Maturski rad iz obrade drveta
RASPORED SREDSTAVA RADA U PILANAMA
Raspored sredstava rada u pilanama Jovan Cvijić, IV-2
4
2. UTICAJ TEHNOLOGIJE PRERADE NA RASPORED
SREDSTAVA RADA U PILANAMA
Raspored sredstava rada zavisi od više faktora, kao što su raspored operacija, odnosno
tok tehnološkog procesa, broj i vrsta sredstava rada, njihov proizvodni kapacitet, organizacija
unutrašnjeg transporta i vrsta drveta koje se prerađuje. Pravilan tok tehnološkog procesa
obezbjeđuje sinhronizacija rada radnih mašina i transportnih uređaja, a tehnološki proces mora
da omogući preradu trupaca različitih dimenzija i kvaliteta. Tehnološki proces i njegov tok u
pilani, kada ih potoji više, treba specijalizovati prema načinu piljenja i debljini trupaca i to
tako da se u slučaju potrebe mogu priključiti na drugu liniju za ispomoć. Kretanje drveta u
preradi treba da bude u jednom smjeru, od jedne mašine do druge i ne bi smjelo ići poprečno
ni unazad bez potrebe, jedino se može saviti linija tehnološkog procesa ako to dozvoljava
raspoloživa površina hale.
Radne mašine su raspoređene jedna iza druge po stepenu prerade, u osnovnom smjeru
kretanja drveta, ali nije dobar raspored ako su jedna pored druge u istoj visini. Dužina puta za
kretanje sortimenata od jedne do druge radne mašine treba da je minimalna, a ako su mašine u
istom pravcu, jedna iza druge, onda njihovo rastojanje treba da bude nešto kraće od dvije
dužine sortimenata koji se kreću na tom dijelu. Za mašine koje po prirodi posla leže nešto po
strani rastojanje može biti i upola manje od navedenog. Proizvodnost mašine koja nailazi u
pravcu prerade mora odgovarati proizvodnosti prethodne, može biti i veća ali ako bi bila
manja moglo bi doći do nagomilavanja materijala. Sve tehnološke i transportne operacije
moraju biti sinhronizovane.
Raspored mašina mora biti takav da ne remeti ritam tehnološkog procesa pri uključenju
i isključenju iz rada. Rasporedom i brojem mašina treba da se osigura maksimalno iskorišćenje
svake mašine i uređaja, kao i racionalno iskorišćenje površine hale. Po dužini i poprijeko
pilanske hale ostavljaju se slobodni prolazi zbog nesmetanog rada i kretanja radnika. Piljena
građa mora biti uredno složena da ne ometa rad, a otpatke treba što prije otpremiti. Prostor za
kretanje radnika oko radne mašine treba da je 3 m
2
a takođe se mora obezbijediti i prostor za
složajeve.
Raspored sredstava rada u pilanama Jovan Cvijić, IV-2
5
3. RASPORED SREDSTAVA ZA RAD U PILANI
Radne mašine su u pilani raspoređene tako da čine tehnološku cjelinu, a njihov
razmještaj i rastojanje su takvi da nisu ni daleko blizu jedna od druge. Ako su mašine na
većem rastojanju od potrebnog, tehnološki proces je usporen a pri ručnom transportu potrebno
je više radnika, a ako je rastojanje manje od potrebnog onda otežavaju manipulaciju sa dužim
komadima. U pilanama sa mehanizovanim transportom razmaci između primarnih mašina i
krajčarica ili krajčarica i kratilica su veći. Loš raspored mašina povećava transportne troškove.
Radna mjesta moraju biti raspoređena tako da olakšavaju rad i da ne prouzrokuju
zastoj u radu modernih mašina zbog neuređenog transporta i slaganja građe po podu.
Organizacija primarnih mašina treba da osigurava maksimalnu proizvodnost, dobar kvalitet
prerade, maksimalno iskorišćenje sirovine i obezbjeđuje zaštitu na radu. Maksimalna
proizvodnost zavisi od stovarišta trupaca sa kojeg se primarne mašine snabdijevaju drvetom
određenih dimenzija i kvaliteta i od oštračnice koja pravovremeno obezbjeđuje potreban broj
pravilno pripremljenih pila, kao i od pravovremeno predviđenog remonta koji utiče na
ispravan rad mašina uopšte. Proizvodnost povećavaju i organizaciono – tehničke mjere kao što
su veća kvalifikovanost radnika, pravilna organizacija rad, davanje jasnih instrukcija,
materijalni stimulans i drugo.
3.1. Raspored gatera
Raspored gatera u pilani može biti:
frontalni gdje razmak između gatera zavisi od toga da li se između njih nalazi
kolosijek, transporter ili nema nikakvog transportnog uređaja i
smaknuti ili šahovski (slika 1.) gdje je udaljenost gatera od zida 2,5 do 3 m, računajući
na njegove sredine. Ovakav raspored postoji u pilanama za četinare u kojima se građa
u većem obimu prizmira. Razmak gatera po dubini računa se po formuli:
L=a+l+b
(m)
, gdje je
L
– rastojanje između osa gatera u metrima,
b
– rastojanje između čela
prizme i ose drugog gatera,
a
– rastojanje između čela prizme i ose prvog gatera i
l
–
najveća dužina trupca u metrima.
