PEDAGOŠKI FAKULTET
PRVI CIKLUS STUDIJA
STUDIJSKI PROGRAM PREDŠKOLSKO VASPITANJE I
OBRAZOVANJE
SEMINARSKI RAD
-
PREDŠKOLSKA PEDAGOGIJA 1-
MORALNI RAZVOJ, ETAPE RAZVOJA LIČNOSTI I
RAZVIJANJE IDENTITETA I SAMOPOŠTOVANJA
MENTOR: STUDENT:
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Br. indeksa: xxxxxx
BANJA LUKA, 2018. godina
1. MORALNI RAZVOJ LIČNOSTI
“U svakom društvu postoje mjerila za pojedine vrste ponašanja. Svako društvo proklamuje svoj
moral kao bitan uslov društvenog i individualnog opstanka i razvoja. Pri tome u nekim
segmentima ponašanja društvo može biti strogo, iznad deklarisanih zahtjeva, u drugim oblastima
može biti veoma tolerantno. Slična dinamika postoji i u ponašanju pojedinca. Treba istaći da
moralnost čini završnu sekvencu u razvoju ličnosti adolescenta, ne samo sa vrijednosnog već i sa
psihološkog stanovišta. I ne samo da se javlja kao sekvenca koja zahtjeva duži period za
dostizanje relativne zrelosti, razvoj moralnosti se - za razliku od drugih psiholoških dimenzija,
proteže u duboku starost” (Brković, 2011, str. 291).
Međutim, valja naglasiti da raspadanje ličnosti ide u suprotnom smjeru - od zadnjih instanci
razvoja (a to znači da je moralnost prva ugrožena; slično je i kod razvoja korteksa: neokorteks
poslednji dostiže zrelost a u slučaju bolesti obično je prvi ugrožen). U teorijama psihičkog
razvoja nalazimo različita shvatanja razvoja moralnosti.
1.1 Psihoanalitička teorija
Psihoanalitičko shvatanje razvoja moralnosti ističe da novorođenče nije ni moralno ni nemoralno
- tek sa kasnijim razvojem doći će do obrazovanja nadja (superega), sloja ličnosti čiji se sadržaji
sastoje od etičkih i estetskih normi. Po psihoanalitičkoj teoriji čitav psihički život se zasniva na
energiji libida koja se investira na mnogo načina, a vode je princip zadovoljstva i princip
realnosti. U početku dominira hedonistički princip a sa razvojem sve se više uvažavaju realne
okolnosti. Dakle, pokretači su pobude vođene prvim (hedonističkim) a izvršenje je usmjereno
drugim principom (realnosti) (Brković, 2011).
U ovoj dinamici funkcionišu i razvijaju se id, ego i superego. Biološki deo - id, pokreće motive;
psihološki dio - ego, izvršava samo dio zahtjeva. Neke ne dostiže zato što su objektivno
neostvarivi a druge "cenzuriše", odbacuje superego, socijalni sloj ličnosti. Analitičari kažu da se
ego nalazi između dva moćna gospodara: ida i superega. Normalno stanje je kad se sva tri dijela
ličnosti nalaze u stanju dinamičke uravnoteženosti. Ego do izvjesne mjere može "prerušavati"
zahteve ili "omekšavati" norme superega - da bi ih realizovao (Brković, 2011). Međutim, jače
konflikte, ugroženost ega prati osjećanje nesigurnosti, anksioznosti, strepnje od dezintegracije
ličnosti. Kako se razvija superego? Na početku razvoja dijete je "neutralno" u odnosu na
moralnost. Sa razvojem najprije se javlja primarni narcizam, a pri jačem investiranju libida na
objekte javlja se i "sekundarni" narcizam, u obliku "ego ideala" koji sadrži i mnoge socijalne
vrijednosti (Brković, 2011).
Dijete "ulazi" u obrasce ponašanja i identifikacijom sa roditeljima. Uz identifikaciju Frojd
uočava razvoj Edipovog (Elektra) kompleksa. Kroz njegovo razrešavanje rađa se superego koji
upravlja moralnim ponašanjem pojedinca. Anksioznost prati i sve docnije sukobe ličnosti sa
svojim superegom jer to ona doživljava kao pretnju sopstvenom integritetu. Frojd je dao klasično
tumačenje razvoja moralnosti ali će neopsihoanaliza manje naglašavati ulogu ida a više ega i
superega, tj. učenja i podražavanja.
1.2 Biheviorističko shvatanje
Bihevioristička teorija razvoja moralnosti polazi od učenja moralnosti (slično ostalim
ponašanjima) putem uslovljavanja i operantnog učenja, putem potkrepljenja - kažnjavanja.
Objektivista, dakle, smatra da kroz stalno procenjivanje dečjeg ponašanja, i odgovarajućim
odnosom prema pojedinim oblicima ponašanja (nagrađivanje ili kažnjavanje) - vodi put razvoja
moralnosti (Brković, 2011).
Međutim, to dalje znači da je moralno vaspitanje prvenstveno spoljni proces a unutrašnji procesi
se svode na poznate mehanizme učenja. Dakle, moralna načela biće "ugrađena" u ličnost
nagrađivanjem i kažnjavanjem, bez obzira na prirodu tih načela. Međutim, ako je ovo učenje u
stanju da objasni jednostavnije vidove moralnosti, kod tumačenja složenih, univerzalnih ljudskih
forme moralnosti nailazi na ozbiljne teškoće (Brković, 2011).
1.3 Kognitivno-razvojna teorija
Kognitivno-razvojna shvatanja prvi daje Pijaže analizirajući moralna suđenja kod dece (Brković,
2011). On polazi od pretpostavke o međusobnoj uslovljenosti cjelokupnog psihičkog života.
Istovremeno Pijaže smatra da uzajamnost odnosa ljudi predstavlja jedan od glavnih izvora
moralnosti. Iz odnosa deteta sa odraslima razvija se moralna heteronomija koja se zasniva na
prinudi (do 7 - 8 godine). Odnosi su jednosmerni, dete poštuje autoritet starijih; tu je i moralni
realizam: dete smatra normativno ponašanje objektivno datim.
Ukratko, to je (Brković, 2011):
