2.FUNKCIONALNA ORGANIZACIJSKA STRUKTURA
(pojam,vrste,prednosti i nedostaci)
Funkcionalna organizacijska struktura je takva struktura kdo koje se podjela
ukupnog zadatka u preduzecu,povezivanje slicnih i srodnih poslova te
organizovanje nižih organizacionih jedinica obavlja prema poslovnim
funkcijama u preduzecu.Prednosti funkcionalne organizacijske strukture
su:visok stupanj specijalizacije,centralizovano donošenje odluka koje pomaže
da se osigura realizacija ciljeva organizacije u svim funkcionalnim
poljima,logicna povezanost poslovnih funkcija,slijedi principe specijalizacije
po funkcijama,osigurava cvrstu kontrolu na vrhu preduzeca,udruživanje
specijalista povecava koordinaciju i kontrolu,...
Nedostaci funkcionalne org.strukture su:sporo se prilagodava promjenama u
okolini,koordinacija i komuniciranje mogu postati teški zbog toga što svako
funkcionalno polje ima vlastiti sistem vrijednosti,vremenske orijentacije i
vlastiti vokabular,ogranicava razvoj top managmenta,zbog pretjerane
specijalizacije funkcijskih menadžera njihov se pogled sužava i teško vide
cjelinu,konflikti izmedu funkcionalnih polja mogu da preopterete donosioce
odluka na višim nivoima.
VRSTE FUNKCIONALNE ORGANIZACIJE
Jednostavna struktura je jedna od najstarijih formi organizacije.kompanije
kojima upravljaju njihovi vlasnici su uglavnom koristile jednostavnu
strukturu.ove organizacije su obicno bile limitirane na jednu ili veoma usku
proizvodnu liniju i jedan tio strukture kod koje je vlasnik-menadžer direktno
donosio sve važne odluke.struktura je neformalna pa se koordinacija obavlja
direktnim nadgledanje specijalizacije zadataka.važna prednost ove strukture je
fleksibilnost,prenošenje komunikacija je direktno i brzo se može
implementirati strategija novih proizvoda.istraživanja su pokazala da je kod
najveceg broja organizacija u oblasti drvne ind.BiH zastupljena upravo ova
struktura.
Razvijeniji tipovi funkcionalne strukture se zasnivaju na razvijenijem obliku
koordinacije funkcionalnih pojedinica pri cemu se polazi od cinjenice da svako
preduzece bez obzira na velicinu mora da organizuje obavljanje sedam
posebnih zadataka,odnosno funkcija:razvojne funkcije,funkcija istraživanja i
razvoja proizvoda,proizvodne,nabavne,prodajne,racunovodstveno-
finanskijske i kadrovske funkcije.Ukoliko je broj nižih org.jedinica manji od
broja poslovnih funkcija rijec je o pocetnom obliku funkcionalne
strukture,ukoliko je taj broj jednak broju poslovnih jedinica onda je rijec o
1
standardnom obliku,a ako je broj nižih jedinica veci od broja poslovnig
funkcija onda je rijec o razvijenom obliku funkcionalne organizacione
struktureFunkcionalna org.struktura se gradi oko zadataka koji se trebaju
provesti a zadaci se spajaju u funkcijska podrucja.podjela rada,grupisanje i
povezivanje poslova i formiranje org.jedinica se obavlja prema poslovnim
funkcijama.ovakva struktura je primjerena za mala preduzeca i ona koja
proizvode ogranicen broj proizvoda i usluga.
Funkcionalna org.struktura je okvir unutar koga djeluje procesna
struktura.Ova struktura se temelji na toku radnog ili poslovnog procesa kao
kriterija za formiranje org.jedinica ili radnih timova.javlja se kao nova
org.struktura u zamjenu za funkcionalnu org.strukuturu ali ona ne eliminiše
funkcionalnu org.strukturu kao primarnu vec na odredeni nacin otklanja
slabosti i rigidnost funkc.org.strukture.prednosti ove strukture se ogledaju u
ekonomicnom nacinu oblikovanja radnih procesa kao i u skracivanju vremena
neophodnog za obavljanje nekog posla.ali ona zahtijeva dodatna sredstva za
koordinaciju aktivnosti kros-funkcionalnih timova koje treba povezati u
cjelokupni rezultat preduzeca kao cjeline.
3.DIVIZIONA ORGANIZACIONA STRUKTURA
Diviziona organizaciona struktura se javlja kao posljedica rasta i razvoja
predizeca,koja ekspanzijom na nova tržišta kao i usmjeravanjem na odredene
kategorije kupaca bile primorane mijenjati svoju postojecu,tradicionalnu
org.strukturu novim oblicima i modelima organizacije.
To je takav oblik organizacije gdje se podjela i povezivanje odnosno grupisanje
zadataka i formiranje nižih org.jedinica obavlja primjenom kriterija
objekta,prema proizvodima i uslugama,geografskom podrucju i/ili prema
grupama kupaca,odnosno potrošaca.mušterija.Kao takva se primjenju
uglavnom u vecim preduzecima koja proizvode više razlicitih proizvoda ili
pružaju razlicite usluge na razlicitim geografskim podrucjima i razlicitim
kategorijama kupaca.Prednosti su:podijeljena jeodgovornost za profit,postoji
evolucija doprinosa svake aktivnosti,vece je usmjerenje na kupca,postoji
mogucnost poduzetništva kroz preduzece,top menadžer preduzeca
koncentriše se na korporacijsku strategiju i ne bavi se rutinskim odlukama,..
.Nedostaci su:moguc je konflikt izmedu odjela,može nastati udvostrucenje
napora i resursa pa time i troškova,odjeli mogu biti samo kratkorocno
usmjereni i koncentrisani na profit,odjeli mogu biti razlicitih velicina i neki
mogu vrlo brzo rasti pa ce i evolucija relativne uspješnosti biti
otežana.Divizionu org.karakterizira:orijentacija na proizvode,geografska
podrucja i kupce,decentralizacija obavljanja poslovnih funkcija po
divizijama,tržišna orijentiranost,fleksibilnost i prilagodljivost zahtjevima
okoline,formiranje org.jedinica prema:proizvodima,geografskim podrucjima i
kategorijama kupaca,...
2
-na fakultetima:dodiplomski studij,posdiplomski studij,studij uz rad
-domovi zdravlja:despanzer za školsku djecu I omladinu,dispanzer medicine
rada,dispanzer sportske medicine I sl.
4.STRATEŠKE POSLOVNE JEDINICE
Strateška poslovna organizacija(strategic business unity) je varijacija divizione
org.strukture.karakterizira je:orijentacija na strateško planiranje,relativna
autonomnost,tržišna orijentiranost I podjela poslova na poslovne jedinice I
divizije.formiraju se u multiproizvodnim I multislužnim
preduzecima.Odgovorne su za profit I gubitak u poslovanju.sa SBU
strukturom,odjeli sa slicnim proizvodima,tržištima I/ili tehnologijama su
kombinovani u homogene grupe u cilju postizanja harmonicnosti organizacije
u cjelini.Što je više poslova koji su povezani unutar organizacije,trebace manje
SBU-a.Velika prednost preduzeca organozovanog po SBU je u tome što ova
organizacija olakšava zadatak planiranja i kontorle koje obavlja rukovodno
osoblje preduzeca,jer se višestruko smanjuje raspon kontrole.Zbog cinjenice da
SBU org.omogucava vecu decentalizaciju ovlaštenja,pojedinacne poslovne
jedinice kao dijelovi SBU,mogu mnogo brže da reaguju na važne promjen u
okruženju.
Negativna strana je to što dodatni nivo menadžemnta povecava broj osoblja i
administrativne troškove.takode,sa dodatnim hijerarhijskim nivoom,top
menadžemnt se usljed velike decentralizacije poslova „udaljava“ od znacajnih
dogadaja za organizaciju.
Struktura holding kompanije(„konglomerat“)je prihvatljiva kada korporacijski
portfelj poslova nema mnogo zajenickog.najprihvatljivija je za organizacije
koje slijede nevezane strategije,nemaju puno zajednickog.Velika prednost
strukture holding kompanije je ušteda troškova personala i
administracije(malo rukovodnog osoblja korporacije).visok nivo autonomije
koji je vezan za strukturu holding komapnije služi za uvecanje nivoa
motivacije odjeljenskih izvršnih menadžera i omogucava im da brzo odgovore
na promjene na tržištu.osnovna slabost je urodeni nedostatak kontrole i
zavisnosti koju obicno imaju izvršni organi na nivou korporacije nad odjelskim
menadžerima.
ORGANSKE OTG.STRKUTURE:MATRICNA I PROJEKTNA
5.PROJEKTNA ORGANIZACIJA
Za razumijevanje projektne ptg.potrebno je prvo def.osnovne prijektne
pojmove:projekat(svaki zaokruženi,cjelovit,stvaran poduhvat cije se
karakteristike i cilj mogu definisati,a koji se mora ostvariti u odredenom
4
vremenu te zahtijeva koordinirane napore nekoliko službi odnosno
zaposlenih radnika u tim službama),projektni zadatak(aktivnosti koje su
potrebne za realizaciju unaprijed definisanih projektnih rezultata),projektno
podrucje ili projektna organizacija(sveukupnost nosilaca zadataka nekog
preduzeca koji ostvaruju odredeni projekat),projektne vrste(sa stanovišta:1-
objektnog projektovanja,2.utjecaja okoline na projekat,3.stepena projektne
novosti)projektne faze(faza projektnog planiranja i faza projektne
realizacije)projektni org.oblici(organizovanje projekata bez promjena u
postojecoj strukutri,štabno organizovanje projekata,projektno orijentisano
podrucje,cisto projektno organizovanje i matricno organizovanje
projekata).Prema Robbinsu projektna organizacija nije neovisna struktura
nego je pomagalo i koristi se zajedno sa mehanickom strukturom kako bi
organizacija dobila na fleksibilnosti.
Projektna org.struktura predstavlja privremenu org.formu i to takvu koja se
uspostavlja za realizaciju jednog odredenog zadatka odnosno
projekta.Sikavica/Novak navode tri oblika projektne
org.strukture:organizovanje izvodenja projekata bez promjene u postojecoj
strukturi(primjenjuje se u organizacijama koje se povremeno susrecu sa
manjim i jednokratnim projektima,gdje je moguce njihovu realizaciju povjeriti
postojecoj org.strukturi predueca,najcecše menadžerima odredenih
funkcionalnih jedinica)individualna projektna organizacija(je takav oblik
projektne org.
Koja ima izabranog projekt-menadžera,direktno odgovornog top menadžeru
ali koji je bez stalnog radog tima odnosno radne grupe koja bi izvodila
projekat) i cista projektna organizacija(je najrazvijeniji i najsloženiji oblik
projektne organizacije koji izaziva znacajne promjene u postojecoj
org.strukturi,a upotrebljava se samo za izvršenje složenih i velikih
projekata.projekti su samostalni i nezavisni od linijske org.strukture,a clanovi
projektnog tima potpuno su izdvojeni iz hijerarhijske organizacije,privremeno
napuštaju svoje funkcionalne org.jedinice,okupljaju se oko projekta i na taj
nacin obrazuju projektnu grupu kojom rukovodi menadžer projekta).
6.MATRICNA ORGANIZACIJA
Matricna organizacija pokušava da kombinuje prednosti funkcionalne
strukture i strukture orijentisane na proizvode,programe i projekte.
Kombinuje dvije linije ovlaštenja:vertikalnu liniju od funkcionalnih
menadžera i horizontalu liniju direktora projektnih,programskih ili
geografskih polja.Funkcionalni odjeli obezbjeduju grupisanje strucnjaka i
izradu ekspertiza u funkcionalnom polju a projektni obezbjeduje smjernice za
planiranje rada,budžetiranje i opštu administarciju za razne projekte.funkcije
za podršku se obicno nalaze izvan matrice,kao i top menadžment.
5
Centri odgovornosti se javljaju kao varijacija funkcionalne ili divizione
organizacione structure.To su unutrasnje organizacione jedinice preduzeca
koje imaju svog menadzera kome su,od strane top menadzmenta,dodijeljeni
odredjeni poslovi,ovlastenja,ali I odgovornosti za izvrsenje tih poslova.Razlozi
za formiranje centara odgovornosti su sljedeci:
-potreba uspostave interne ekonomije u preduzecu,
-uspostava ekonomije konkretne organizacione jedinice,
-utvrdjivanje ekonomskog sadrzaja svake organizacione jedinice.
Formiranjem centara odgovornosti omogucava se preduzecu da osigura
odgovarajuci stepen I kvalitet kontrole na svim nivoima kao I uspostava jasnih
medjusobnih ekonomskih odnosa medju dijelovima ptreduzeca.Kako svi centri
odgovornosti koriste odredjene resurse,oni imaju odredjene troskove za
proizvodnju outputa ili odstvarivanje prihoda.Zavisno od toga da li se
formiraju u okviru funkcionalne il divizione organizacione
structure,razlikovat ce se ekonomski,pravni I organizacioni status centara
odgovornosti.U funkcionalnoj organizacionoj strukturi se uglavnom
formiraju:troskovni centri I prihodni centri,a u divizionoj strukturi:profitni I
investicioni centri.
-Troskovni centar je org.jedinica koja ima kontrolu nad troskovima,ali ne I nad
prihodima.U troskovnom centru budzetski cilhj se tem,elji na procjeni koliko
ce kostati usluge koje pruzaju te jedinice proizvodnim ili drugim dijelovima
preduzeca.Menadzeri troskovnih centara su odgovorni za to da se stvrani
troskovi njihove jedinice drze u granicama utvrdjenim njenim budzetom.
-Prihodni centri su org.jedinice preduzeca ciji se outputi mjere u novcanim ili
naturalnim pokazateljima,ali se ne uporedjuju direktno sa troskovima
inputa.Efikasnost prihodnih centara izrazava se u njihovoj sposobnosti
-Profitni centri je kompletna,posebna I samodovoljna org.jedinica u preduzecu
koja ima za cilj da ostvari odredjenu kolicinu,odnosno stopu profita.Menadzer
profitnog centra je odgovoran za ostvarivanje planiranog nivoa profita kao
razlike izmedju njegovih prihoda I troskova.
-Investicioni centri su organizacione jedinice ciji menadzeri imaju kontrolu,ali
I odgovornost,pored profita,I za stopu povrata ulozenog kapitala.Sustinski se
ovi centri odgovornosti I razlikuju od profitnih po dodatnoj odgovornosti za
povrat ulozenih sredstava.Glavni budzetski cilj investicionog centra ja
planirana stopa povrata kapitala.
2.SAVREMENI ORGANIZACIONI OBLICI
7
