Zaključak........................................................................................................................... 29
Literatura............................................................................................................................30
Uvod
Rezultati društvene proizvodnje izražavaju se društvenim bruto proizvodom,
društvenim proizvodom i nacionalnim dohodkom. Svaka zemlja koristeći statističke
metode izračunava i prati ove pokazatelje rezultata proizvodnje.
Analiza društvene proizvodnje koja se obavlja u određenoj društvenoj zajednici
nije moguća bez izražavanja rezultata proizvodnje. Pošto je rezultat pojedinačnog procesa
proizvodnje neki odrećeni proizvod, ako se sagledavaju svi pojedinačni procesi kao
jedinstveni procesi proizvodnje čitave jedne zajednice, onda se rezultat procesa
proizvonje u nekom vremenskom periodu, obično u toku jedne godine, naziva
društveni
bruto proizvod.
Da bi se izbeglo višestruko izračunavanje vrednosti predmeta rada (materijalnih troškova)
oni se jednostavno ne uračunavaju i tako se dobija realni pokazatelj rezultata društvene
proizvodnje – društveni proizvod.
Društveni proizvod izražava vrednost finalne proizvodnje. Društveni proizvod predstavlja
društveni bruto proizvod umanjen za iznos vrednosti predmeta rada.
Društveni bruto proizvod
Rezultati društvene proizvodnje izražavaju se preko određenih makroekonomskih
pokazatelja, a to su društveni bruto proizvod, društveni proizvod i nacionalni dohodak.
Svaka zemlja koristeći statističke metode izračunava i prati ove pokazatelje rezultata
proizvodnje. Analiza društvene proizvodnje koja se obavlja u određenoj društvenoj
zajednici nije moguća bez izražavanja rezultata proizvodnje. Pošto je rezultat
pojedinačnog procesa proizvodnje neki određeni proizvod, ako se sagledavaju svi
pojedinačni procesi kao jedinstveni proces proizvodnje čitave jedne zajednice onda se
rezultat procesa proizvodnje u nekom vremenskom periodu obično u toku jedne godine
naziva društveni bruto proizvod.
Društveni bruto proizvod predstavlja ukupno proizvedenu količinu materijalnih dobara i
izvršenih usluga u jednoj zajednici (državi) tokom jedne godine. U ovoj veličini isti
iznosi vrednosti se više puta obračunavaju. Da bi se to izbjeglo koristi se druga
ekonomska kategorija koja se naziva društveni proizvod. Društveni proizvod predstavlja
društveni bruto proizvod umanjen za iznos prenešene vrednosti predmeta rada. Od
društvenog bruto prozvoda odbijaju se materijalni troškovi na ime predmeta rada i dobija
se društveni proizvod koji čine amortizacija i nacionalni dohodak. Ukoliko od društvenog
proizvoda oduzmemo amortizaciju dobijamo neto društveni proizvod ili nacionalni
dohodak.
Bruto društveni proizvod je jedan od najvažnijih makroekonomskih agregata. Njime se
najpotpunije odražava uspjeh i efikasnost privređivanja uopšte. Upoređivanjem veličine
bruto društvenog proizvoda u različitim vremenskim periodima dobija se jasan uvid u
kretanje nacionalne privrede. Da bi se mogao koristiti u analitičke svrhe, mora se
eliminisati uticaj porasta cena proizvedenih materijalnih dobara i usluga. Zbog toga se
obračun društvenog bruto proizvoda vrši u tekućim i stalnim cenama.
Obračunom po tekućim cenama dobija se nominalni društveni bruto proizvod, a
obračunom po stalnim cenama dobijamo realni bruto društveni proizvod. Potencijalni
bruto društveni proizvod predstavlja dugoročne proizvodne mogućnosti proizvodnje koju
privreda jedne zemlje može da ostvari uz održavanje stabilnih cena.
Društveni bruto proizvod se može izraziti naturalno ( metrima tkanine, litrima ulja,
tonama uglja i sl.) i vrednosno ( u novcu). Naturalno izražavanje je moguće jedino kada
se radi o jednoj vrsti proizvoda. Pošto društveni proizvod sačinjavaju proizvodi različitih
vrsta, to se u svom ukupnom iznosu društveni bruto proizvod može izražavati jedino
vrednosno.
Društveni bruto proizvod nije realan pokazatelj rezultata proizvodnje jer se neki
proizvodi više puta obračunavaju u ukupnoj vrednosti društvenog bruto proizvoda.
Najčešće korišćen makroekonomski, agregat u sistemu nacionalnih računa je bruto
- prirodno bogatstvo;
- razvijenost sredstava za proizvodnju;
- stanovništvo;
- dužinu radnog vremena;
- produktivnost rada;
- intezivnost rada;
- društvene odnose.
Prirodno bogatstvo
Najopštiji uslov proizvodnje je prirodno bogatstvo. Ono je dar prirode i može da koristi
ljudima tek kad ga osvoje. U prirodno bogatstvo spada zemlja i sve što se u njoj ili na njoj
nalazi – vode ( rijeke, jezera, mora) biljni i životinjski svijet, mineralna i rudna bogatstva,
energetski izvori i drugo.
Proces proizvodnje je u suštini prilagođavanje, menjanje prirode od strane poizvođača, pa
će veće bogatstvo omogućiti stvaranje većeg obima društvenog bruto proizvoda.
Naravno da bi prirodno bogatstvo moglo da se koristi moraju biti razvijena sredstva za
proizvodnju.
Rudna i mineralna bogatstva se vijekovima nalaze u utrobi zemlje, ali se mogu koristiti u
proizvodnji tek kada se otkriju i kada razvoj sredstava za proizvodnju omogući njihovo
vađenje iz zemlje ( eksploataciju) i preradu. Zato su prirodna bogatstva samo potencijalni
faktor koji utiče na obim društvenog bruto proizvoda.
