1
Operativni sistemi
1. UVOD
Operativnom sistemu poveravamo
opsluživanje aplikacija, pravilno
iskorištavanje resursa kao i sigurnost
naših podataka. Upravo zato operativni
sistemi zaslužuju da im se posveti
posebna pažnja.
Izbor operativnog sistema nije ništa lakši
od izbora računara. Postoje mnogi više ili
manje poznati operativni sistemi od
Unix-a, Linux-a do MacOS-a, od
Windows-a do OS/2, od RISC OS-a do
BeOS-a...
U ovom seminarskom radu detaljnije će
biti objašnjeno šta je to ustvari operativni
sistem, tj. pojasnićemo pojam
operativnog sistema, njegovu istoriju,
funkcije i pomenuti neki od
najpoznatijih.
2. ISTORIJAT I RAZVOJ
Pod pojmom operativnog sistema u
klasičnom smislu podrazumijeva se
softver potreban za izvršavanje
(aplikativnih) programa i za koordinaciju
aktivnosti računarskog sistema. Taj
softver može obuhvatati procedure
raspodele resursa računarskog sistema,
kontrole ulazno-izlaznih operacija,
upravljanja memorijom, upravljanja
podacima, prevođenja programskih
jezika itd.
Operativni sistem se često naziva
kontrolno-upravljački softver i on
omogućava rad hardverskih delova (rad
procesora sa ostalim delovima sistema).
Pod njegovom kontrolom se nalazi rad
računarskog sistema (hardvera), a
programi operativnog sistema su veliki
programi koji se bitno ne razlikuju od
drugih programa, razlika je samo u
veličini programa i složenosti primene
opštih programskih tehnika. Računar ne
može raditi bez programa operativnog
sistema, a naravno, isti računar može
raditi sa više operativnih sistema.
Prve verzije IBM kompatibilnih
personalnih računara bile su u stanju da
na monitoru ispisuju samo znakove
(slova, brojeve i nekoliko specijalnih
znakova). Problemi koji su pratili sve ovo
bili su u tome što je čovek morao naučiti
komande i tekstualno okruženje, a kako
je i računar mogao odgovarati samo
tekstom, mogućnosti rada sa slikama,
grafikama, raznim šemama i sl. bile su
gotovo nemoguće. Razvoj računarske
industrije dovodi do toga da na monitoru
u jednom trenutku imate jednu aktivnost,
potom podelite ekran na jasno ograničene
površine, a u svakoj od tih površina imate
neku aktivnost. Najpoznatiji grafički
način rada je zasnovan na Windows-u i
ovde imamo pojavu da svaki prozor
funkcioniše nezavisno.
Razvoj operativnih sistema pratio je i
razvoj raznih zlonamrnih programa
(virusa, trojanaca, itd) kojima je jedan od
Operativni sistem je jedan od
najznačajnijih delova softvera koji
koristi računar. Bez operativnog
sistema računar je beskorisno parče
metala i provodnika koji može da
posluži jedino kao ukras. Ako za
hardver kažemo da je srce računara,
tada bi operativni sistem bio njegova
duša.
2
Operativni sistemi
glavnih ciljeva krađa podataka od
korisnika npr. brojeva kreditnih kartica,
te sa druge strane i razvoj
On-line
zajednica
(Security Foruma
) koji
pomažu korisnicima da zaštite svoje
računare od pomenutih zlonamernih
programa i „hakera“ upotrebom
raznovrsnih programa za zaštitu npr.
Anti-Virusa
,
Firewalla
... kao i stručnim
savetima za uspešnu zaštitu.
Takođe, razvoj operativnih sistema je
pratio i razvoj hardvera, tako da
razlikujemo četiri generacije operativnih
sistema. Prvu koja se javlja pedesetih
godina prošlog veka i obuhvata
monoprogramski rad, drugu generaciju
za koju se veže nastanak i primena
multiprogramskih i multiprocesorskih
operativnih sistema i rada u realnom
vremenu.
Treća generacija pripada periodu od
sredine šezdesetih do sredine
sedamdesetih i kod nje su važni
opštenamenski operativni sistemi sa
različitim režimima rada i četvrta
generacija operativnih sistema koja je
najsavremenija i podržava koncept baze
podataka i model distribuirane obrade
podataka. Uporedo sa razvojem
operativnih sistema povećava se i broj
funkcija kao skupova zadataka koje
programi operativnih sistema efikasno
izvršavaju.
Kako bi se omogućila efikasnost svih
računarskih resursa, u svakom
operativnom sistemu moraju biti na
određen način rešene opšte funkcije , a to
su:
1
1) upravljanje zadacima obrade
(
Job Managment
)
2) upravljanje podacima (
Data
Managment
)
3) upravljanje ulazom i izlazom
(
Device Menagment
)
4) upravljanje
memorijom
(
Memory Menagment
)
5) obrada prekida (
Interrupt
Handling
)
6) dodjeljivanje
procesora
(
Processor Scheduling
)
7) zaštita (
Protection
)
8) podržavanje daljinske obrade
(
TP Monitoring
)
9) interpretiranje i izvođenje
kontrolno-upravljačkih naredbi
(
J/CL
)...
3. WINDOWS
Microsoft'
Windows
Microsoft Windows
je operativni sistem
stvoren od strane kompanije Microsoft.
Trenutno je najpopularniji desktop
operativni sistem u upotrebi. Instaliran je
na najvećem broju novih računara.
1
Branko Latinović, „Informacione Tehnologije", Panevropski Univerzitet „Apeiron", Banja Luka,
2007. godine
Postoji jako veliki broj operativnih
sistema, a u ovom seminarskom radu
ćemo se dotaći onih najpoznatijih:
1. WINDOWS
2. LINUX
3. MAC OS
