1. Pojam, sadržaj i podjela kolektivnih ugovora
Kolektivni ugovori
su
pravni instrumenti kojima se uređuju prava, obaveze i
odgovornosti iz radnih odnosa od značaja za zaposlene i poslodavce
. Ovi ugovori po pravilu
sistematizuju
tri grupe pitanja
: materijalna prava i obaveze, proceduralna pitanja i sankcije za
neizvršavanje ugovorenih obaveza. S obzirom da su kolektivni ugovori postali
značajan izvor
radnog prava
, postavlja se pitanje njihovog odnosa sa zakonom. To je u razvijenim demokratskim
zemljama riješeno na taj način da zakoni definišu samo minimalne standarde radnog
zakonodavstva, dok se druga pitanja regulišu kolektivnim ugovorima. Ugovori mogu da se
zaključuju na različitim nivoima – nacionalnom, granskom i na nivou preduzeća.
Konvencija br. 98 Međunarodne organizacije rada
o pravu na organizovanje i kolektivno
pregovaranje, definiše obavezu, u skladu sa nacionalnim zakonodavstvom, preduzimanja mjera za
podsticanje i unapređivanje punog razvoja i upotrebe mehanizama dobrovoljnog pregovaranja
između poslodavaca ili udruženja poslodavaca i sindikata, u cilju utvrđivanja uslova rada
kolektivnim ugovorima.
Zakon o radu Republike Srpske
, kao sistemski Zakon u oblasti rada i radnih odnosa
primjenjuje se na sve radnike i poslodavce u RS. Usvojen je 2000. godine i sa pet izmjena i dopuna
2007. godine usvojen prečišćen tekst, nakon reforme zakonodavstva u oblasti rada i zapošljavanja
usljed promjene svojinskih odnosa i privatizacije državnog kapitala.
Zakon o radu upućuje u preko 50 odredbi da se određena pitanja dodatno regulišu ili
potpuno urede putem kolektivnih ugovora.
U radnom zakonodavstvu Republike Srpske važi
"PRINCIP POVOLJNOSTI".
Kolektivni ugovori
se dijele
:
opšti (odnosi se na sve radnike i poslodavce u Republici Srpskoj),
granski,
pojedinačni.
Najvažnija pitanja iz oblasti rada i zapošljavanja su:
ugovor o radu,
radno vrijeme,
odmori i odsustva,
prestanak radnog odnosa,
plate i ostala primanja,
uslovi za rad sindikata,
važenje kolektivnih ugovora.
3
2. Ugovor o radu
Ugovor o radu je
akt zasnivanja radnog odnosa, kojim se uređuju prava, obaveze i
odgovornosti između zaposlenog i poslodavca
. Tom prilikom je i jednoj i drugoj strani dozvo-
ljena sloboda ugovaranja. Tim ugovorom radnik iznajmljuje, na neodređeno ili određeno vrijeme,
svoje radne sposobnosti poslodavcu, koji mu, za uzvrat plaća određenu zaradu, pri čemu se među
njima uspostavlja i propisima uređen radni odnos ispunjen pravima, obavezama i odgovornostima.
2.1. Sadržina ugovora o radu
U Republici Srpskoj ugovori o radu su prvi put uvedeni Zakonom o radu koji je stupio na
snagu 16. novembra 2000. godine.
Odredbom člana 19. Zakona, uređeni su forma i sadržina ugovora o radu, i on glasi:
(1) Ugovor o radu zaključuje se u pismenom obliku, ako ovim zakonom nije drugačije
određeno.
(2) Ugovor o radu sadrži naročito podatke o sljedećem:
•
nazivu i sjedištu poslodavca,
•
imenu, prezimenu, stručnoj spremi i prebivalištu, odnosno boravištu radnika,
•
datumu stupanja radnika na rad,
•
radnom mjestu na kome se radnik zapošljava i mjestu rada, sa podacima o dužini i rasporedu
radnog vremena,
•
plati, novčanim naknadama i drugim primanjima radnika po osnovu rada,
•
dužini godišnjeg odmora,
•
trajanju ugovora, ako se zaključuje ugovor o radu na određeno vrijeme,
•
rokovima za otkazivanje ugovora o radu zaključenog na neodređeno vrijeme,
•
poslovima sa posebnim uslovima rada na radnom mjestu, ako postoje,
•
drugim podacima koje poslodavac i radnik smatraju značajnim za uređivanje odnosa koji
nastaju po osnovu rada radnika.
(3) U ugovoru o radu mogu se navesti i odredbe odgovarajućih zakona, kolektivnih ugovora
ili pravilnika o radu kojima su ta pitanja uređena.
2.2. Zaključenje ugovora o radu
Zakonima o radu kod nas i većine zemalja iz okruženja propisano je
vrijeme i forma
zaključenja ugovora o radu. Vrijeme zaključenja ugovora o radu prethodi vremenu stupanja
zaposlenog na rad. Najprije se zaključuje ugovor o radu, a potom zaposleni stupa na rad. Forma
ugovora o radu je pisana. Riječ je o formi koja je uslov važnosti ugovora. Ugovor se potpisuje
4
