lanac distribucije,
3. da poveca produktivnost i stvori bolje uslove rada,
4. da pojednostavi rukovanje, prevoz, skladištenje i izlaganje proizvoda,
5. da stvori uslove za racionalnije i ekonomičnije poslovanje svih učesnika u lancu

distribucije proizvoda,

6. da se maksimalno iskoriste raspoloživi prostori u toku ciklusa distribucije,
7. da rukovanje paletama bude jednostavno i praktično, uz minimalni pretovar i

manipulisanje.

U distribuciji proizvoda palete se prevoze svim vidovima saobraćaja, odnosno svim vrstama
transportnih sredstava kako u industriskom, tako i u spoljnom transportu, gde se rukovanjem
paletame koriste:



električni i motorni viljuškari,



ručni viljuškari za prevoz na ravnim površinama,



ručna ili motorna i električna kolica,



ručna ili motorna i električna dizalica.

6. SKLADIŠTENJE I PREVOZ PALETA

U skladištima se proizvodi, po pravilu redovno slažu na palete, i to tako da se ista vrsta
proizvoda slaže na jedno mesto, tj. na površinu određenu za taj proizvod. Između redova
paleta se mora ostaviti prostor za prolaz viljuškara.

U skladištima koja imaju stalaže palete se

obavizno stavljaju u prostore za slaganje prema vrsti i trajnosti proizvoda, kao i prema
redosledu odnošenja odnošenja proizvoda iz skladišta, Ako se na istu stalažu slaže više paleta
treba ih složiti tako da bude skinuta sa stalaže paleta koja je prva i stavljena, tj. pri slaganju se
mora poštovati pravilo frst in - frst out (prvi ušao –prvi izašao).
Palete se u prevozu transportnim sredstvima moraju smestiti tako:



da su učvršćene na vozilu kako se na njima ne bi oštetili proizvodi,



da prostor prevoznog sredstva bude najbolje iskorišćen i po površini i po visini,



da pri slaganju budu smeštene po vrstama proizvoda i njihovim ganaritama,



da se slažu u više redova (po visini), s tim da dole uvek budu one ravnih površina,



da se mogu brzo utovariti i istovariti,



da se u međuprostore,ako ih bude, smeste tzv. vazdušni jastuci, prazne palete, ili da se
učvrste kako u prevozu ne bi došlo da prevrtanja, trenja i oštećenja proizvoda.

Kod skladištenja proizvoda na paletama treba nastojati:



da se slaganjem paleta na paletu skladište što bolje iskoristiti po visini,



da se u skladištima od njih mogu napraviti tzv, skladišni skupovi ili nizovi,
raspoređeni prema vrstama proizvoda koji su na njima.

Prof. dr. Damir Božičević, Dr. sc. Dražen Kovačević “Suvremene transportne tehnologije”, 2002 god.

7. OSNOVNE PREDNOSTI SKLADIŠTENJA I PREVOZA NA
PALETAMA

Za maksimalno korišćenje paleta na putu od proizvođača do kupca i od njega do novog
kupca, kako unutar nacionalnih granica, tako i u međunarodnoj razmeni dobara, brine se
paletni pul. Za određen broj primljenih punih paleta vraća se isti broj praznih i obrnuto.
U distribuciji proizvoda paletu čine ekonomičnijom od običnog komadnog prevoza
proizvoda sledeće prednosti:



umesto da se prenosi i pretovara više kutija, prenosi se i pretovaruje jedna paleta,



prevoz i pretovar obavljaju sa brže i kvalitetnije,



evidencija paleta i proizvoda na njima je lakša i jedinstvenija.

8.OPREMA ZA MANIPULISANJE PROIZVODIMA U PALETNOM
SISTEMU

   Osnovno sradstvo mehanizacije za rukovanje paletama je veljuškar. Bez njega je nemoguće
zamisliti   paletni   sistem.   Veljuškari   izvršavalju   tehnološke   zahteve   manipulisanja   u
industriskom   transportu,   utovaru,   istovaru,   pretovaru   i   skladištenju.   Viljuškar   je
mehanizovano   manipulacionu   sredstvo,   snadbeveno   specijalnim   viljuškama,   koje   podilaze
ispod  palete  ili  podesnog  komada nepaletizovane robe,  podižući ga  ili  spuštajući,  u  cilju
prenošenja sa jednog mesta na drugo radi uskladištenja, utovara, istovara ili pretovara.
Viljuškari se mogu podeliti na 2 osnovne grupe:



rušni viljuškari



motorni viljuškari

8.1. RUČNI VILJUŠKARI

     Ručni viljuškari su snadbeveni uređajima za mehaničko ili hidrauličko podizanje tereta.
Hidrauličkim uređajem, koji je  ugradjrn u sam viljuškar, paleta se može podići za 10 do 12
cm.  Pomoću fizičke snage radnika vrši se prenos palete sa jednog mesta na drugo,odnosno
utovar, istovar ili pretovar. Ručni viljuškari mogu da budu i na električni, bezinski i dizel
pogon (motorni ručni viljuškari).

9. TEHNIČKA BAZA PALETIZACIJE

Osnovna sredstva paletizacije su palete i viljučkari, ali za uspešnu primjenu paletnog
sistema u unutrašnjem i spoljašnjem transportu potrebna su sledeća sredstva sa opremom:



okviri (ramovi za palete),



poklopci za boks-palete,



razni dodatni i specijalni uređaji za viljuškare,



police za slaganje paletizovanje robe,



isprevljači za punjenje akumulapora,



pokretne rampe, liftovi itd.

10. ZNAČAJ PALETIZACIJE

     Zahtjevi   privrede   za   većim   kvalitetom   transportne   usluge   nameću,  istovremeno,   i
mnogobrojne probleme vezane za neophodnost sniženja troškova u sferi distribucije dobara.
To   primorava   privredu   sa   u   većoj   meri   nego   do   sada   pristupa   izučavanju   i   istraživanju
najpovoljnijih   oblika   tehnologije   u   oblasti   distribucije   robe,   u   cilju   realizacije
postojećimogućnosti   za   racionalizaciju   i   ostvarivanje   ušteda.   Pakovanje,   skladištenje   i
transport su činioci koji znatno utiču na ukupne troškove proizvodnje. Proizvodna preduzeća
očekuju od nosilaca teansporta da im obezbede paket usluga koje će obuhvatiti celokupno
područje   manipulisanja,   skladištenja   i   transporta   od   tekuće   proizvodne   trake   da   skladišta
trgovinskog preduzeća, prodavnice ili samo posluge.
Osnovne prednosti palatelizacije u sistemu distribucije proizvoda su:



ekonomišnije poslovanje svih oblik prevoza, pretovara i skladištenja robe,



maksimalno korišćenje sredstava prevoza i skladištenja,



bolja funkcionalna iskorišćenost i jeftinije opremanje prodajnog prostora trgovine,



veća produktivnost rada i bolja organizacija u sistemu distribucije,



veća brzina obavljanja svih radnih procesa u sistemu distribucije, dopreme i opreme,
prevoza na putu proizvoda od pruizvodnje do potrošnje,



kvalitetnije rukovanje, čuvanje i održavanje proizvoda,