3
2. POJAM I ZNAČAJ POŠTANSKOG TRANSPORTA
Osnovni zadatak poštanskog transporta je da obezbedi jedinstven tehnološki proces tokova
poštanskih pošiljaka. Pri tome, poštanski transport integriše sva prevozna sredstva i transportne
linije, vodeći računa da se kroz taj proces obezbedi efikasnost, ekonomičnost i racionalnost za
celinu ili pojedine transportne funkcije prevoza pošiljaka.
Poštanski transport (postal transport) se u realizaciji, prostornom delovanju i eksploataciji
javlja u više oblika i pojava prema nameni angažovanja učesnika, a posebno kao:
1.
interni transport unutar poštanskih objekata,
2.
zatvoreni transport koji se obavlja sopstvenim prevoznim sredstvima,
3.
prevoz pošiljaka unutar jedinica poštanske mreže (postal network units),
4.
prevoz pošiljaka u funkciji koncentracije,
5.
prevoz pošiljaka u funkciji difuzije,
6.
prevoz za potrebe trećih lica bilo u vlastitoj organizaciji prevoza ili iznajmljivanjem
kapaciteta,
7.
korišćenje javnog transporta drugih prevoznika,
8.
prevoz poštanskog osoblja.
Interni transport
se javlja kao deo tehnološkog procesa prevozne funkcije pošte.
Obavlja se unutar poštanskog centra i drugih organizacionih jedinica pošte. Njegovo delovanje i
prostor su ograničeni. Po pravilu nije povezan sa javnom saobraćajnom infrastrukturom.
Zatvoreni transport
se javlja kao spoljni prevoz poštanskih pošiljaka, a često i građana
kao dopunska delatnost. Obavlja se prevoznim sredstvima pošte kao sastavni deo ukupnog
tehnološkog procesa i to za sve faze, od prijema pošiljaka do krajnjeg cilja, tj. uručenja
pošiljke. Organizacija transporta sopstvenim prevoznim sredstvima se, u osnovi, razlikuje od
korišćenja javnog transporta drugih prevoznika.
U praktičnom rešenju poštanskog transporta, najčešće se kombinuje zatvoreni i javni
transport ili korištenje usluga drugih. Na taj način se analizom uslova prevoza dolazi do rešenja
racionalizacije i optimizacije prevoznih funkcija.
Javni transport
i infrastruktura u ulozi prevoza pošiljaka, koristi se sve više u poštanskom
sistemu. On treba da omogući redovan,
siguran i
brz transport, a takođe i smanjenje troškova.
Pošta treba koordinirati i kombinovati saobraćajne tokove zatvorenog i javnog transporta
naročito u pogledu redova prevoza. Ovo podrazumeva paralelno korištenje više sredstava
4
prevoza u svim saobraćajnim granama i to: železničkom, vazdušnom, pomorskom, rečnom i
drumskom prevozu na unutrašnji i međunarodni saobraćaj.
2.1 Tehnološka organizacija poštanskog transporta
Tehnološka organizacija poštanskog transporta do sada se ustalila na integraciji tri nivoa
transporta koji moraju decidno biti usklađeni i integrisani u jedinstven transportni sistem.
Prvi nivo obuhvata transportno područje poštanskog centra. Obavlja se na redovnim
poštanskim linijama sa zadatkom da vrši prevoz u funkcijama:
1.
Koncentracije pošiljaka koje se obavljaju po ustaljenom redu prevoza prikupljanjem u
mestima prijema po: poštama, poštanskim sandučićima ili drugim mestima gde se pošiljlke mogu
primiti.
2.
Difuzije prispelih pošiljaka koje prispevaju u poštanski centar u cilju obavljanja redovne
dostave ili isporuke.
Na
prvom transportnom nivou
poštanski sistem uglavnom koristi vlastita prevozna
sredstva drumskih vozila. U novije vreme mnoge poštanske uprave, naročito u velikim centrima,
preferiraju korišćenje, za ovu namenu, ekoloških vozila specijalno dizajniranih za poštanski
saobraćaj.
Drugi nivo
čine poštanske linije između poštanskih centara u unutrašnjem saobraćaju kao i
veze poštanskih centara i glavnog poštanskog centra ako je tako postavljena organizacija. Redovi
vožnje se određuju prema propisanim rokovima i zahtevima prevoza. Potrebno je ovaj nivo
prevoza organizovati u cilju što kraćeg zadržavanja posiljaka, tako da se najčešće prevoz obavlja
u noćnim satima.
Treći nivo
obuhvata transport koji povezuje glavne poštanske centre i međunarodne
poštanske transportne veze. Prevozna sredstva ovog transportnog nivoa su:
1. drumska vozila,
2. avionski prevoz,
3. železnički, bilo u sopstvenim vagonima pošte ili iznajmljenim,
4. brodski prevoz.
