4
SUMMARY
Topic of this paper is the historical development of operating systems. To talk about
it, you first need to know what the operating system actually is. The operating system
controls and manages the computer with the help of user instructions. Two main types of system
software are operating systems and application programs. One of the first companies that
produced operating systems was Microsoft.
MS-DOS was used on the first PC, which was developed by IBM 1981 year, Windows
was developed later.
Windows has had a lot of version throughout history and has experienced great
popularity throughout the world. It is very popular because it is very simple to use because of
the graphical environment, which is a lot easier than entering commands in DOS.
Unix is also a popular operating system with a relatively simple user interface.
Linux (thesis of Linus Torvalds) was created in the fall of 1991 and entirely published on the
Internet so that anyone could improve his work.
Supercomputers - units designed to perform a number of operations in a short period of
time- speed measured in FLOPS's (Floating PointOperations Per Second), the number of floating
point operations per second.
Keywords-operating system, history, MS-DOS, Windows, Unix, Linux, supercomputers.
5
UVOD
Tema ovog rada su operativni sistemi, odnosno njihova primjena. U ovom radu ću
pokušati da predočim kako su se razvijali operativni sistemi kroz historiju, od onih najranijih, pa
sve do najnarednijih koji se koriste u tzv. „pametnim telefonima“.
Operativni sistemi se prvi put pojavljuju krajem 60-ih i početkom 70-ih godina 20.
stoljeća. Važna imena u tom periodu su Bell laboratorija, MIT, Apple Computer, Commodore
PET, IBM, Acorn, Amiga, Atari ST, Macintosh i Microsoft.
Ovdje treba napomenuti da su se računari pojavili nešto ranije, tačnije sredinom 20.
stoljeća. Prvi računari nisu imali operativni sistem, radili su pomoću vakumskih cijevi i
uglavnom ih je koristila vojska.
Sljedeća generacija računara radila ja na osnovu tranzistora, postali su jeftiniji pa su
postali pristupačniji, odnosno, osim vojske mogli su ih priuštiti i univerziteti. Karakteristika tih
računara je da su programi pisani u programskom jeziku FORTRAN.
Onda dolazi treća generacija računara, koji se prave od integrisanih kola. Tu se pojavljuje
prvi operativni sistem, OS/360, koji je bio glomazan i prepun grešaka. Razvija se softversko
inžinjerstvo uz svoje tri glavne karakteristike:
-Multiprogramiranje
-Višestruke ulazno-izlazne operacije
- Podjela računarskog vremena (Timeshering)
Kod treće generacije posebno je bitno da se pojavljuju dva operativna sistema: MULTICS i
UNIX.
Projekat MULTICS neuspjela je ideja kompanija MIT, Bell Labs i General Electric da se napravi
moćan računar i operativni sistem koji će biti u stanju da radi sa velikim brojem terminala.
Za razliku od njega, UNIX je bio uprošćena verzija, i doživio je primjenu i do današnjih dana.
Tek poslije ovih računara, pojavila se tzv četvrta generacija, lični računari. Njihov razvoj
počinje pojavom mikročipova. Računari postaju jeftini a firme koje se ističu su Spectrum,
Commodore, Atari, IBM PC, Apple Macintosh. Operativni sistemi prisutni u ovoj generaciji su
MS- DOS i UNIX. Razvija se i korisničko okruženje.
Pored ovih klasičnih sistema, razvijaju se i mrežni operativni sistemi.
Najveći napredak u širokoj primjeni lični računari su dobili pojavom Windowsa, operativnog
sistema koji je razvila firma Microsoft.
Danas je primjena operativnih sistema daleko veća u odnosu na početke razvoja računara.
Teško je zamisliti područje ljudske djelatnosti gdje ne koristimo operativne sisteme. Svaki lični
ili prenosivi računar, u automobilima, PDA uređajima, tzv pametnim telefonima…
7
1. RANI OPERATIVNI SISTEMI – HISTORIJSKI VAŽNI
CTSS (Compatible Time-Sharing System) bio je jedan od prvih time-sharing operativnih
sistema. Razvijen je u MIT Computers Center, a predstavljen 1961. Korišten je sve do 1973.
Postojala je i druga verzija ali nije našla širu primjenu. CTSS je imao veliki uticaj na razvoju
novih aplikacija za kompjutere, kao i u sljedećim generacijama operativnih sistema. Direktno je
uticao na razvoj MULTICS-a koji je inspirisao razvoj UNIX-a.
ITS (Incompatible Time-sharing System) bio je rani, revolucionarni i utjecajni time-sharing
operacioni sistem. Naziv je bio šaljiva dopuna za CTSS sistem. ITS i softver razvijen na njemu
bili su tehnički utjecajni. Također su doprinijeli i razvoju hakerske kulture.
Njegov razvoj je pokrenut u 1960-oj od strane onih koji se nisu slagali sa Multics projektom. ITS
je pisan u asembleru, izvorno za PDP-6 računar, ali većina njegovog razvoja i korištenja bila je
na PDP-10 računaru.
Iako se ne koristi puno od 1982, ITS se na MIT koristio do 1990.
MULTICS (Multiplexed Information and Computing Service) bio je rani i utjecajni time-
sharing operativni sistem. Njegov razvoj započeo je 1964 na Cambridge-u. Zadnja poznata
verzija Multics-a prestala je da radi 2000. godine u Kanadi.
Dizajn i karakteristike Multics-a uveliko su uticale na UNIX operativni sistem, koji je izvorno
napisan od strane dvojice programera iz ranijih projekata, Ken Thompson-a i Dennis Ritchie-a.
Površan utjecaj Multics-a na UNIX je vidljiv u mnogim područjima uključujući i imenovanje
nekih naredbi. Ali filozofija unutarnjeg dizajna bila je sasvim drugačija, s fokusom na
održavanjem sustava malim i jednostavnim, i na taj način pokušati ispraviti neke nedostatke
Multics-a, prije svega velike zahtjeve resursa na ograničenim hardverskim mogučnostima toga
vremena.
LEO (Lyons Electronic Office)
LEO I je bio prvi računar koji se koristio za komercijalne poslovne aplikacije. Prva verzija
nastala je 1951. 1954 Lyons je formirao LEO Computers Ltd, ogranak koji je kreirao LEO I, kao
i njegove nasljednike LEO II, i LEO III. LEO Computers je postala dio EELM-a( English
Electric Company) a potom i ICL-a(International Computers Limited) te na kraju i dio poznate
firme Fujitsu. Korisnici LEO računara mogli su programirati u dva programska jezika: intercode,
asembler niskog tipa, kao i CLEO, koji je bio COBOL ekvivalent. LEO računari su bili u
upotrebi sve do 1981.
