OTVORENI UNIVERZITET “APEIRON” TRAVNIK
FAKULTET POSLOVNE INFORMATIKE
SEMINARSKI RAD
PREDMET: EKONOMIKA PREDUZEĆA
TEMA: TROŠKOVI I KALKULACIJE
PROFESOR: DOC. DR ABID HODŽIĆ
VIŠI ASISTENT: MR. RAMIZ KIKANOVIĆ
STUDENT: NERMINKO MUJAČIĆ
INDEX: 0131-09/VPI
Travnik, Juni 2010
SADRŽAJ
1.UVOD (Razvitak teorije troškova)……………………………………………………………...2
2.TEMELJNI POJMOVI TEORIJE TROŠKOVA.........................................................................3
2.1.Ukupni prihod...........................................................................................................................3
3. PROIZVODNI PROCES FIRME...............................................................................................4
4. REPRODUKCIJSKO TROŠENJE.............................................................................................5
4.1. Amortizacija.............................................................................................................................6
4.2. Metode obračuna amortizacije.................................................................................................6
4.3. Troškovi održavanja osnovnih sredstava.................................................................................7
5. TROŠKOVI – ODRŽAVANJE I RAZVRSTAVANJE.............................................................8
5.1. Činitelji koji djeluju na visinu troškova...................................................................................8
5.2. Razvrstavanje troškova............................................................................................................9
5.3. Troškovi i stepen iskorištenja kapaciteta...............................................................................11
5.3.1. Stepen iskorištenja kapaciteta.............................................................................................12
5.4. Diferencijalni trošak...............................................................................................................13
5.5. Koeficijent osjetljivosti ili prilagodljivosti (reagibilnosti) troškova......................................13
5.6. Fiksni troškovi........................................................................................................................14
5.7. Zakonitosti nepromjenjivih (fiksnih) troškova.......................................................................14
5.8. Propcijonalno-varbijalni troškovi...........................................................................................15
5.8.1. Zakonitosti propocijonalno-varbijalnih troškova................................................................15
5.8.2. Degresivno varbijalni troškovi............................................................................................15
5.8.3. Progresivno varbijalni troškovi...........................................................................................16
5.8.4. Ukupni varbijalni troškovi..................................................................................................16
5.9. Ukupni troškovi......................................................................................................................17
5.10. Granični troškovi..................................................................................................................17
5.11. Kritične tačke u kretanju troškova........................................................................................18
5.11.1. Donja i gornja tačka pokriča..............................................................................................18
5.11.2. Tačka poslovnog minimuma i maximuma........................................................................19
5.11.3. Tačka optimuma troškova.................................................................................................19
5.12. Ireverzibilnost troškova (remanencija).................................................................................20
6. KALKULACIJE (IZRAČUNI) TROŠKOVA...........................................................................21
6.1. Pojam i vrste kalkulacije.........................................................................................................21
6.2. Načela kalkulacija...................................................................................................................21
6.3. Vrste kalkulacija.....................................................................................................................22
6.4. Struktura (elementi) kalkulacija..............................................................................................23
6.5. Metode kalkulacija..................................................................................................................24
6.6. Kalkulacija pomoću ekvivalentnih brojeva............................................................................25
6.7. Kalkulacija vezanih (paralelnih) brojeva................................................................................25
6.8. Kalkulacija cijene koštanja.....................................................................................................26
6.9. Direct costing metoda.............................................................................................................26
7. PRIMJER IZ PREDUZEĆA.....................................................................................................27
8. ZAKLJUČAK...........................................................................................................................29
9. LITERATURA.........................................................................................................................30
1
Isplata
- svaki izdatak gotova novca iz blagajne, ne pita se kakva je namjena te isplate.
Izdatak
- može značiti isto što i isplata, ali samo onda, ako se radi o izdavanju gotovine.
Te operacije plaćanja ne dodiruju kalkulaciju, već knjigovodstvo. Izdavati se mogu i druge stvari
(priznanice, materijali, uvjerenja).
Rashod
- ukazuje na bespovratno izdavanje, na “trošenje” novca i stvari. To je širi i općenitiji
pojam od pojma
troškova
koji je uži i redovito označava samo onaj dio rashoda koji može biti
ukalkuliran u cijenu koštanja proizvoda i usluga.
Trošak
- samo onaj dio rashoda koji može biti ukalkuliran u cijenu koštanja učinka.
Rashodi:
o
Poslovni – uzrok je poslovanje preduzeća i mogu se ukalkulirati u cijenu
o
ukalkulirani rashodi – troškovi nastali u toku proizvodnje
o
izvanredni rashodi – troškovi koji su nastali nakon završetka proizvodnje (otpis
osnovnog sredstva)
o
Neposlovni – nisu povezani s poslovanjem preduzeća (doprinosi i obaveze)
U teoriji troškova se uglavnom proučavaju obilježja i ponašanje ukalkuliranih rashoda, troškova i
njihovo djelovanje na preduzeće.
2.1.UKUPNI PRIHOD (UP)
Ukupni prihod je vrijednosno izražena količina naplaćenog novčanog kapitala jedne firme u
određenom vremenskom razdoblju.
Izvori ukupnog prihoda su:
o
prihodi od sudjelućih interesa i ostalih ulaganja,
o
prihodi od prodaje proizvoda i usluga,
o
prihodi od prodaje robe i trgovačkih usluga,
o
ostali poslovni prihodi i
o
izvanredni neuobičajeni prihodi.
3.PROIZVODNI PROCES FIRME
3
Proizvodni proces - sve radne operacije u poduzećima koje se odvijaju po nekom planiranom
redoslijedu.
Osnovni elementi proizvodnog procesa su:
1. rad,
2. predmeti rada,
3. sredstva za proizvodnju (tehnologija za rad),
4. usluge,
5. materijalni uvjeti rada (prostor, energija),
6. sociološki i psihofizički uvjeti rada.
Osiguranje novčanog kapitala je osnovni preduvjet normalnog funkconiranja temeljnih elementa
proizvodnog procesa u nekoj firmi – poslovnom subjektu.
Proizvodni proces složen je od:
a) proizvodnih metoda - skup postupaka za postizanje određenih učinaka,
b) tehnološke razine - skup proizvodnih metoda za izradu određenih učinaka.
Za izradu proizvoda iste vrste primjenjuju se različite proizvodne metode.
U praksi se skup proizvodnih metoda za izradu određene vrste proizvoda najčešće naziva
tehnološki horizont
. Što je on širi, sigurnije je da preduzeće ima mogućnost da odabere za njega
najpovoljnije proizvodne metode koje će koristiti u svom proizvodnom procesu.
Elementi proizvodnog procesa:
1. Rad
2. Predmeti rada (sirovina)
3. Sredstva za rad - djeluje se na 2.
4. usluge drugih
5. uslovi za rad
6. određeni sociološki i psihofizički uslovi rada
4. REPRODUKCIJSKO TROŠENJE
4
Trošenje osnovnih sredstava u procesu reprodukcije se prikazuje iznosima amortizacije.
Amortizacija je dio vrijednosti osnovnih sredstava za koji se smatra da je u toku određenog
vremenskog razdoblja fizički ili ekonomski potrošen.
Svako osnovno sredstvo ima svoj vijek upotrebe koje ovisi o:
1. tehničkom svojstvu sredstava,
2. funkciji sredstava u tehnološkom procesu,
3. ekstenzivnosti rabljenja sredstava (koliko je sati rabljeno),
4. intenzivnosti rabljenja (pod kojim opterećenjem sredstava radi),
5. stručnosti rabljenja i
6. ekonomskim uvjetima rabljenja.
Trošenje osnovnih sredstava dolazi uslijed tehničkog i ekonomskog zaostajanja, kao posljedica
razvoja tehnike i znanosti.
Ekonomsko zaostajanje nastupa zbog:
1. modernijih i djelotvornijih osnovnih sredstava (tehnički)
2. tehnoloških naprednijih i
3. ako su učinci izgubili kupca.
Amortizacija ima tri osnovna cilja:
1. održava ekonomsko trošenje i smanjivanje vrijednosti osnovnog sredstva,
2. služi kao veličina vrijednosti O.S. i
3. skupljeni novčani kapital služi za kupnju novog osnovnog sredstva (zanavljanje dijelova)
Amortizacija je pridruživanje kapitaliziranih troškova prihodima budućeg razdoblja. Ostvaruje se
kroz amortizacijski trošak, koji je sustavna razdioba izravnog troška kapitaliziranog dobra
(osnovno sredstvo) na onoliko budućih razdoblja (godina), koliko tvrtka očekuje ekonomsku
korist. Ona tereti prihode izravno ili neizravno.
Nova sredstva koja se akumuliraju otpisivanjem amortizacije koriste se za ponovnu nabavku
novih sredstava kada stara budu dotrajala.
Stope amortizacije su propisane posebnom uredbom, a sva osnovna sredstva svrstana su u 100
skupina te je za svaku skupinu određena minimalna stopa amortizacije. One su utvrđene na
temelju prosječnog trajanja osnovnog sredstva. (Preduzeća mogu stavljati i višu stopu
amortizacije, ali samo iznad propisane minimalne stope)
4.2. METODE OBRAČUNA AMORTIZACIJE
1. Pravolinijska ili linearna metoda - amortizacijski trošak jednak je za cijelo razdoblje.
%A = (NV-L)/n x NV x 100
B = NV x % A / 100
6
