1. UVOD
Ekonomski principi poslovanja su norme ili pravila u poslovnoj primjeni u poduzeću
radi racionalnog ostvarivanja njegovih ekonomskih ciljeva. Osnovni cilj je sa što manjim
ulaganjima postići željeni rezultat ili sa određenim ulaganjima postići što bolji
rezultat.Rezultati poslovanja su direktno srazmjerni efikasnosti u poslovanju. Najvažniji
principi poslovanja su: marketabilnost, produktivnost, ekonomičnost, rentabilnost, likvidnost i
efikasnost.
Bilo koji ekonomski princip poslovanja poduzeća kao pravilo poslovanja vrijedi onoliko
koliko to njegova primjena pokaže. To važi i za osnovni ekonomski princip reprodukcije.
Njegovim sprovođenjem treba obezbjediti viši kvalitet ekonomije konkretnog poduzeća. Da
bi se to postiglo neophodno je metodološki postići kontrolu primjene i sprovođenje tog
principa u praksi. Shvaćen kao odnos između proizvoda, na jednoj strani i ulaganja
društvenog rada na drugoj strani, ovaj osnovni princip predstavlja suvišne kompleksnu
kategoriju da bi mogao efikasno da se kontroliše u primjeni. Kontrolu principa u cjelini
moguće je sprovesti jedino kontrolom parcijalnih odnosa između rezultata proizvodnje,
posmatranih kroz pojavne oblike proizvoda i ulaganja u reprodukciju, posmatranih kroz razne
pojavne oblike društvenog rada koji se unosi u reprodukciju. Ti parcijalni principi su:
marketabilnost, produktivnost, ekonomičnost, rentabilnost, likvidnost i efikasnost.
2
2. EKONOMSKI PRINCIPI POSLOVANJA
2.1. Podjela i značaj primjene
Poduzeće kao vremenski pravni subjekat teži što uspješnijem poslovanju. Zbog toga
postavlja svoje ciljeve i preko svoje poslovne strategije, uz pomoć raspoloživih materijala i
ljudskih resursa nastoji ih realizirati. Najvažniju ulogu u tom procesu imaju ekonomski
principi poslovanja, te predstavljaju mjerila uspješnosti poslovanja poduzeća.
Ekonomski principi poslovanja
1
predstavljaju pravila kojih se poduzeća moraju pridržavati.
To uključuje primjenu u cjelini svih ekonomskih principa poslovanja. Na osnovu toga se
postižu i energetski efekti.
PU
pd
= M
TRŽ
+ PR + E+ R
tp0
+ L + E
f
+ ∆PEF
M
TRŽ
– marketabilnost,
PR
– produkt,
E
–ekonomičnost,
R
tp0
– rentabilnost,
L
– likvidnost,
E
f
– efikasnost.
Šezdesetih godina isticana je produktivnost rada i ekonomičnost, a tokom sedamdesetih i
rentabilnost zbog stalno prisutne inflacije, mi smo tome dodavali i likvidnost. Polazeći od
orijentacije na tržišnu privredu i sve značajnije mjesto marketinga u poslovanju poduzeća,
dodajemo tome marketabilnost ili tržišnost.
1
Ekonomski principi poslovanja neki autori označavaju i kao ekonomske principe reprodukcije. Ne ulazeći u
raspravu oko terminoloških kvalifikata treba istaći da je njihova aplikacija neophodna ne samo za proizvodna,
nego i neka druga poduzeća.
4
2.3. Produktivnost rada
Produktivnost rada je jedan od elementarnih ekonomskih principa poslovnih
subjekata. Ona predstavlja ekonomski zahtjev za efikasan utrošak radne snage kao faktor
ulaganja proizvodnje u ostvarenju proizvodnih učinaka. Taj zahtjev da se odnos utroška
ljudskog rada i proizvodnih rezultata maksimizira, definiše se kao ekonosmki princip
produktivnosti rada. Prema tome, to je princip ekonomije koji zahtjeva ostvarivanje što većeg
obima proizvodnje, a sa što manje utrošenog živog i ljudskog rada. Ako želimo povećati
produktivnost rada moramo smanjiti količinu uloženog rada.
Produktivnost u širem smislu predstavlja odnos između količine proizvoda ulaganja živog i
opredmećenog rada:
PR = Q (BP) / LD + Am + MT
Iz matematičkog obrasca mjerenjem obračunavanja produktivnosti rada proizilaze i logični
zaključci kako se ona može povećati. Ekonomsko maksimiziranje tog odnosa možemo
predstaviti na slijedeći način:
a) PR = Q
max
/T (BR) – nepromjenjeno
b) PR = Q/T
min
(BR) – nepromjenjeno
c) PR = Q
max
/T
manji rast
(BR)
Funkciju produktivnosti rada možemo posmatrati kao funkciju brzine, metode rada i sredstava
rada. Najvažniji faktori produktivnosti mogu se definisati kao:
tehničko-tehnološki,
organizacioni,
lični faktori radne snage,
društveno-institucionalni.
