UNIVERZITET U TUZLI
EKONOMSKI FAKULTET
RAČUNOVODSTVO I POSLOVNE FINANSIJE
ŠK. 2011/2012
SEMINARSKI RAD
FINANSIJSKO UPRAVLJANJE I KONTROLA U
JAVNOM SEKTORU
SISTEM TREZORA - RIZNICE
Profesor: Studenti:
Dr.sc.Emira Kozarević, docentica Belmina Huseinčehajić, I-2342/09
Mirnesa Jusufović, I-2301/09
Senada Jašarević, I-2143/09
Tuzla, maj 2012.
1. TREZOR (RIZNICA)
1.1. Osnovni elementi trezora (riznice)
Riječ trezor potiče od latinske riječi thesaurus i podrazumjeva blagajnu, sef, pretinac ili
posebnu prostoriju u kojoj se čuvaju dragocjenosti, vrijednosni papiri i ostale vrijednosti. U
savremenim uslovima pod trezorom se podrazumjeva mnogo slojevitiji pojam kojim se
označava „javna institucija putem koje se u mnogim zemljama provodi finansijska služba
države, a vezana je uz Ministarstvo finansija.“
Zakon o proračunima
1
definira riznicu-trezor kao sektor Ministarstva finansija
Federacije ili kantona koji se uspostavlja u svrhu planiranja i izvršavanja budžeta Federacije,
nadzora budžeta, upravljanja novcem i vođenja jedinstvenog računa trezora te vođenja
računovodstva u skladu sa dobivenim ovlaštenjima.
Trezor se uspostavlja radi boljeg upravljanja finansijama države, javnim novcem,
odnosno finansijskim sistemom državne uprave. Temeljna zadaća trezora najčešće se opisuje
kao brižljivo planiranje i nadziranje sredstava koja pritječu i odlijevaju se s računa kojima
raspolaže država, u cilju osiguravanja budžetskim organizacijama i korisnicima pravodobno
podmirenje njihovih izdataka, odnosno ispunjenje obaveza države. Trezor je odgovoran za sva
novčana sredstva budžeta i korisnika budžeta. Svi korisnici budžeta prosljeđuju svoje zahtjeve
za trošenje sredstava budžeta, zajedno sa svim potrebnim dokumentima prema trezoru, koji
nakon potvrde o raspoloživosti sredstava, u skladu sa budžetskom pozicijom, odobrava zahtjev
i naređuje odgovarajućim poslovnim bankama da izvrše isplatu.
Trezor, kao osnovna organizaciona jedinica unutar Federalnog ministarstva finansija i
ministarstva finansija kantona, u najbližoj vezi je s funkcijama izvršenja budžeta. U izvršavanju
državnog budžeta trezor se može ustrojiti tako da ima "pasivnu" ili „aktivnu“ ulogu. Trezor je
„pasivan“ onda kada mu se u nadležnost ne stavlja direktno uticanje na izvršavanje budžetskih
rashoda i izdataka, već samo praćenje rasporeda sredstava na budžetske korisnike i njihove
programe. Trezor ima „aktivnu“ ulogu onda kad mu se daju ovlaštenja na postavljanje
ograničenja u raspolaganje novcem i stvaranje obaveza iz budžeta, ili kad se utvrdi da je
obavezan davati posebna odobrenja za pojedine izdatke na osnovu prethodno ustanovljenih
mjerila.
Organizacija i zadaće riznice razlikuju se od zemlje do zemlje. U pravilu, organizaciju
riznice određuju povijesni i kulturni faktori zemlje, struktura privrede, te raspored ovlaštenja
dodijeljenih na osnovu utvrđenog ustroja državne uprave. Riznice se osnivaju kao središta
reformi fiskalnog sustava, te im se dodjeljuju različite zadaće, stepeni odgovornosti i poslovne
funkcije kojima se mogu razriješiti problemi neodgovarajućeg ili usredištenog upravljanja
1
Član 5. Zakon o proračunima-budžetima u Federaciji Bosne i Hercegovine
državnim finansijama, nepostojanja ili manjkave kontrole nad nabavkom i upotrebom državne
imovine i drugih izvora sredstava, neučinkovitog upravljanja javnim službama ili ulaganjima u
infrastrukturu i kapitalne izdatke i rashode, nepostojanjem kvalitetnog sistema izvještavanja za
parlament i vladu.
Uloga trezora u dijelu izvršenja budžeta ogleda se u radnjama koje obuhvataju pregled i
odobravanje zahtjeva za plaćanje, sa neophodnom dokumentacijom i listom prioriteta koja se u
principu utvrđuje u Zakonu o izvršenju budžeta. Sistem trezora podrazumjeva da svi mogu dati
nalog za plaćanje ali samo odjel trezora može dati odobrenje da se taj nalog obavi. Trezor
putem ovog mehanizma preventivno djeluje na potrošnju.
Korisnici koriste budžetska sredstva samo za namjene koje su određene budžetom, a u
skladu sa svojim godišnjim finansijskim planom i po dinamici, utvrđenoj tromjesečnim i
mjesečnim planovima koje odobrava ministar finansija na temelju plana novčanih tokova. Na
osnovu alokacije budžetskih sredstava i instrukcije Ministarstva finansija, korisnici pripremaju
i podnose prijedloge operativnih proračuna Ministarstvu finansija.
2
Ključnu kariku u stvaranju preduslova za provođenje efikasnog sistema interne
finansijske kontrole jeste uspostavljanje trezora na svim nivoima. Trezor pomaže u ostvarenju
glavnih ciljeva upravljanja javnim finansijama, kao što su:
3
•
namjensko korištenje sredstava u skladu sa zakonskim i podzakonskim propisima;
•
transparentnost sistema,
•
pružanje informacija u obliku i na način koji korisnicima omogućava razumijevanje i
daje mogućnost daljnje analize;
•
funkcionisanje sistema odgovornosti.
Efekti trezorskog poslovanja su:
4
•
jasan i zakonit proces izvršavanja budžeta;
•
finansiranje rashoda u skladu s odlukama;
•
odgovorno i efikasno korištenje javnih resursa;
•
sveobuhvatne informacije o finansijskom položaju i kretanjima u općini/
vanbudžetskom fondu;
•
sveobuhvatnu kontrolu potrošnje budžetskih korisnika i efikasniju raspodjelu sredstava;
•
jeftinije i brže poslovanje;
2
Zakon o izvšavanju budžeta Federacije Bosne i Hercegovine za 2012.godinu, Sarajevo, decembar 2011.
3
Efekti uvođenja trezorskog poslovanja u općinama i vanbudžetskim fondovima,Rička Željko, Revicon, maj 2011.
4
Efekti uvođenja trezorskog poslovanja u općinama i vanbudžetskim fondovima,Rička Željko, Revicon, maj 2011.
