2
PRAVNI SISTEM
1. UVOD
Pravo je uređeni skup normi koji propisuje i sprovodi država. Država je nadležna i
odgovorna za pravni sistem, tj. za donošenje i sprovođenje pravnih normi. Pravo je,
dakle, nerazdvojno od države. Država i pravo su nastali kao nužna posledica podele
društva na klase i njihove borbe koja je pretila da uništi društvo.
Pravo je oblast s kojom se susrećemo svakodnevno i koja pradstavlja bitan elemenat
savremenog društva, zbog čega je potrebno poznavati i razumeti njegove osnovne
osobine i pojmove.
2. POJAM PRAVNOG SISTEMA I PRAVNE NORME
Pravo predstavlja svojevrstan sistem pravnih normi. Za razumevanje pravnog sistema
trebamo, dakle, poći od pravnih normi kao njegovog elementarnog dela.
Pravnim normama regulišu se različiti pravni odnosi, pa one mogu da se grupišu po
različitim kriterijumima u veće celine. S obzirom da čine sistem, pravne norme nisu
haotična celina, već među njima postoje određene veze koje ih sistematizuju u
jedinstvenu celinu. U izgradnji pravnog sistema pravna nauka koristi kao osnovni
materijal opšte pravne norme, pošto one čine izvor prava. Postojeće opšte pravne
norme međusobno se grupišu u uže grupe normi koje uređuju odnose velikog stepena
sličnosti. Ove grupe normi nazivaju se ustanove ili institucije. Ustanove su prvi stepen
povezivanja pravnih normi, ali ne i jedini. Sledeći stepen povezivanja zasniva se na
grupisanju pravnih normi koje uređuju šire pravne odnose, tj. pravne odnose manjeg
stepena sličnosti, ali dovoljno slične da predstavljaju jednu celinu. Ovako grupisane
pravne norme čine pojedine grane prava.
U definisanju pravnog sistema uvek je značajna uloga pravne norme. Međutim, ono
što je karakteristično za sveki sistem jeste određena povezanost njegovih delova
zahvaljujući kojoj on funkcioniše kao celina. Sistematsko mišljenje je u pravnoj nauci
nasleđe prirodnopravnog učenja.
4
• Međunarodno javno pravo grupiše pravila kojima se regulišu međusobni odnosi
između država, ali i drugih subjekata prava, kao što su međudržavne organizacije
kojima je priznat međunarodni pravni subjektivitet, kao što je npr. Organizacija
ujedinjenih nacija. Možemo, dakle, zaključiti da najznačajnije subjekte međunarodnog
javnog prava čine upravo državne organizacije. Ali kada država nastupa kao jedan od
subjekata u imovinsko-pravnim odnosima, ne kao nosilac suvereniteta i vršilac
državne vlasti, onda se takvi odnosi regulišu prema normama međunarodnog
privatnog prava.
• Međunarodno privatno pravo predstavlja skup pravila kojima se regulišu imovinsko-
pravni odnosi između subjekata koji pripadaju različitim državama, pa i između samih
država. Pošto ovi odnosi nastaju, menjaju se ili prestaju na različitim teritorijama sa
postojećim razlikama u pravnim sistemima različitih državnih organizacija, onda je
upravo zadatak međunarodnog privatnog prava da odredi pravo zemlje koje treba da
se primeni u razrešenju pravnih odnosa. Zato su pravne norme međunarodnog
privatnog prava posebne prirode i, s obzirom na njihovu funkciju, nazivaju se
kolizione norme.
Unutrašnje pravo je pravo određene države čije je važenje ograničeno na teritoriji te
države. Reč je o konkretnom nacionalnom pravnom poretku i sistemu koji se sastoji iz
većeg ili manjeg broja pravnih grana.
5. PRAVNI SISTEM REPUBLIKE SRBIJE
Pravni sistem Srbije, u istorijskom smislu, pratio je nastanak razvoj i raspad država i
zajednica u okviru kojih je ona bila. Zbog toga je moguće izdvojiti sedam faza u
razvoju našeg pravnog sistema:
1.
Prva faza (1918-1941.g.)
je period izgradnje pravnog sistema Kraljevine
Jugoslavije i počinje stvaranjem države Srba, Hrvata i Slovenaca. Formalno pravno,
početak izgradnje pravnog sistema prve Jugoslavije poklapa se sa donošenjem
Vidovdanskog ustava (28.jun 1921.g.), kojim je realizovana koncepcija o jednom
narodu sa tri imena. Ovaj ustav imao je nekoliko karakteristika: prevaga parlamenta
nad vladom, zakonodavna vlast parlamenta, šef države je kralj, opšte izborno pravo.
Ukinut je šestojanuarskom diktaturom 1929.g. i ubrzo je donet novi – otroisani ustav.
2.
Druga faza (1941-1945.g.)
poklapa se s oslobodilačkom revolucijom i znači u
socijalno-političkom smislu promenu pravnog sistema. Već 1942.g. doneti su prvi
propisi (Fočanski propisi) novog socijalističkog pravnog sistema. Ustavotvorna
skupština 1945.g. donela je Ustav FNRJ i time formalno promovisala novo državno
uređenje u Jugoslaviji. Ova faza razvoja završava se donošenjem Ustavnog zakona
FNRJ 1953.g.
3.
Treća faza (1953-1963.g.).
Značajan momenat donošenje Ustavnog zakona 1953.g.
