Univerzitet Privredna akademija u Novom Sadu
Pravni fakultet za privredu i pravoduđe u Novom Sadu
Seminarski rad iz predmeta Porodično pravo
DECA BEZ RODITELJSKOG STARANJA
Mentor: Doc. Dr Krstinić Dalibor
Student: Poučki Ines
Saradnik: Mladenović Anđela
Broj indeksa: 17/19
Novi Sad, decembar 2020. godine
2
SADRŽAJ
1. Uvod................................................................................................................3
2. Pojam deteta bez roditeljskog staranja........................................................4
3. Najvažniji oblici zaštite..................................................................................4
4. Načela zaštite dece bez roditeljskog staranja..............................................5
5. Funkcije roditelja...........................................................................................6
6. Porodični smeštaj dece..................................................................................7
7. Domski smeštaj...............................................................................................8
8. Dečiji dom Duško Radović u Nišu..............................................................11
9. Hraniteljstvo.................................................................................................11
9.1. Pojam hraniteljstva...........................................................................11
9.2. Uslovi za zasnivanje hraniteljstva....................................................12
10. Starateljstvo.................................................................................................13
10.1. Pojam starateljstva............................................................................13
10.2. Staratelj..............................................................................................14
11. Usvojenje......................................................................................................14
11.1. Pojam usvojenja.................................................................................14
11.2. Zakonski uslovi za zasnivanje usvojenja.........................................15
12. Zaključak.....................................................................................................16
13. Literatura.....................................................................................................17
4
2. POJAM DETETA BEZ RODITELJSKOG STARANJA
Detetom bez roditeljskog staranja smatra se: dete koje nema žive roditelje, dete čiji su
roditelji nepoznati ili je njihovo boravište nepoznato, dete čiji su roditelji potpuno lišeni
roditeljskog prava odnosno koji su lišeni poslovne sposobnosti, dete čiji roditelji još nisu stekli
poslovnu sposobnost, dete čiji su roditelji lišeni prava na čuvanje i podizanje, vaspitavanje deteta
i dete čiji se roditelji ne staraju o detettu ili se staraju na neodgovarajući način.
1
Takođe, detetom
bez roditeljskog staranja se smatra i dete čiji je jedan roditelj ili oba, dao saglasnost za usvojenje.
U ovom slučaju dolazi do odricanja od roditeljskog prava. To mogu učiniti roditelji koji imaju
potpunu poslovnu sposobnost, ali iz nekih drugih razloga ne mogu vršiti roditeljstvo na valjan
način. Neki od razloga mogu biti socijalnog karaktera, zatim zdravstvenog, ili nekog drugog
razloga, kao što je na primer odlazak na izdržavanje kazne zatvora.
3. NAJVAŽNIJI OBLICI ZAŠTITE
Postoje dva osnovna oblika pravne i socijalne zaštite dece bez roditeljskog staranja, a to
su: 1) porodična zaštita; 2) domska (institucionalna) zaštita.
2
Porodična zaštita dece bez
roditeljskog staranja se označava još i kao otvorena, dok se domska zaštita dece bez roditeljskog
stranja označava kao zatvorena zaštita. Danas u svetu je preovlađujuća individualna, odnosno
porodična zaštita dece bez roditeljskog staranja.
Najvžniji oblici porodične zaštite dece bez roditeljskog staranja u našem pravu su:
-
potpuno usvojenje
-
nepotpuno usvojenje
-
organizovan porodični smeštaj dece
-
posebni oblici porodičnog smeštaja dece
1
Milan Počuča, Nebojša Šarkić,
Porodično pravo i porodična zaštita,
šesto izdanje, Beograd, 2020., str. 207.
2
Marko Mladenović, Stanka Stjepanović, Milorad Živanović,
Porodično pravo,
Pale, 2003., str. 292.
5
-
starateljstvo
4. NAČELA ZAŠTITE DECE BEZ RODITELJSKOG STARANJA
1) Načelo posebne društvene zaštite deteta bez roditeljskog staranja
Ovo načelo je izvedeno iz šireg Ustavnog načela prema kome sva deca uživaju posebnu zaštitu
društvene zajednice. Položaj dece bez roditeljskog staranja je mnogo nepovoljniji od položaja
dece koja žive u porodičnim uslovima. Porodični zakon je članom 6. utvrdio osnovna prava dece,
gde je utvrđena obaveza države da preduzima sve potrebne mere kako bi zaštitila dete od
zlostavljanja, zanemarivanja, kao i nedvosmislena obaveza države da detetu bez roditeljskog
staranja obezbedi zaštitu.
3
2) Načelo davanja prednosti pojedinim oblicima zaštite
Država je u obavezi da stalno prati i analizira efekte preduzetih mera zaštite, kako bi zaštita dece
bez roditeljskog staranj bila celishodna i u najboljem interesu deteta. Mnoga istraživanja smatraju
da kolektivna zaštita dece bez roditeljskog staranja nije podobna i u stanju da detetu obezbedi
pravilan razvoj i odrastanje. Zbog toga porodični zakon daje prednost obezbeđenju dece bez
individualnog roditeljskog staranja, porodičnog oblika zaštite.
3) Načelo slobodnog izbora oblika zaštite
Postoje tri ovnovna vida porodičnopravne zaštite dece bez roditeljskog staranja, a to su:
usvojenje, hraniteljstvo i starateljstvo. Svaki pojedinačni slučaj se razmatra i od toga zavisi koji
će se vid zaštite primeniti. Takođe, bira se onaj oblik porodičnopravne zaštite deteta koji u
najvećoj meri odgovara potrebama deteta bez roditeljskog staranja.
Pored ova osnovna tri oblika zaštite dece bez roditeljskog staranja postoji i ovaj koji nije
pravno utemeljen, takozvani kolektivni smeštaj deteta i njegovo zbrinjavanje u posebne ustanove.
Jedan od najpoznatijih kolektivnih smeštaja dece bez roditeljskog staranja jeste ustanova za decu
3
Milan Počuča, Nebojša Šarkić,
Porodično pravo i porodičnopravna zaštita,
šesto izdanje, Beograd, 2020., str. 207.
