U prvom periodu pravni osnov za regulisanje položaja preduzeća bio je ustav FNRJ 46. g. i
Zakon o državnim privrednim preduzećima. Karakteristično je administrativno upravljanje od
strane države. Imali su svojstvo pravnih lica ali su bila nesamostalna.
U periodu radničkog samoupravljanja samostalnost preduzeća uvedeno zakonom 1950.
To je I faza trajala do 1963.
II faza započinje ustavom SFRJ 1963 i traje do donošenja ustavnih amandmana 1971 Nastaju
Radne Organizacije. Pravni položaj regulisan sa više zakona.
III faza započinje ustavom SFRJ 1974 i zakonom o udruženom radu 1976, uvedene tri vrste
organizacija OO, RO, OOUR, izvršena potpuna kodifikacija zakonodavstva.
IV faza - 1988 zakon o preduzećima i potpuno se mijenja sistem privređivanja.
V faza - 198, Zakon o preduzećima po uzoru na moderne zakone iz razvijenih zemalja,
zaštićeni su vlasnici, zaposleni i povjerioci.
5. Preduzeće (definicija i imovina):
R
egulisano zakonom. Preduzeće je pravno lice koje obavlja privrednu djelatnost, proizvodnju,
promet roba i vršenje usluga na tržištu radi sticanja dobiti. Razlozi osnivanja preduzeća je prije
svega ekonomija, profit, nabavka,sredstava i obezbjeđenje kadrova. Preduzeća mogu osnovati
pravna i fizička lica. pravna lica osnivaju akcionarsko društvo, društvo sa ograničenom
odgovornosti, i mogu biti komanditori u dioničkom društvu. Fizička lica osnivaju ortačko i
komanditno društvo.
Imovina preduzeća:
čine stvari,
pravo svojine na pokretnoj i nepokretnoj imovini, novčana
sredstva, HOV i druga osnivačka prava. Obaveze ne ulaze u imovinu već su teret imovine.
6. Osnivanje preduzeća i osnivački akti
Preduzeće se može osnovati:
Zakonski sistem osnivanja
Normativnim sistemom(zakonom se propišu uslovi i postupak osnivanaja)
Sistem odobrenja ( nadležni državni organ daje saglasnost)
Sistem koncesije (uslovljen davanjem koncesije)
Sistem prijave(preduzeća u mješovitoj svojini)
Uslovi za osnivanje preduzeća:
su
- opšti (obezbjeđenje materijalnih sredstava),
- posebni ( prostor, kadrovi, oprema, zaštita životne sredine i slično)
- formalni (osnivački akt).
Osnivački akti:
donose organi osnivanja
Jednočlano društvo - odlukom o osnivanju.
Ostala društva - ugovor o osnivanju u pismenoj formi, mora da sadrži određena pravila (ime,
način osnivanja, djelatnost, vrijednost imovine, i ostali podaci prema Zakonu o preduzećima).
Statut osnovni opšti akt kojim se uređuju ekonomski i drugi odnosi u preduzeću. S njim moraju
biti usaglašeni svi drugi akti u preduzeću, pravilnici, odluke...
4
7. Klasifikacija preduzeća:
Po kriterijumu svojine : preduzeća u državnoj svojini, društvenoj svojini, zadružnoj svojini,
isključivo privatnoj svojini.
Prema tipu pravnih lica (građansko pravna lica i društvena pravna lica)
Prema veličini (mala,srednja i velika preduzeća)
U odnosu na oblik organizovanosti:
1. privredna društva: a) društvo kapitala (akcionarsko i d.o.o.)
b) društvo lica (ortačko i komanditno).
2. Javna preduzeća
8. Pravni status djelovanja preduzeća:
Preduzeće je jedinstvena organizaciona i imovinska cjelina, ali može imati svoje
organizacione dijelove kao što su pogoni i filijale.To je propisano statutom. Ovi dijelovi mogu
imati određena ovlaštenja u pravnom prometu ali nemaju pravni subjektivitet. Dijelovi
preduzeća:
-
nemaju svoju imovinu,
-
ne mogu imati svoje organe koji bi izražavali njegov pravni subjektivitet,
-
ne mogu imati svoju firmu, jer je ona također jedinstvena,
-
nemaju sjedište,
-
nemaju opšte akte,
-
ne mogu biti predmet stečaja.
9. Ortačko društvo (prava i obaveze):
društvo lica, može ga osnovati dva ili više lica, osnovna djelatnost reguliše se ugovorom o
osnivanju. Može biti javno ili tajno, ortaci su ili poznati ili nisu poznati. Ulog nije propisan
zakonom a za obeveze društva neograničeno, slobodno odgovaraju njegovi članovi,
cjelokupnom imovinom društva ali i svojom ličnom imovinom.
Koja su prava ortaka:
Članska prava ortaka mogu biti upravljačka i imovinska.
Pravo na upravljanje i pravo na vođenje poslova
Pravo na dobit (na kraju godine, raspodjela dobiti ili gubitka, srazmjerno učešću.
Pravo na povrat uloga
Pravo na obavještenje
Pravo na dio imovine po prestanku društva.
Kako član odgovara za obaveze ortačkog društva
: Za svoje obaveze ortačko društvo
odgovara cjelokupnom svojom imovinom, do prestanka člana društva. Ortaci ortačkog društva
odgovaraju solidarno za svoje obaveze društva cjelokupnom svojom imovinom, ako sa
5
postupka na osnovu sudske odluke. Ali komplementar i odgovara za obeveze prema
povjeriocima.
11. DOO - Društvo sa ograničenom odgovornošću:
društvo kapitala, Osnivaju pravna ili fizička lica radi sticanja dobiti. članovi ne odgovaraju za
obaveze društva osim u visini svoga uloga. Osnovna glavnica društva su ulozi osnivača. Ovo
društvo može osnovati i samo jedno lice. Društvo koje poslujući po realnom principu a u
svojstvu pravnog lica ostvaruje svoj cilj, profit. Njegova se glavnica sastoji od uloga njegovih
osnivača. Za svoje obaveze odgovara svojom cjelokupnom imovinom. U slučaju da ne uspje
odgovoriti obavezama pada pod stečaj. Osniva se na temelju ugovora kojeg sklapaju osnivači:
Svi osnivači moraju potpisati društveni ugovor koji se sklapa u obliku notarske isprave.
Koja su prava članova društva sa ograničenom odgovornošću:
Članovi društva imaju
pravo na:
učešće u podjeli dobiti, pravo učešća u raspodjeli likvidacione i stečajne mase, nakon
prestanka društva a po podmirenju obaveza društva i to zavisno od veličine udjela u društvu.
Zatim upravljačka prava, pravo glasa u organima društva, pravo informisanja.
Obaveze članova d.o.o
-
1. Obaveza uplate uloga
2. obaveze ostalih uloga iz statuta društva
3. Ispunjenje dodatnih činidbi na osnovu ugovora
4. obaveza nekonkurencije pradviđena ugovorom o osnivanju.
12. Akcionarsko društvo
Društvo lica koja mogu da osnuju kako fizička tako i pravna lica, domaća, ili strana radi
obavljanja djelatnosti sa kapitalom koji je utvrđen i podjeljen na akcije određene nominalne
vrijednosti tj. zbir nominalne vrjednosti svih akcija koja daje vrijednost kapitala društva. u
svijetu najčešći oblik privrednog subjekta. Karakteristike:
To je društvo kapitala, posluje pod realno predmetnom firmom. Pravno je lice, ima osnovnu
glavnicu kapitala koja je podijeljena na akcije određene nominalne vrijednosti. To je
trgovinsko društvo.
Organi akcionarskog društava:
1. skupština, - obavezan organ, čine ga akcionari društva. Postoje: osnivačka skupština,
specijalna skupština. Skupština može biti redovna i vanredna.
2. upravni odbor, - organ upravljanja društvom kojeg bira skupština, odgovoran za operativno
poslovanje i vođenje.
3. nadzorni odbor,
4. direktor, vrši menadžersku funkciju. Organizuje i vodi poslove društva, odgovara za njegov
poslovni uspjeh i zastupa društvo prema trećim licima.
Pravni odnos između društva i akcionara:
Akcionari imaju pravo glasa ali ako je statutom
određeno, samo određeni broj akcionara ima pravo glasa.
Tada se akcionari povezuju.
7
