UVOD
1. SNAGA
Snaga se definiše kao čovekova sposobnost da pomoću mišićnog naprezanja savlada
spoljašnji prostor, ili da mu se suprotstavi. Pošto se zna da mišići snagu mogu da ispolje u
mirovanju i u kretanju, snaga se može razvrstati na osnovne vidove njenog ispoljavanja:
1.
sama snaga
(statičku, izometrijsku) i
2.
kombinovana brzina i snaga
(dinamička snaga).
1.
Sama snaga (statička, izometrijska) se ispoljava u murivanju, tj. u
statičkom režimu rada i kod vrlo sporih pokreta kao što je npr. izvlačenje.
2.
Kombinovana brzina i snaga se ispoljava u vidu dinamičke snage tj. pri
brzim pokretima kao i kod amortizujuće snage, pri pokretima amortizovanja, a to su
situacije kada se mišićni pripodi pri radu udaljavaju jedan od drugoga. Dinamička
snaga se deli na: eksplozivnu i repetitivnu snagu.
1.1. Vrste snage
U aktivnostima gde treba većom masom delovati na manju, kao što su bacanja i dr.,
primarna je
apsolutna snaga
. U aktivnostima gde sopstveno telo treba pomeriti u prostoru
(sporstka gimnastika, skokvi u atletici, i sl.), kao i tamo gde se veća telesna masa ograničava
težinskim kategorijama, primarna je
relativna snaga
.
Po topološkoj podeli, snagu obično delimo na snagu ruku i ramenog pojasa, snagu
trupa i snagu nogu. Dokazano je postojanje eksplozivne snage ruku i nogu, repetitivne snage
ruku i ramenog pojasa, trupa i nogu, kao i statičke sile ruku, trupa i nogu.
Snaga je bazična motorička sposobnost koja je privlačila pažnju stručnjaka i naučnika
više nego ijedna druga. Razlog za takav odnos prema snazi ima više. Ni jedan pokret ne može
da se izvede bez (makar minimalnog) učešća nekog oblika snage.
1
1.2. Eksplozivna snaga
Eksplozivna snaga je sposobnost kratkotrajne maksimalne mobilizacije mišićnih sila,
radi ubrzanja kretanja tela.
Fleishman (prema Kureliću i sar. 1975) eksplozivnu snagu definiše kao sposobnost da
se maksimum enrgije uloži u jedan jedini eksplozivni pokret. Međutim, ova definicija ne
odgovara u potpunosti, jer nije u pitanju samo jedan pokret.
Sa antropomotoričkog aspekta, eksplozivna sanga se može definisati kao sposobnost
da se u veoma kratkom vremenu ispolji velika sila. Eksplozivna snaga je deo sistema
snaga
,
ali je treba posmatrati i kao sistem u kojem će organizacija tog sistema i vodeća uloga nekog
elementa odrediti vrstu eksplozivnog pokreta, odnosno kretanja.
Eksplozivna snaga koja se ispoljava reaktivnom sposobnošću lokomotornog aparata
može se podeliti na:
1.
eksplozivnu snagu udarnog karaktera
2.
eksplozivnu snagu oštrog udarnog karaktera
Obe vrste eksplozivne snage se ispoljavaju posle prethodnog amortizovanja sile
suprotnog smera. Mehanizam ispoljavanja eksplozivne snage udarnog i oštrog udarnog
karaktera je isti, samo je kod oštrog udarnog karaktera potrebno amortizovati veću silu.
1.4. Pilometrijski metod rada
Brzina i snaga su intregralne komponente svakog rada sa sportistima, ali ne samo
sa njima. Jednostavan naziv za kombinaciju brzine i snage je sila. Godinama su treneri i
sportisti pokušavali da povećaju silu koristeći vežbe koje sadrže skokove, poskoke i
skakutanja. U poslednje vreme ovaj način povećanja sile i eksplozivnosti, naziva se
pilometrijski metod rada
. To je vrsta treninga koja pokušava da poveća eksplozivnu
reakciju pojedinca za vreme ekscentrične kotrakcije mišića.
2
Sportski fiziolozi se slažu da pliometrija obuhvata specifične vežbe koje izazivaju
značajno istezanje mišića koji se nalazi pod ekscentričnom kontrakcijom i nakon koje sledi
snažna koncentrična kontrakcija koja služi za razvoj snažnog pokreta u kratkom vremenskom
periodu. (LaChance, P. 1995). Pliometrija se može koristiti osim za razvoj ekspolozivne snage
u rehabilitaciji sportista nakon sportskih povreda.
2.1. Metodika pliometrijskog treninga
Postoje određene zakonitosti i pravila kojih se treba pridržavati prilikom provođenja
pliometrijskog treninga. To se odnosi na broj skokova koje bi se trebali odraditi u jednom
treningu (tabela 1.), nivo jačine koje treba sportista posedovati da bi učestvovao u
pliometrijskom treningu, broj treninga nedeljno, te mnoge druge.
Tabela 1: Preporučen broj skokova u pliometrijskom treningu (Chu, 1992).Vrlo bitno
je isplanirati treninge kroz cijeli period u kojem se misli provoditi pliometrijski trening na
način da se postepeno povećava intenzitet skokova, kao i broj ponavljanja, te pauze (tablica
2).
4
Tabela 2: Progresija u pliometrijskom treningu (Allerheiligen, Rogers, 1995).
2.2. Razvoj eksplozivne snage nogu kod košarkaša
Eksplozivnа obukа zа košаrkаše,
t
аkođe je poznаta kаo pliometrijska obuka i
fokusirа se nа brzo jаčаnje mišićnih vlаkаnа kojа su odgovornа zа brzinu i vertikаlni skok.
Iаko postoje mnoge prednosti eksplozivne obuke zа košаrkaše, to morа dа se urаdi sа
oprezom. Treninzi su visokog intenzitetа, а treba dozvoliti dovoljno vremenа telu dа se
oporаvi i odgovori na vežbama.
Košаrkа je igrа reаkcije, i igrаč koji brže reaguje imaće više mogućnosti zа uspeh.
Obukа se održаvа u strukturisаnom obliku i pažnja se obraća na vežbe koje se fokusirаju
konkretno nа pokrete, i pokаzаle su dа se koristiti brzo dejstvo mišićа. Dok direktnа vežbа
ili vežbа ne može dа bude specifičаn zа košаrku, glаvnа funkcijа - kаo što su skаkаnje
brzo ili kontroliše telo dok sletаnje nа jednoj nozi - uči u telo kroz mišićа memorije nove i
poboljšаne (brže ili više eksplozivnih) nаčin da funkcionise. Kаko se telo prilаgođаvа
ovim metodаmа i usvаjа nove mišićne memorije, igrаči bi trebаli dа vide rezultаte nа
košаrkаškom terenu, bez rаzmišljаnjа o kretаnju.
5
