2
UVOD
Zagledani u prirodne vodene i kopnene pejzaže, primjećujemo da oni
djeluju kao jedinstvena cjelina, u kojoj svaki stanovnik, živi organizam, nalazi
dovoljno prostora i hrane da može opstati. To jedinstvo živog svijeta
(biocenoze) i njegove nežive okoline (biotopa) čini višu kategoriju u
klasifikaciji biotičkih sistema nazvanu ekosistem (oikos-stanište, stan i sistem-
sastav).
Nakon što je koncept ekosistema bio jasno postavljen, ekolozi su počeli
mjeriti protok energije i kruženje materija u ekosistemima, a najznačajniji
predstavnik ovog pristupa u istraživanjima bio je američki ekolog E. P. Odum.
Odum je uveo prikazivanje ekosistema pomoću jednostavnih dijagrama protoka
energije, pri čemu se kruženju elemenata pridavala posebna važnost jer su
njihova gibanja između komponenata mogla biti dobar pokazitelj protoka
energije koju je bilo teško direktno mjeriti. Cjelokupni život na Zemlji može se
definisati kao globalni ekosistem, što se često i upotrebljava.
4
2. OKEAN
71% zemljine površine pokriveno je okeanima a ne zemljištom.
Okeani su najveći djelovi Svjetskog mora ograničeni više ili manje
kontinentima. Imaju sopstvenu cirkulaciju atmosfere, poseban sistem struja,
horizontalni i vertikalni raspored temperatura i salinitet vode. Polazeći od ovih
elemenata, Svjetsko more se dijeli na četiri okeana
:
Veliki ili Tihi, Atlantski,
Indijski i Sjeverni Ledeni okean.
Prema prostranstvu redosljed okeana:
- Tihi (Veliki) okean – 179,679 miliona km
2
,1.510 m
- Atlantski okean - 93,363 miliona km
2
, 9.218
m
- Indijski okean – 74,917 miliona km
2
, 7.455 m
- Sjeverni Ledeni okean – 13,100 miliona km
2
, 5.200 m
Nekad se u opštem govoru navode samo tri okeana: Atlantski, Indijski i
Tihi okean. U ovom pogledu, Arktički okean se smatra dijelom Atlantika, dok
se Južni okean, čija je granica određena 60. paralelom južne geografske širine,
smatra kao dio sva tri okeana. Alternativnim označavanjem, dva najveća okeana
na Zemlji su podijeljena u zavisnosti kojoj hemisferi pripadaju (južnoj ili
sjevernoj), tako naprimer postoje južni i sjeverni Pacifik te južni i sjeverni
Atlantik, te se njima dodaju Indijski okean i dva polarna mora.
Istorijski posmatrano, često se koristio izraz sedam svjetskih mora, koji je
pored Pacifika, Atlantika i Indijskog okeana obuhvatao i Karipsko
more, Sredozemno more, Žuto more i
Sjeverno more
(kao i neka druga mora,
koja se smatraju ivična mora okeana, poput Crnog mora i Baltičkog mora).
Postoji i druga alternativa koja je povezana sa magičnim brojem sedam,
koji se u nekim religijama smatra posebnim. Time je Zemlja podijeljena na
sedam kontinenata (Sjeverna i južna Amerika, Evropa, Afrika, Azija, Okeanija i
Antarktika) te sedam svjetskih mora (okeana) (sjeverni i južni Atlantik,
Sjeverno polarno i Južno polarno more, Indijski okean te sjeverni i južni
Pacifik).
