ISTORIJSKI ASPEKT RAZVOJA ORGANIZOVANOG KRIMINALITETA U SAD
Pod organizovanim kriminalitetom podrazumeva se aktivnost grupa ili organizacija čiji je cilj
ostvarivanje profita preko ilegalnih ili protivzakonitih poslova. Kroz istoriju, definicija
organizovanog kriminala se menjala, ali je njihova suština ostala ista, da je to protivzakonito
obavljanje poslova, tj vršenje krivičnih dela radi sticanja profita ili prevlasti u određenim
oblastima društvenog života.
Organizovani kriminal se koristi različitim i mnogobrojnim metodama od svog nastanka do
današnjih dana, kao što su npr. pretnje, ucene, iznude, otmice, prevare itd.
Izraz
organizovani kriminalitet
prvi put se pominje u Engleskoj početkom XVIII veka kada je
delatnost jedne bande kradljivaca na čijem se čelu nalazio Jonathan Wild, nazvana upravo tim
imenom.
1
Pojava organizovanog kriminaliteta uočava se na tlu Evrope, najpre u Italiji krajem
XIX veka u organizacionim oblicima mafije. Već početkom XX veka javljaju se i sličnosti
kriminalnih organizacija sa elementom organizovanog kriminala sa legitimnim poslovnim
organizacijama. Ta sličnost se posebno odnosila na njihovu strukturu, npr. izvršne organe,
računovodstvo, pomoćno osoblje itd. Kada se govori o istoriji organizovane kriminalne
delatnosti uopšte, onda je nesumnjivo reč o mafiji. Mafija je terminološki sinonim za sve vidove
kriminalnog organizovanja.
Na primer, Samuel Walker tvrdi da je kriminalitet imao crte organizovanosti na mnogim
područjima Amerike još u XIX veku, posebno u urbanim centrima, koji su se naglo razvijali.
Prema njegovom mišljenju, postojala je stalna potreba za alkoholom, kockom i prostitucijom.
Organizovane grupe koje su ih nudile bile su u početku sastavljene od Iraca, zatim od Jevreja, da
bi na kraju dominirali Italijani.
2
Organizovani kriminalitet se u SAD najčešće vezuje za mafiju, za koju se danas može reći da je
tradicionalna, profesionalna i hijerarhijski uređena kriminalna organizacija koja planski, uz
korišćenje nasilja i zastrašivanja organizovano vrši mnogobrojna krivična dela, čime ostvaruje
veliku finansijsku dobit.
Premda je tačno poreklo reči "mafia" nepoznato, veruje se da potiče još iz devetog veka, kada su
Sicilijom vladali Arapi. Ugnjetavano stanovništvo je očajno bežalo i u obližnjim brdima tražilo
utočište.
Na
arapskom
reč
"mafia"
znači
utočište.
Druga teorija datira iz 1282. i vremena invazije Francuske na Siciliju. Ponosno stanovništvo
Sicilije hrabro se borilo i "Morte Alla Francia Italia Anela" (Mafia), što u prevodu znači "Smrt
Francuzima je italijanski poklič", postao je njihov ratni poklič. Vremenom je reč "mafia" na
1
Kriminalnih bandi je bilo i ranije, ali je ova pokazala određene specifičnosti: Wildovi ljudi su prvo krali stvari, da
bi ih ,,gazda” kasnije ,,pronalazio” i vraćao vlasnicima uz veliku naknadu. U protivnom, prodavao ih je preko svoje
mreže ne samo u Engleskoj nego i u Francuskoj, Holandiji i Belgiji. Wild je imao zaštitu tadašnjeg kralja Džordža I
(George I) i tek kada je on umro, optužen je i obešen 24. maja 1725. godine. Tako je delatnost jedne bande koja je
kriminalne delatnosti obavljala kao biznis, sa međunarodnim vezama i pod zaštitom najviše vlasti, dobio
naziv ,,organizovani kriminalitet”.Vidi: Ignjatović, Đ. :
Organizovani kriminalitet, drugi deo
, Policijska akademija,
Beograd, 1998, str. 13.
2
Ignjatović, Đ.:
Organizovani kriminalitet, drugi deo
, Policijska akademija, Beograd, 1998, str. 33.
Ne smijemo zaboraviti ni
Alphonsea
Scarface
Caponea
čija je veza s mafijom počela kad je
imao samo 11 godina. 1925. godine Torrio mu prepušta kontrolu nad Chicagom i godišnjom
zaradom od 50 milijuna dolara! Nakon nekoliko pokušaja atentata i njegove osvete poznate pod
nazivom
Bloody Valentine
, osuđen je zbog neplaćanja poreza na 11 godina u Alcatrazu.
Cilj mafije bio je štititi njene članove i njihove interese u zamjenu za apsolutnu odanost i
podčinjenost
obitelji
. Osim toga, smatrali su da su
pravda, čast i osveta nešto o čemu se mora
brinuti pojedinac, a ne vlast
pri čemu je najvažniji zakon bio
omerta
,
zakon šutnje
.
Pridržavajući se tog zakona mafija je ostala tajno društvo, otvoreno samo za one sicilijanske krvi.
S druge strane, američka se mafija pokazala kao potpuno
hladnokrvna
i na kraju krajeva
nedosljedna
. Sastojala se od gomile proslavljenih lopova, džepara i ubojica (dobro, ovdje baš ne
vidimo razliku), čiji je jedini cilj bio zarađivanje novca svim mogućim ilegalnim sredstvima.
Mafija se smatra klasičnim fenomenom organizovanog kriminaliteta uopšte, a u Italiji poprima
neka od današnjih obeležja organizovanog kriminaliteta već krajem XIX veka. Početak i razlog
stvaranja mafije kriminološka nauka nalazi u otporu seljačkog stanovništva Sicilije surovom
vlastodržju, krajem XIII veka. To je tada bio fenomen organizacije „države” u državi, podeljene
na „porodice”, kojima je rukovodio Padrone, čiji su članovi bili podvrgnuti čvrstoj disciplini,
slepoj poslušnosti i ćutanju.
Početkom XX veka mafija je proširila svoju delatnost i u SAD, kao tajna organizacija
kriminalaca, formirana među italijanskim imigrantima, prvobitno za ilegalnu proizvodnju i
trgovinu alkoholom, a zatim za kontrolu reketa, kao i za poslove ilegalne trgovine narkotika,
organizovanje kocke i prostitucije.
Najveći talas italijanskih imigranata zapljusnuo je Ameriku između 1890. i 1910. godine i
upravo u takvim zajednicama doseljenika pojavilo se iznuđivanje novca – reket, od bogatih
sunarodnika, koji je u početku organizovala tajna organizacija „La Mano Nera” – „Crna ruka”.
Istorijski gledano, o nastanku i razvoju organizovanog kriminaliteta u SAD postoje dva
shvatanja. Prema prvom shvatanju, on se veže za period prohibicije, a prema drugom, koreni ove
pojave postojali su u mnogim američkim gradovima mnogo pre nego što je Kongres 1919.
godine usvojio poznati XVIII amandman, koji daje pravni osnov da za godinu dana od
donošenja, protivzakonitim bude proglašena prodaja i distribucija alkohola. Čini se da većina
istraživača prihvata ovo drugo shvatanje.
Početkom tridesetih godina prošlog veka, sva mafijaška udruženja u Americi prihvatila su
jedinstven naziv Koza Nostra (Cosa Nostra) – Naša stvar ili Naši interesi.
