VISOKA ŠKOLA ZA EKONOMIJU I INFORMATIKU
PRIJEDOR
SEMINARSKI RAD
Predmet:Poslovno pravo
Tema:“Zloupotreba platnih kartica“
Mentor: Student
Doc.dr Miro Katić Gavranović Saša 06/14 FB
Prijedor , novembar 2016 god.
Uvod
Platne kartice, kao tehničko-tehnološki pronalazak, predstavljaju
savremene instrumente
bezgotovinskog plaćanja i novčanih transakcija. U radu je definisan pojam platnih kartica,
naznačena njihova podela i vrsta. Prikazan je način korišćenja, kao i mogućnosti zloupotreba
i prevara pomoću platnih kartica. Napravljen je osvrt na primenu savremenih metoda i
sredstava u cilju otkrivanja, razjašnjavanja i dokazivanja kriminalnih delikata u oblasti
platnih kartica. Autori posebno ukazuju na mere prevencije u cilju zaštite platne kartice i
sprječavanja zloupotreba i prevara u ovoj oblasti. Kroz razradu ove teme napravljen je osvrt
na postupak primjene savremenih kriminalističkih metoda uz korišćenje naučnih i tehničkih
dostignuća u cilju efikasne provjere činjeničnog stanja i prikupljanja relevantnih dokaza.
Zbog aktuelnosti ove problematike u radu je ukazano na potrebu stalnog usavršavanja
naučnih metoda i aktivnog odnosa u društvu prema ovoj oblasti. Efikasnost u suprotstavljanju
ovom vidu savremenog i sve više aktuelnog kriminaliteta moguće je postići uz primenu
najnovijih naučnih dostignuća i korišćenjem savremene tehnike.
Savremeni tehnički i tehnološki razvoj, u današnje vreme, ima za rezultat nove i savremene
pronalaske u oblasti elektronike, što doprinosi i stalnom napretku elektronskog bankarstva.
Razvoj i usavršavanje funkcija kompjuterskih uređaja i njihova sve šira primjena, kako u
oblasti bankarskog poslovanja tako i u drugim privrednim i vanprivrednim djelatnostima,
čine ih savremenim i efikasnim u poslovno-tehničkom smislu.
Kao i svaka savremena tehničko-tehnološka novina, tako je i pojava platnih kartica u
bankarskom poslovanju, a i u drugim djelatnostima, izazvala ogromnu zainteresovanost, sa
jedne strane, ali i složenost pa i skeptičnost, sa druge strane. Na samom početku pojavljivanja
platnih kartica mali broj ljudi se opredjeljivao za ovu vrstu proizvoda banaka, zbog
nedovoljne informisanosti i nepoznavanja vještine rukovanja i prednosti u njihovom
korišćenju. Adekvatno tome, ni krivična dela u ovoj oblasti nisu bila toliko brojna. Sve to nije
trajalo dugo, jer je orijentacija na razvoj kompjuterske tehnike doprinijela ubrzanom razvoju
tzv. elektronskog bankarstva, što je dovelo do povećanog broja korisnika ove vrste
bankarskih usluga, a na drugoj strani stvorile su se i mogućnosti za zloupotrebu platnih
Platne kartice
PLATNA KARTICA predstavlja savremeni i specifični način bezgotovinskog plaćanja,
plastičnom karticom izdatom od banke ili druge finansijske institucije, koji omogućava
korisniku da vrši plaćanje robe i usluga ili podizanje gotovine.
Plastika koja se personalizuje, proizvodi se u specijalizovanim firmama koje za to imaju
licencu po posebnim standardima - ELEMENTIMA ZAŠTITE - postavljenim od strane
kompanija koje se bave izdavanjem kartica, npr. VISA, MASTER, AMERICAN EXPRESS,
DINERS i dr., kao internacionalni brendovi, ili DINA i YUBA kao lokalni proizvodi.
Proizvedena plastika ima, u zavisnosti od brenda, već ugrađene posebne elemente zaštite:
- zaštićen LOGO brenda (npr. VISA, DINA, MASTER),
- na samoj plastici BIN (Bank Identification Number) - identifikacioni broj banke,
- obilježja koja se vide samo pod UV lampom (npr. ultravioletno slovo V kod VISA
kartica),
- panel za potpis vlasnika platne kartice,
- 3d hologram brenda na prednjoj strani ili hologram u samoj magnetnoj pisti.
Ovako pripremljena plastika je spremna za personalizovanje koje ima svoja obilježja zaštite:
- embosiran (utisnut) ili odštampan ident (ravan) otisak na kartici,
-posebno slovo karakteristièno za brend, npr. krivo V kod VISA ili DK karakter kod DINA
kartice,
- poslednje četiri cifre broja kartice na pisti za potpis zajedno sa CVV2 brojem.
Pored navedenog, veoma je važno istaći da su ugovorom između korisnika i izdavaoca
platne kartice jasno definisana pravila o njenom korišćenju, jer je statistika pokazala da
najveći dio zloupotrebe upravo zavisi od toga da li se kartica koristi na pravi način. Platna
kartica je jedan od veoma važnih proizvoda banaka i drugih finansijskih institucija.
Prilikom korišæenja platne kartice, njen korisnik treba da se pridržava opštih pravila i
odredaba iz ugovora, kako ne bi došlo do zloupotrebe. Pored toga, treba imati u vidu i neke
od naèina za potvrdu validnosti transakcije napravljene platnom karticom koja je u opticaju:
-Prilikom korišæenja platne kartice na bankomatu (ATM), obavezno se traži PINkod.
Kod korišæenja kartica na POS terminalima, validnost transakcije se potvrÏuje potpisom
korisnika na slipu koji je trgovac obavezan da uporedi sa potpisom na samoj platnoj kartici.
Moguæ je i drugi naèin, a to je da se unese PIN kod na POS terminal.
Posebna je situacija kod korišæenja platnih kartica radi plaæanja putem interneta, kada se
unosi broj kartice na odgovarajuæim zaštiæenim sajtovima ili kada se nalog za transakciju
šalje mailom ili preko telefona
Kriminalitet manifestovan kroz razlièite vrste prevara i zloupotreba korišæenjem
platnih kartica - sopstveni MOS
Kriminalitet u oblasti kartièarstva je novijeg datuma kod nas, ali se za njega može reæi
da je sve zastupljeniji, tako da to veæ sada predstavlja jednu novu oblast u kriminalistici, a
posebno se to odnosi na kriminalistièku metodiku.
Kriminalitet u oblasti kartièarstva predstavlja jedan vid savremenog, novog oblika
kriminaliteta, što se može posmatrati sa više aspekata: naèina vršenja ovog kriminaliteta,
specifiènosti lica koja mogu biti izvšioci, sredstava izvršenja, mesta i vremena izvršenja
kriminalnih delatnosti i specifiènosti nastalih posledica.
Bez obzira na sve iznete specifiènosti, kriminalitet u oblasti kartièarstva ne predstavlja
posebnu oblast kriminaliteta kao što su klasièni, politièki i privredni kriminalitet. Konkretna
krivièna dela koja se vrše u ovoj oblasti spadaju u oblast privrednog kriminaliteta, meÏutim, s
obzirom na to da se vrše uz pomoæ platnih kartica i tehnièkih ureÏaja (kompjuteri, POS
terminali, ATM...), ova kriminalna dela dobijaju na specifiènosti, što sve upuæuje na potrebu
posebnog - odvojenog izuèavanja u odnosu na klasièan naèin.
Sve prethodno iznete èinjenice upuæuju na potrebu odreÏivanja sadržine, pojma
kriminaliteta u oblasti kartièarstva, sa veæom pažnjom usmerenom na sagledavanje oblika
njegovog ispoljavanja. To predstavlja polaznu osnovu za uvoÏenje novih, savremenih metoda
u kriminalistici s ciljem otkrivanja, razjašnjavanja i dokazivanja kriviènih dela iz oblasti
kartièarstva.
Najzastupljeniji vid prevare i zloupotreba platnih kartica još uvek je u domenu kraÏa ili
gubljenja platne kartice, kada korisnik neoprezno pored platne kartice èuva i PIN kod.
Jedan od veoma èestih oblika zloupotrebe platnih kartica jeste da se uz pomoæ
falsifikovane dokumentacije o korisniku priložene banci ili drugoj finansijskoj instituciji
