je istočna polovina nastavila da traje kao Vizantijsko carstvo, s Konstantinopoljem kao
glavnim gradom. Istočna carevina se od zapadne razlikovala po mnogim svojstvima: kao
naslednik civilizacije helenističke ere, bilo je razvijenije i urbanizovanije.

Njegov najveći car, Justinijan, ponovo je osvojio neke delove zapadne Evrope,

sagradio Svetu Sofiju, i dao osnovnu kodifikaciju rimskog prava. Posle njegove smrti
carstvo je oslabilo.

Dugotrajna rasprava oko ikonoborstva unutar istočne crkve pripremila je teren za

raskid sa rimskom crkvom 1054.

Tokom ovog sukoba, Arapi i Turci Seldžuci učvrstili su vlast na tom području.

Krajem 11. veka , Aleksije I Komnin potražio je pomoć od Venecije i pape; ovi saveznici
pretvorili su potonje krstaške ratove u pljačkaške pohode. U 4. krstaškom ratu
Venecijanci su osvojili Konstantinopolj i ustoličili niz latinskih careva.(Pad Carigrada
(1204). Kada su ga vizantijski prognanici povratili 1261, carstvo je bilo jedva nešto veće
od grada-države.

U 14. veku počeli su da nadiru osmanski Turci; dugotrajna opsada

Konstantinopolja završila se 1453, kada je poslednji car Konstantin Dragaš poginuo na
gradskim zidinama, oblast potpala pod osmansku vlast.

Istorija vizantiskog carstva, i pored radova koji su je za poslednjih pedeset godina

skoro preporodili, ipak je još uvek, naročito na Zapadu, predmet upornih predrasuda.
Mnogi   od   naših   savremenika   je   i   danas   smatraju,   poput   Monteskjea   i   Gibona,
produženjem i opadanjem rimskoga carstva. Pod uticajem nesvesnih posledica vekovne
mržnje i tamnog sećanja na prohujale verske strasti mi i danas sudimo o srednjevekovnim
Grcima kao što su o njima sudili krstaši koji ih nisu razumeli i pape koje su ih isključile
iz   crkve.   Isto   tako,   vizantiska   se   umetnost   još   suviše   često   smatra   okamenjenom
umetnošću, - "hijeratičnom", kako se vrlo rado govori, - nesposobnom za obnovu i koja
je,   pod   strogim   nadzorom   crkve,   ograničila   svoj   hiljadugodišnji   napor   na   beskrajno
umnožavanje dela nekolicine genijalnih umetnika.

U stvari, Vizantija je bila nešto sasvim drugo. Mada se ona dragovoljno proglasila

naslednicom i nastavljačicom Rima, mada su se njeni carevi, do poslednjeg dana, nazivali
"

Vasileusima Romeja

", ma da se oni nikada nisu odrekli prava koja su polagali na staru i

slavnu prestonicu carstva, ipak je Vizantija postala vrlo brzo i bila u suštini istočna
carevina. Ne treba o njoj donositi sud u poređenju sa blistavim spomenom koji je ostavio
Rim: po jednom od ljudi koji su najbolje shvatili njenu prirodu i nazreli njen pravi izgled
ona je bila "

srednjevekovna država smeštena na krajnjim granicama Evrope prema

varvarskim narodima Azije

". Ta država je imala svoje nedostatke i svoje poroke koje bi

detinjasto hteti sakriti. U njoj su se vrlo često dešavali dvorski prevrati i vojničke
bune.Pored gospodstvenosti njene civilizacije naravi su joj često bile surove i svirepe, i

-4-