KVALITET VAZDUHA U REGIONU SI BiH I
ZNA
Č
AJ INFORMISANJA O KVALITETU
Studija o kvalitetu vazduha u SI BiH
Nada Boži
ć
, dipl.ing.tehn.
Tuzla, septembar 2009.
KVALITET VAZDUHA U REGIONU SI BiH I ZNA
Č
AJ INFORMISANJA O KVALITETU
3
S
ADRŽAJ
S
AŽETAK
.................................................................................................................................................................4
U
VOD
.......................................................................................................................................................................5
1.
P
OLUTANTI
(
ZAGA
Đ
IVA
Č
I
)
KOJI SE POJAVLJUJU U ATMOSFERI
.....................................................................5
1.1.
Č
estice u vazduhu .......................................................................................................................................5
1.2. Sumpor dioksid ...........................................................................................................................................6
1.3. Ugljen monoksid..........................................................................................................................................6
1.4. Oksidi azota .................................................................................................................................................7
1.5. Ozon .............................................................................................................................................................7
1.6. Ugljovodonici...............................................................................................................................................8
2.
Z
AKONSKA REGULATIVA
...................................................................................................................................8
2.1. Pravilnik o grani
č
nim vrijednostima kvaliteta vazduha (Sl. glasnik Republike Srpske broj 39/05) ..9
Tabela 1. Grani
č
ne vrijednosti vazduha – GVV u cilju zaštite zdravlja ljudi.................................................10
Tabela 2. Grani
č
ne vrijednosti – GV sastojaka lebde
ć
ih
č
estica....................................................................10
Tabela 3. Grani
č
ne vrijednosti vazduha – GVV u cilju zaštite ekosistema.....................................................10
Tabela 4. Ciljne vrijednosti vazduha - CVV....................................................................................................10
Tabela 5. Pragovi uzbune (Pragovi upozorenja su vrijednosti za 20% niže od vrijednosti pragova uzbune)11
3. M
ONITORING KVALITETA VAZDUHA NA PODRU
Č
JU GRADA
B
IJELJINE
.......................................................11
Slika 1. Raspored mjernih stanica na mapi grada ..........................................................................................11
Slika 2 i 3. Automatska mobilna mjerna stanica (Foto: T.I.B.).......................................................................12
Slika 4. Monitori za mjerenje SO
2
, ukupnih NO, CO, ozona, L
Č
10 i UL
Č
(Foto: T.I.B.) .............................12
Slika 5. Prenos podataka sa Data logger-a na kompjuter (Foto: T.I.B.)........................................................12
Slika 6. Poluautomatska mjerna stanica (Foto: T.I.B.)...................................................................................13
4. K
VALITET VAZDUHA NA PODRU
Č
JU GRADA
B
IJELJINE
.................................................................................13
Slika 7. Grafi
č
ki prikaz odnosa koncentracija SO
2
prema vremenu za januar 2009 (T.I.B.) .........................14
Slika 8. Grafi
č
ki prikaz odnosa koncentracija SO
2
prema vremenu za februar 2009 (T.I.B.) ........................14
Slika 9. Grafi
č
ki prikaz odnosa koncentracija SO
2
prema vremenu za mart 2009 (T.I.B.) ............................15
5. I
NFORMISANOST O KVALITETU VAZDUHA NA PODRU
Č
JU GRADA
B
IJELJINE
...............................................15
Tabela 6. Monitoring kvaliteta vazduha za 25.03.2009., MM1 (opština Bijeljina) ........................................16
6.
M
ONITORING KVALITETA VAZDUHA NA PODRU
Č
JU
T
UZLANSKOG KANTONA
............................................17
Tabela 7. Mjese
č
ne vrijednosti za januar/sije
č
anj 2009. godine ....................................................................17
Tabela 8. Mjese
č
ne vrijednosti za februar/velja
č
a 2009. godine....................................................................18
Tabela 9. Mjese
č
ne vrijednosti za mart/ožujak 2009. godine .........................................................................18
Tabela 10. Tablica vrijednosti za pojedine pokazatelje kvalitete zraka utvr
đ
ene Pravilnikom o grani
č
nim
vrijednostima kvaliteta zraka (Sl. Novine Federacije, broj 12/05) .................................................................18
7.
M
ONITORING KVALITETA VAZDUHA NA PODRU
Č
JU
B
R
Č
KO
D
ISTRIKTA
.....................................................18
Tabela 11. Monitoring, 07.01.2009.................................................................................................................19
Tabela 12. Monitoring, 12.01.2009.................................................................................................................19
8. Z
AKLJU
Č
AK
......................................................................................................................................................19
KVALITET VAZDUHA U REGIONU SI BiH I ZNA
Č
AJ INFORMISANJA O KVALITETU
4
S
AŽETAK
Životna sredina je specifi
č
an medij u kojem se
najlakše prepoznaju negativne aktivnosti
č
ovjeka.
Stoga je o
č
it porast interesa javnosti za tematske
oblasti o zaštiti prirodne i unapre
đ
nja stanja životne
sredine. Razvoj svijesti gra
đ
ana je vidljiv kroz
pove
ć
anu zainteresovanost za ekološki aktivizam sa
ciljem rješavanja opštih i konkretnih problema.
Trend podizanja ekološke svijesti javnosti kroz
pravovremeno i objektivno informisanje o
aktuelnim dešavanjima u oblasti ekologije,
promovisa
ć
e zaštitu životne sredine i zašti
ć
enih
prirodnih dobara, ali i ukazivati na probleme u ovoj
oblasti sa kojima se svakodnevno susre
ć
emo i
potrebu da se oni riješe.
Kada je rije
č
o kvalitetu vazduha u Bosni i
Hercegovini podaci uglavnom nisu sistematizovani
niti dostupni. Ve
ć
ina polutanata koji zaga
đ
uju
vazduh poti
č
u od industrijskih aktivnosti, ali
zna
č
ajan dio i od saobra
ć
aja. Prije rata industrija je
bila najzna
č
ajniji zaga
đ
iva
č
vazduha. Ve
ć
ina
industrije je prestala s radom u toku rata i još uvijek
nije dostigla predratni nivo. Zahvaljuju
ć
i tome,
o
č
ekuje se da je zaga
đ
enje vazduha mnogo manje
nego prije rata, mada nema sigurnih i ta
č
nih
podataka o trenutnom kvalitetu vazduha u Bosni i
Hercegovini.
Podaci o kvalitetu vazduha na podru
č
ju Republike
Srpske su vrlo šturi. Kontrola kvaliteta vazduha vrši
se stalno ili povremeno u manjem broju opština
(oko 30%), iako za to postoji potreba s obzirom na
prisustvo razli
č
itih zaga
đ
iva
č
a. Mjerenje
aerozaga
đ
enja obavlja se kontinuirano,
svakodnevno, samo u Banjoj Luci i Bijeljini.
Mjerenje emisije aerozaga
đ
enja od izduvnih gasova
iz putni
č
kih vozila obavlja se u maloj broju opština
(10%) pri tehni
č
kom pregledu, a pri radu vozila
mjerenja se povremeno vrše samo u dvije opštine
(Banja Luka i Prijedor).
U mjesecu julu 2009. godine je sprovedena anketa
Ekoalicije u okviru projekta "Od u
č
eš
ć
a javnosti do
održivog razvoja". Ankete u elektronskoj formi su
bile upu
ć
ene svim
č
lanicama Ekoalicije iz 19
opština SI BiH (Federacija BiH, Republika Srpska i
Br
č
ko Distrikt). Anketom su bila obuhva
ć
ena 522
ispitanika a stiglo je i 19 anketa on line, putem
e/mail-a.
Analiza ankete je ukazala na problem slabog
dosadašnjeg uklju
č
ivanja gra
đ
ana i neinformisanost
o kvalitetu životne sredine, te se traži:
9
uklju
č
ivanje gra
đ
ana u donošenje odluka u
oblasti zaštite životne sredine,
9
uklju
č
enje gra
đ
ana u rješavanje ekoloških
problema,
9
uvo
đ
enje kontinuiranog monitoringa
vazduha
,
9
uvo
đ
enje kontinuiranog monitoringa vode,
9
informisanje gra
đ
ana o rezultatima
monitoringa
.
Informacije o kvalitetu vazduha anketirani su
ocijenili kao:
ƒ
Loše – 417 (FBiH 155, BD 8, RS 254),
ƒ
Dobro – 88 (FBiH 45, BD 4, RS 39),
ƒ
Odli
č
no – 17 (FBiH 8, BD 3, RS 6),
što je u zoni nedovoljne ocjene.
Ovom studijom o informisanosti kvaliteta vazduha
na podru
č
ju SI BiH nastojimo popraviti ovu
nedovoljnu ocjenu.
