Visoka poslovna škola strukovnih studija Beograd
Predmet: Sociologija
Seminarski rad
Lokalne zajednice – gradska naselja
Mentor:
Dr Vladimir Grujić
Kragujevac, jun 2017.
4
POJAM NASELJA
Naselja predstavljaju mesta stalne ili privremene teritorijalne koncentracije ljudi i objekata. Ljudi
su prvobitno koristili prirodna skloništa, da bi kasnije počeli sami da grade kuće. Veći skup kuća
nazivamo jednim imenom naselje koje ima svoje ime i teritoriju. Manje naselje nazivamo selo, a
veće i složenije – grad.
Selo, kao najmanja teritorijalna jedinica, razlikuje se od grada ne samo po svojoj veličini, već i
po izrazitoj poljoprivrednoj delatnosti. Na položaj sela mnogo utiču lokalni prirodni uslovi:
plodna zemlja, pašnjaci, izvori vode, zaklon od vetra i nepogoda. U novije vreme grad vrši sve
veći uticaj na selo, pa se seoska naselja pomeraju bliže putevima.
Osnovna podela seoskih naselja je na: sela zbijenog i razbijenog tipa. Sela razbijenog tipa
preovladavaju u planinskim regijama, i njihovo se stanovništvo pretežno bavi
stočarstvom. Zbijena sela, koja su vezana za zemljoradničku proizvodnju, preovladavaju u
rečnim dolinama i kotlinama. Pod uticajem grada pojedina seoska naselja se napuštaju i u njima
se javlja proces deagrarizacije– „starenje“ stanovništva usled odlaska mladih.
Grad je po pravilu veće i složenije naselje od sela. Od broja stanovnika zavisi i njegova
veličina. Mali grad, koji često nazivamo varošica, ima manje od 10.000 stanovnika i predstavlja
lokalno središte oko koga se okupljaju okolna sela. Grad srednje veličine ima od 10.000 do
100.000 stanovnika i predstavlja centar jednog regiona i vrši širi uticaj na svoju okolinu. Kada
grad ima više od 100.000 stanovnika smatramo ga već velikim gradom. Više od 300 gradova u
svetu je već premašilo broj od 1.000.000 stanovnika, ali postoje i gradovi – džinovi, sa više od
15.000.000 stanovnika, kao što su Tokio (36 mil), Meksiko Siti (23 mil), Sao Paolo (18.6 mil),
Mumbaj (18 mil), New York(17.6 mil). Oko ¾ gradova na zemlji se nalazi na prostoru Evrope i
Anglo Amerike.
Na položaj gradova uticaj imaju društveno- ekonomski i saobrćajni činioci. Gradovi se najčešće
razvijaju na raskrsnici puteva, prelazu preko reke, u zalivima, na ušću reka i duž važnijih
komunikacija.
