Hiperinflacije
1
S a d r z a j :
1. Uvod……………………………………………………………………………... 2
2. Inflacija…………………………………………………...……………………… 2
3. Hiperinflacija…………………………………………………………...………... 3
4. Vrste hiperinflacija ……………………………………………………………… 4
5. Politički I institucionalni uzroci hiperinflacije…………………………………... 5
6. Hiperinflacija u Jugoslaviji i njvažniji događaji…………………………………. 6
7. Stabilizacioni programi…………………………………………………..………10
8. Zaključak…………………………………………………………………………12
9. Literatura…………………………………………………………………………12
Hiperinflacije
2
Uvod
Ekonomska kriza osamdesetih u našoj zemlji, sa svim složenim problemima,
neefikasnom proizvodnjom i neizgrađenim privrednom sistemom, produbila se i dobila
katastrofalne razmere sa ratom i sankcijama.
Osnovni problemi naše teške privredne situacije su strukturne disproporcije i neefikasnost
proizvodnje, hronični deficit platnog bilansa i hiperinflacija. Ekonomska blokada i rat na
prostorima bivše Jugoslavije dodali su tim problemima i ogromno osiromašenje privrede i
građana, kao i tehnološko zaostajenje.
Hiperinflacija je dovela do potpuno poremećenih odnosa u raspodeli, sa katastrofalnim padom
prosečnih ličnih primanja, a njeno ubrzavanje vodi ka potpunom krahu nacionalne valute.
Rad je koncipiran tako da cemo se baviti:
-
pojavom inflacije i definisanjem pojma inflacije iz koje hiperinflacija i nastaje, kao i
njenim posledicama
-
hiperinflaciom kao vrsti inflacije koja dovodi do ekonomskog i privrednog kraha
privrede jedne zemlje, njenim definicijama i osnovnoj podeli
-
političkim i institucionalnim uzrocima hiperinflacije
-
hiperinflacijom u nasoj zemlji, njenim uzrocima, najvažnijim događajima u vreme
hiperinflacije kao i posledicama
-
stabilizacionim programima
I na samom kraju, naravno, sledi zakljucak.
I INFLACIJA
Inflacija
predstavlja opadanje vrednosti novca, opadanje njegove kupovne snage tj. sa
istim brojem novčanih jedinica kupuje se manje robe. Pojavom inflacije dolazi do povećanja
opšteg nivoa cena usled povećanja novčane mase, bez povećanja roba. Takva situacija kada
efektivna tražnja premašuje efektivnu ponudu, stvara tzv.
’’inflacioni jaz
”.
Izraz inflacija potiče od latinske reci
“inflation
” što znači
nadimanje, naduvavanje
(za
bolesno stanje organizma). Ovaj izraz je prvi put upotrebljen u Americi da bi se označio nagli
Hiperinflacije
4
1. Caganova po kojoj hiperinflacija počine u onom mesecu u kojem inflacija predje 50%
mesečno, a zavrsava se u mesecu kada ta stopa padne ispod 50% i ispod tog nivoa
ostane najmanje 1 godinu.
2. Dornbuschova po kojoj hiperinflacija nastaje kada inflacija pređe nivo od 20%
mesečno, ili 1440% godišnje.
Glavna slabost ovog tipa definicija jeste što koriste proizvodni kriterijum o nivou stope inflacije.
Kvalitativne definicije polaze od određivanja uslova pod kojima dolazi do hiperinflacije i
pokušavajući da definišu samu prirodu hiperinflatornog fenomena. Postoji nekoliko definicija:
1. Hiperinflacija je nestabilan proces rasta cena bez obzira na nivo mesečne stope rasta
2. U sklopu Bruno – Fišerove teorije o dva tipa inflacione ravnoteže privreda se nalazi u
hiperinflaciji kada je na višem nivou inflatorne ravnoteže na drugoj straini Laferove
krive.
3. Kod Pezosa je hiperinflacija kontinuiranog ubrzanja inflacije kroz sekvencu: rast
inflacije skraćenje roka podešavanja realnih nadnica devalvacija i rast
inflacije novo skraćenje roka podešavanja nadnica. Rokovi se od jedne godine
skraćuju na 1 dan, a stopa inflacije eksplodira.
Ovaj oblik inflacije se najčešće javlja u zemljama koje se nalaze u ratnim stanjima ili u
posleratnom preriodu. Hiperinflacija se može javiti i u vremenima bez rata kada se vodi
ekspanzivna politika formiranja javnih rashoda i stvaranja visokog budžetskog deficita ( uvoz >
izvoza ) koji se pokrivaju čistom emisijom novca.
Hiperinflacija ustvari podrazumeva proces nestabilne promene cena koji nastaje kada
vlada prekorači optimalnu stopu inflacije kojom se može finansirati budžetski deficit. Tada
inflacija brzo akcelira od 20%, 50% i vise % mesečno, a indeksacija iščezava.
III VRSTE HIPERINFLACIJE
Dva osnovna tipa hiperinflacije su:
1.
Klasične hiperinflacije i
2.
Hiperinflacije novijeg tipa.
1
Klasične hiperinflacije imaju sledeće karakteristike:
a) Budžetski deficit i platnobilansni šok su osnovni uzročnici
1
Jugoslavija je imala iskustvo oba tipa hiperinflacije u kratkom vremenskom razdoblju.
