ORGANIZOVANI KRIMINALITET
1. Koja su opšta obeležja savremenog organizovanog kriminaliteta?
S jedne strane imamo impozantan napredak, u naučnotehnološkom i uopšte
civilizacijskom pogledu, do neslućenih razmera, a s druge strane imamo
ekspanziju, najmračnijih i najbizarnijih pojava, kao produkt organizovanog
kriminala, prevashodno iz materijalnih razloga.
Ono što karakteriše organizovani kriminal, svakako je i činjenica, da se
kriminalne grupe izuzetno brzo integrišu i adaptiraju, ne ograničavajući se na
jedan kriminalni oblik ili delatnost, teritoriju i drugo, pa je saradnja
internacionalnih kriminalnih organizacija razvijena na svim poljima.
Poznato je da organizovanom kriminalu pogoduju nestabilne institucije
vlasti, krhke ekonomije i državne strukture podložne korupciji. U takvim
uslovima on najbolje uspeva i širi svoje „zlokobne pipke“. Okolnosti u kojima
se Srbija našla, tokom protekle dve decenije, predstavljaju flagrantan primer
za pojavu, ukorenjivanje i raznolikost organizovanog kriminala, a potom
njegovu ekspanziju do razmera koje je nemoguće kontrolisati.
2. Šta se podrazumeva pod kriminalom i kakvo je njegovo određenje u
užem i širem smislu?
Kriminal predstavljaju sve one aktivnosti (i propuštanja) koje ugrožavaju, u
određenom vremenskom razmaku, pojedina lica ili pak dobra u materijalnom
i moralnom smislu, koja pripadaju tim pojedincima, raznim društvenim
organima i organizacijama kao i društvu uzev u celini, a koje su inkriminisane
u važećem kazneno-pravnim normama jedne zemlje, smatraju se i pravno
tretiraju kao njen kriminalitet za to vreme.
U
užem smislu
kriminal predstavljaju sva registrovana i sankcionisana
krivična dela na nekoj teritoriji u određenom vremenskom periodu. U
širem
smislu kriminal
određuje sva ponašanja kojima su prekršene krivično-pravne
norme, bez obzira na to da li su vinovnici poznati ili ne, da li je prema njima
pokretan krivični postupak i izrečene sankcije ili ne.
3. Podela kriminaliteta?
Tradicionalno prihvaćena podela je ona koja se odnosi na vrstu objekta zaštite
i KD kojim se napada zaštitni objekat pa tako imamo:
1.
Opšti kriminalitet
2.
Privredni kriminalitet
3.
Politički kriminalitet
4.
Ekološki i
5.
Kompjuterski ili sajber kriminalitet
Kriminalitet se razvrstava i prema nekim drugim kriterijumima npr.
maloletnički kriminalitet, saobraćajni, profesionalni, povratnički i dr.
4. Koji su osnovni problemi koji se javljaju u definisanju pojma
organizovanog kriminaliteta?
Zbog svoje sveobuhvatnosti i različiih vidova ispoljavanja, postoje mnoge
definicije, slične i različite, ali nijedna sveobuhvatna i sveprihvaćena.
Kroz istoriju definicija organizovanog kriminaliteta se menjala, ali je njena
suština ostala ista. To je aktivnost kriminalnih grupa ili organizacija čiji je cilj
protivzakonito obavljanje poslova, odnosno organizacija ili mreža sa ciljem
vršenje krivičnih dela radi sticanja koristi ili moći.
Rezultati brojnih teorijskih istraživanja ukazuju nam na osnovni problem
koji se javlja u definisanju pojma organizovanog kriminaliteta, s obzirom na to
da neki autori smatraju da svi oblici grupnog kriminalnog delovanja ne
predstavljaju i organizovani kriminalitet. Pobornici ovog mišljenja ističu da je
za postojanje organizovanog kriminaliteta, pored elemenata koji karakterišu
organizovano kriminalno delovanje, nužan još jedan element -veza kriminalne
organizacije sa državom i njenim organima.
Analizom sadržaja kriminološke i krivičnopravne naučne i stručne
literature koja je bila dostupna, može se zaključiti da ne postoje identični
stavovi među autorima o nužnosti postojanja veze kriminalne organizacije sa
državom i njenim autorima, kao bitnog elementa organizovanog kriminaliteta,
mada većina autora smatra da organizovani kriminalitet uključuje vezanost za
delovanje u okviru javnih institucija i povezanost sa organima vlasti.
5. Kako organizovani kriminalitet definišu pojedini strani autori (Malc,
Eliot, Bečer)
Definiciju koja je kasnije postala osnov za sve druge definicije dao je Majkl
Malc(Michael Maltz) prema kojoj „..kriminalne i duge nezakonite aktivnosti
velikih, trajnih, multi ekonomskih organizacija koje su osnovane pre svega u
kriminalne svrhe, uz rešenost da koriste korupciju i nasilje u svojim
aktivnostima”.
Međunarodna konvencija protiv transnacionalnog organizovanog
kriminaliteta usvojena u Palermu 2000. godine, pod tim pojmom podrazumeva
krivično delo učinjeno u više država, ili je u vezi ili proizvodi posledice u više
država.
7. Šta je to profesionalni kriminal, a šta kriminal belog okovratnika?
Profesionalni kriminal
čine krivična dela koja vrše profesionalni kriminalci
kojima dobit stečena na ovakav način predstavlja glavni izvor izdržavanja. Oni
uglavnom potiču iz reda određenih zanimanja čija znanja koriste u vršenju
krivičnih dela.
Ova vrsta kriminaliteta zauzima visoko mesto u opštoj strukturi
kriminaliteta i dominantna je u ekonomski razvijenijim zemljama.
Kriminali „belog okovratnika”
(en.
white collar crime
) predstavlja poseban vid
profesionalnog kriminala zastupljen među pripadnicima najviših slojeva u
društvu. Nosioci ove vrste kriminala retko odgovaraju za svoju kriminalnu
delatnost iako su njegove posledice po društvo opasnije od drugih vidova
kriminala. Edvin Saterlend (Edwin Sutherland) je kriminal belog okovratnika
definisao kao: „zločine izvršene od lica sa prestižnim i visokim
društvenim statusom u okviru zanimanja koje obavljaju”.
8. Zašto je organizovani kriminalitet globalna pretnja savremenom
čovečanstvu?
Degradira dosadašnja civilizacijska dostignuća;
Destabilizuje sveukupni društveni, pravni, politički i ekonomski sistem.
Ugrožava ekonomski napredak i sprečava reforme i strana ulaganja;
Podstiče korupciju u društvu;
Ugrožava sigurnost građana i bezbednosni sistem;
Nipodaštava ljudska prava i slobode /kao što je slučaj u trgovini ljudima/;
Uništava ljudske živote, kao najveću vrednost, kao što je slučaj u prodaji
narkotika, sa
implikacijama rađanja degenerativnog potomstva, itd.
Što podstiče zločin i stvaranje profita, na štetu najvećeg bogatstva
čovečanstva, svetosti i
blagodeti ljudskog života.
9. Ciljevi organizovanog kriminalnog delovanja?
1.
Obezbeđivanje profita
2.
Kupovina i obezbeđivanje političkog uticaja, socijalnog statusa, zaštite
putem različitih metoda zbog obezbeđivanja veće zaštite
3.
Kupovina slave, društvenog ugleda, zaštite
4.
Kupovina ugleda
A sve se to ne može obezbediti bez pranja novca – ( ubacivanje novca u
legalne tokove kupovinom kompanija i umetnčkih dela i dr. )
10. Kako se mogu klasifikovati uzroci koji pogoduju nastanku i razvoju
organizovanog kriminaliteta?
1. Ekonomski uzroci
2. Socijalni uzroci
3. Politički uzroci
11. Ekonomski uzroci organizovanog kriminaliteta
Pojava globalnog finansijskog tržišta ekonomije i kapitala, koja zahteva
fleksibilnije i otvorenije granice, doprinosi pojavi i razvoju transnacionalnog
organizovanog kriminaliteta. Osnivanje rasprostranjenih finansijskih tržišta,
globalizacija u oblasti ekonomije i uspostavljanje zajedničkih tržišta su osnovni
ekonomski faktori koji doprinose organizovanom kriminalitetu, s obzirom na to
da slobodno kretanje dobara i usluga, novca i ljudi omogućava nove dimenzije
organizovanog kriminaliteta, ali i aktuelizaciju već postojećih oblika kao što su
prekogranična krijumčarenja, različite vrste organizovanih prevara, itd.
Novi
sistem formiranja kompanija, transnacionalna vlasništva i poboljšanje regulacije
za zapošljavanje koje dozvoljavaju zapošljavanje ljudi iz različitih zemalja
predstavljaju pogodne uslove za nastanak i razvoj organizovanog kriminaliteta,
posebno u razvijenim, zapadnim zemljama.
Bitni ekonomski faktori koji doprinose
organizovanom kriminalitetu su izuzetna pokretljivost i transfer novca i kapitala koji
se odvija kako unutar države, tako i na međunarodnom nivou.
Pored razvijenih zemalja, organizovani kriminalitet je prisutan i u zemljama
koje nisu tako ekonomski razvijene, pa je i u zemljama u tranziciji našao
odgovarajuće ekonomske uslove za raznovrsnu kriminalnu delatnost. U prvom
redu misli se na transformaciju ekonomskog sistema zamalja u tranziciji kroz
proces vlasničke transformacije.
Čehoslovačke), koje se nazivaju „zemlje u tranziciji”. Mehanizam za ostvarivanje
političkog modela jeste uspostavljanje i širenje demokratije u navedenim
zemljama. Taj proces se ostvaruje kroz „jačanje institucija demokratskog
društva”, razvijanje višestranačke parlamentarne demokratije, jačanje izbornih
sistema, uspostavljanje odgovarajućeg obrazovnog sistema, itd. Tako bi se
stvorio politički model koji bi karakterisalo postojanje više političkih stranaka,
koje se na demokratskim izborima bore za vlast, odnosno smenjuju vlast.
Ovakvo stanje društvenih odnosa doprinosi nastajanju, razvoju i širenju
organizovanog kriminaliteta u zemljama u tranziciji.
Unutrašnje krize, ukoliko su još rezultat različitih oblika pritisaka i uticaja iz
okruženja (politički, ekonomski, tehnološki, itd.), neminovno dovode do dalje
proizvodnje i produbljivanja negativnih tendencija, sa ciljem destabilizovanja
pravnog poretka, a time i do narušavanja nacionalne bezbednosti i stabilnosti
političkog sistema, kroz ispoljavanje različitih oblika organizovanog
kriminaliteta.
14. Istorijat nastanka mafije
Mafija je neminovno stvorena u Italiji, a svoje korene vuče sa Sicilije. Reč
mafija
dolazi od italijanske riječi
Mafioso
, što u prevodu znači
Familija
. Ali,
mafijom se danas naziva svaka uticajna kriminalna organizacija, koju ima skoro
svaka država na svetu. Japanci imaju svoju, Rusi svoju, Kinezi svoju, Kolumbijci
svoju... No “etiketa Mafija” se lepi svakoj svetskoj moćnoj kriminalnoj organizaciji
sa porama u svim slojevima društva, od vrha do dna. Kako je Sicilija najveće
ostrvo u Sredozemnom moru, uvek je bila na meti mnogih država. Mnogi su je
hteli osvojiti. Hronične invazije na Siciliju su učinile Sicilijance vrlo nepoverljivim
ljudima prema vladi jer im vlada baš nije bila od pomoći. Sicilijanci su odlučili da
uzmu stvar u svoje ruke i tako je nastala Mafija ― sicilijanska tajna organizacija
koja je imala svoj oblik pravde ― Vendetta (krvna osveta), a štitila je
osiromašene i nemoćne Sicilijance. Današnja mafija je totalna suprotnost
prvobitnim formacijama, a karakteristična je po krvoproliću, organizovanom
kriminalu i sličnom. Tokom XX veka, mafija se smatrala mrežom kriminala koja
se uvukla u sve pore Sicilije. Svi članovi mafije bili su povezani, a i danas su,
Omertom. Omerta je italijanska reč za odanost, ćutnju, čast i pripadnost
određenoj porodici, a samim time odbijanje saradnje sa svim nadležnim
predstavnicima vlasti, policijom, sudom i vojskom. Ako bi neko npr. bio ranjen
bilo bi glupo da ode i prijavi čoveka koji ga je ranio, jer je normalno da kad isti
ozdravi sam se osveti.
U samim počecima, mafija nije imala centralizovanu
organizaciju i egzistirala je u obliku malih grupa. Mafija je stekla ugled čelične
ruke zaplašivanjem Sicilijanaca, koristeći razne metode, kao što je premlaćivanje
stanovnika koji bi mogli glasati, a preko njih je uspevala da se uvuče u pore
