Autori
Dr Duško Vejnović, redovni profesor Univerziteta u Banjaluci
Mr Predrag Obrenović, Evropski defendologija centar
Izdavač
Evropski defendologija centar za naučna, politička, ekonomska, socijalna,
bezbjednosna, sociološka i kriminološka istraživanja Banja Luka
Recenzent
i
Dr Mile Šikman, Banja Luka
Dr Neven Brandt, Ljubljana
Dr Vladimir Stojanović, Beograd
Dr Nedžad Bašić, Bihać
Glavni i odgovorni urednik
Tin Vejnović, dipl.ecc.
Lektor
Tatjana Ponorac, prof.
Tehnički urednik
Vedran Čičić
Prevodilac
Tatjana Ponorac, prof.
Štampa
Art print, Banja Luka
Za štampariju
Milan Stijak
Tiraž
500 primjeraka
5
PREDGOVOR
K
njige su kao i ljudi, naprosto zato što im sudbine često ne zavise od njih
samih, dru štveni je kontekst presudniji od samog teksta. Tome usudu,
dakako, nije mogla umaći ni ova knjiga. Nije mogla zato što je testirala
međunarodnu aktuelnu situaciju sa pogledom na stanje, puteve i perspektive u
Bosni i Hercegovini, čiji smo i sami svjedoci i učesnici.
Promjene koje su nastale u međunaronim odnosima
, kao posljedica
rušenja Berlinskog zida 1989. godine i nestanka bipolarnog svijeta u jednom
dijelu svijeta, dovele su do ubrzavanja integrativnih procesa, dok su istovremeno
na prostorima Zapadnog Balkana imale dezintegrativni karakter, koji je doveo
do krvavih etno-vjerskih sukoba, koji su po svojoj brutalnosti nadmašili sve
sukobe vođene od Drugog svjetskog rata pa do današnjih dana širom ovog
„
zemaljskog šara
“.
Držimo da je knjiga
„
Defendološki (zaštitni, bezbjednosni i odbrambeni)
izazovi u međunarodnim odnosima sa pogledima na Bosnu i Hercegovinu“
,
u sudaru sa tom situacijom, verifi kovala svoju osnovnu tezu o raskolima,
diobama, dezintegracijama, političkim, ekonomskim, kulturnim, socijalnim,
moralnim i mnogim drugim.
Balkan je još uvijek ranjiv i konfl iktan i krhki
mir više počiva na prinudi vanjskih faktora, nego na organskoj integraciji
balkanskih privreda i društava.
Prilikom pisanja ove knjige cilj nam je bio da čitaocima na jednom mjestu
približimo pojam međunarodnih odnosa i bezbjednosti, kao i da ukažemo na
njihovu istorijsku isprepletenost i povezanost i samim tim da pokažemo da
se ove dvije cjeline ne mogu posebno posmatrati i analizirati, već da jedna
slijedi drugu i da se one međusobno nadopunjavaju. Posebnu pažnju posvetili
smo novim, sofi sticiranijim izazovim sa kojima se suočavaju sadašnji sistem
međunarodnih odnosa i bezbjednosti, koji su trenutno u jednom
„hibridnom
stanju“
mješavine kontinuiteta i promjena. Pored toga, pažnju smo posvetili
analizi tih promjena, koje većim ili manjim intenzitetom djeluju na prostoru
Bosne i Hercegovine, kao i kakve posljedice one ostavljaju na ukupni razvoj
BiH. Neka ova knjiga, onako kako je napisana, svjedoči vremenima današnjih
nevremena, ljudi i neljudi, uspona i padova.
Zahaljujemo se svima koji su svojim kritikama doprinijeli kvalitetnijem
pisanju ove knjige. Naravno da su kritike poželjne i ubuduće, prvenstveno iz
razloga što je sistem međunarodnih odnosa i bezjednosti živi organizam koji
se razvija i usavršava, težeći svom savršenstvu, kao što je u prirodi svakog živog
bića.
U Banjoj Luci, 2012. godine
Autori
7
Defendološki izazovi u meunarodnim odnosima sa pogledom na Bosnu i Hercegovinu
SADRŽAJ
PREDGOVOR
..............................................................................................................5
1. Opšta razmatranja
............................................................................................ 11
2. Pojam i zadaci defendologije – nauke o zaštiti, bezbjednosti i odbrani
...14
3. Savremene teorije međunarodnih odnosa i bezbjednosti
..................... 20
3.1. Naučno teorijski pristup međunarodnim odnosima ............................ 20
3.1.1. Pojam međunarodnih odnosa ....................................................... 20
3.1.2. Subjekti međunarodnih odnosa ................................................... 25
3.1.3. Osnovne karakteristike savremenih pristupa
međunarodnim
odnosima
.............................................................. 29
3.1.4.
Realističke
teorije
............................................................................. 30
3.1.5.
Liberalističke
teorije
........................................................................ 32
3.1.6.
Teorije
globalista
.............................................................................. 35
3.2.
Pojam
bezbjednosti
..................................................................................... 43
3.2.1. Istorijski razvoj bezbjednosti ......................................................... 47
3.2.2.
Antički
korijeni
................................................................................. 48
3.2.3.
Srednji
vijek
....................................................................................... 53
3.2.4. Period apsolutizma i moderno doba ............................................ 56
3.2.5.
Jugoslovenska
iskustva
.................................................................... 60
3.3. Savremeni naučno-teorijski pristupi bezbjednosti ............................... 66
3.3.1.
Neorealizam
...................................................................................... 69
3.3.2. Neoliberalizam – obnavljanje i širenje liberalno-
institucionlnog
pristupa
.................................................................. 74
3.3.3.
Kolektivna
bezbjednost
................................................................... 79
3.3.4. Saradnja u bezbjednosti „Cooperative Security” ....................... 84
3.3.5.
Odnos
NATO-Rusija
....................................................................... 87
4. Savremeni izazovi i percepcije svjetske bezbjednosti
............................. 93
4.1. Izazovi globalnoj bezbjednosti .................................................................. 93
4.2. Nove precepcije evropske bezbjednosti – izazovi,
trendovi i odgovori ...................................................................................... 98
4.3. Novi odnosi između transatlanskih saveznika ..................................... 101
4.4. Zajednički pristup evropskoj bezbjednosti........................................... 102
4.5. Razlike u stavovima ................................................................................... 105
