4
neminovne i savremene globalne tendencije tržišno-robne razmene koja je u poslednje vreme
znatno povećana, jedino su našle svoje postupno razrešenje primenom savremenih transportnih
(integralnih, multimodalnih i kombinovanih) integralnih sistema.
2.Suština i tendencije razvoja savremene
tehnologije transporta
Transportna tehnologija je nauka koja proučava zakonitosti transportnih procesa.
Strukturu sistema transporta, oragnizacione forme i njegovu tehnologiju su u njegovom razvoju
odredjivale uglavnom dvije osnovne grupe faktora:
1. Celokupan razvoj drustva i privrede i promjene u evoluciji strukture i kvaliteta potražnje
transportnih usluga
2. Intenzivan razvoj transportne tehnike i tehnologije koja see izmenom strukture transportnog
sistema ispoljava u strukturi ponude transportnih usluga Kod prevoza robe od proizvođača do
potrošaca primjenjuje se niz varijanti za korišćenje razlicitih vidova prevoza.
Sve one se zasnivaju na sledećim zajednickim elementima:
Korišćenje razlicitih tipova vozila zavisno od vrste i kolicine robe koja se prevozi
Pretovar na spoljnim mestima transporta između različitih vidova prevoza koji se
realizuju sistemom “komad po komad”
Korišćenje različitih tehničkih pretovarnih sredstava prilagođenim vrsti robe i vozila
Skupa pakovanja za zaštitu robe pri prevozu
Navedeni elementi procesa transporta kao i heterogenost njegove organizacije upućuje na
zaključak da se takav proces ne može tretirati kao integrisani transport robe, vec kao
sihronizovani sektori posebnih prevozno-skladisnih procesa.
Suština ovih inovacija sastoji se u takvim tehničkim i tehnološkim promenama koje se
označavaju kao treća revolucija transporta. Ove promjene se ispoljavaju u stvaranju nove
koncepcije transporta, koja se zasniva na novoj tehnici i tehnologiji u sistemu transportnog lanca.
Uvođenjem nove tehnike i tehnologije ostvaren je niz bitnih i kvalitetnih promena, kao što su:
Unificirana tehnička rešenja železničkih, drumskih i drugih vozila
Smanjuje se rad pri svim pretovarima eliminisanjem operacije “komad po komad”
Eliminišu se klasična skladišta i magacini u dodirnim tačkama različitih vrsta transporta
Ostvaruju se standardizovane tehnologije pretovara na celom prevoznom putu
Eliminišu se transportna pakovanja i njihov povratni prevoz u unutrašnjem saobraćaju
primenom isključivo lakih fabričkih pakovanja
5
Skraćuje se vreme trajanja pretovarnih operacija
Ubrzava se isporuka robe
Smanjuje se oštećenje robe u procesu prevoza
3.
Kvalitet transporta kao osnova
razvoja
tržišta
Savremeni trendovi razvoja privrede, a posebno nezaustavljivi proces globalizacije tržišta,koji
se zasniva na jačanju konkurentske sposobnosti privrede, čini transportnu djelatnost
kaoznačajni agens ovih procesa. Polazeći od toga da je transport jedan od značajnijih uslova
procesa proizvodnje i najbitniji faktor u plasiranju robe na tržište, kao i razvoja tržišta uopće, sve
jei z r a ž e n i j a p o t r e b a z a s t v a r a n j e m i f o r m i r a n j e m g l o b a l n o g l a n c a i s p o r u č i l
a c - k o r i s n i k , k a o i postizanje njegove efikasnosti u odnosu na različite vrste
tržišnihzahtjeva.Z a h t j e v i k o r i s n i k a t r a n s p o r t n e u s l u g e o č e k u j u d a s e k v a
l i t e t o m d o b i j e n i h u s l u g a i s p u n i elementarni uslov-očuvanje nepromijenjene
upotrebne vrijednosti robe u procesu transporta idistribucije, kao i zadovoljenje
specifičnih zahtjeva: sigurnost, brzina i cijena transporta.
Zatose planiranje i razvoj novih tehnologija transportnog procesa, zasniva na unapređenju sistem
akvaliteta prema principima standardizacije.Liberalizaciju tržišta možemo karakterisati kao
ukupan proces zadovoljena svih potreba ostvarivihna globalnom tržistu. Istovremeno,
pored toga što je razvoj transporta jedan od osnovnih uslovarazvoja tržišta i sam je
podvrgnut oštrim konkurentskim odnosima na području transportnogtržišta. Zato,
razvoj sistema kvaliteta u transportu i komunikacijama ima dvostruki efekat.
Prvo,e f e k a t u b r z a n j a r a z v o j a t r ž i š t a u o p ć e , i d r u g o , b e z s i s t e m a r a z v o j a
k v a l i t e t a u t r a n s p o r t n o j proizvodnji transportna preduzeća ne mogu opstati na
transportnom tržištu. Zahtjevi za kvalitetom transportne usluge, podrazumijevaju, prije
svega,organizacijuprocesa baziranog na logističkim principima, zatim primjenu transportnih
sredstava visoke tehnologije,sistem upravljanja procesima transportna uz primjenu savremene
informacione tehnologije, itd. Ustrukturi transportnih i logističkih procesa, prisutne su sljedeće
tendencije:
Smanjene količine rasutih tereta u transport radi prelokacije proizvodnih kapaciteta.
Povećanje asortimana roba, kao i standardizovanih jedinica komandnih roba u transportu.
Povećanje frekvencija u transport roba.
7
-sredstva za pretovar, skladištenje i čuvanje robe: luke (pomorske i rečne), skladišta,
robnotransportni centri (RTC), carinske zone (CZ), terminali i sl;
-sredstva za prenos ili pretovar robe: dizalice, kranovi, prenosnici, viljuškari, kolica i sl. i
-organizacija rada: priprema rada, operativa, rukovođenje, kontrola, informatika, dokumentacija,
obračuni i sl.
Glavne kopneno-pomorske tehnologije su:
-transport robe ISO kontejnerima;
-transport tovarnih jedinica za Ro-Ro promet ili u kombinacijama: Ro-Ro, Lo-Lo, Lo-Ro-OBO
-transport barži. (OVO ISTO VAŽI I ZA KOPNENO-REČNU TEHNOLOGIJU).
Glavne kopneno-vazdušne tehnologije su:
-transport robe paletama; -transport robe ISO kontejnerima;
-transport robe specijalnim kontejnerima (LD-2, LD-3, LD-6, LD-7, LD-8, LD-9, LD-11 itd. )
-transport robe na paletama i kontejnerima u teretnim i kombinovanim avionima.
5.Konvencija o multimodalnom transportu
Na temelju posebne rezolucije Generalne skupštine Ujedinjenih nacija (UN), UNCTAD je sazvao
Međunarodnu konferenciju u Đenovi u Italiji. Tada je u maju 1980. godine, 86 zemalja usvojilo
Konvenciju ujedinjenih naroda o međunarodnom multimodalnom transportu
. Međutim da bi
konvencija postala pravosnažna, moraju je zemlje učesnice Konferencije ratifikovati u svojim
skupštinama (parlamentima). Do sada ih je to malo učinilo. No, i pored toga, pravila i odredbe te
Konvencije već se pretežno primenjuju u međunarodnom multimodalnom transportu. Upravo zbog toga
neophodno je upoznati se s nekoliko osnovnih i glavnih definicija, odredaba i pravila ponašanja te
Konvencije.
DEFINICIJA
- Konvencija UN o međunarodnom multimodalnom transportu, odnosno o prevozu robe,
definiše pojam multimodalnog prevoza kao prevoz robe s pomoću najmanje dva različita načina prevoza
na osnovu ugovora o multimodalnom prevozu iz mesta u državi u kojoj je nosilac multimodalnog prevoza
preuzeo robu do mesta određenog za isporuku koje je u drugoj državi.
Konvencija dalje definiše:
“Operacije prihvata i predaje robe koje su preduzete radi izvršenja ugovora o
multimodalnom prevozu kako su definisane u takvom ugovoru, ne smatraju se međunarodnim
