Uvod
U savremenim tržišnim ekonomijama dolazi do snažnog razvoja investicionih
fondova kao novog tipa finasijskog posrednika.Njihova suština sastoji se u tome da
prikupljaju kapital putem prodaje svojih akcija stanovništvu s tim da formirani finansijski
potencijal plasiraju u akcije i obaveznice preduzeća kao i obaveznice države.Prema tome,
investicioni fondovi vrše intermedijaciju između domaćinstva kao investitora i preeuzeća
države kao emitenta vrednosnih papira.
Prvi oblici investicionih fondova javljaju se u Škotskoj u 18. odnosno u 19.veku.
Prvi investicioni fond ili kompanija , u savremenom smislu te reči ,bila je Škotsko –
Američka investiciona kompanija osnovana u Londonu 1860. godine .Krajem 19. i
početkom 20.veka investicioni fondovi počinju da se otvaraju u većem broju pre svega u
Belgiji, Velikoj Britaniji i SAD-u.Od 1860. godine do 1875.,do kada je trajao uzlazni
berzanski ciklus, u Velikoj Britaniji osnovano je više od 50 fondova ove vrste, da bi
2
Istorijski razvoj stranih ulaganja
Počeci stranih ulaganja su u 16. veku u Evropi gde počinju da se stvaraju prave
trgovine koje se proširuju po čitavoj Evropi,a njihove predstavništva se otvaraju u svim
većim trgovačkim centrima.Što se tiče preduzeća industrijska revolucija je imala izuzetan
uticaj na njihov razvoj.Povećavaju se kapaciteti preduzeća,stvara se nova organizacija te
se snažnije izlazi na svjetsko tržište.To je omogućilo brže stvaranje multinacionalnih
preduzeća koja će u vremenu koje dolazi postati lokomotiva koja će naprijed povući
svjetska ulaganja.
U ovoj fazi investira se na stranom tržištu prvenstveno u trgovačka preduzeća sa
ciljem povoljnijeg nabavljanja sirovina,kao i plasmana gotovih proizvoda.
U periodu između dva rata investicije su se stalno povećavale.Multinacionalna
preduća su snažnije počela da investiraju u naftne izvore posebno u kolonijama. Nakon
4
drugog svjetskog rata za razliku od ranijih ulaganja koja su uglavnom bila motivirana
osiguranjem sirovina,počinje se ulagati u razvoj novih tehnologija,menadžment znanja i
osvajanje novih tržišta.
Period do 1960.god. karakteriše snažna američka investsticiona dominacija jer je
oko ¾ investicija došlo iz USA.Karakteristika 70-tih je jačanje evropskih
multinacionalnih kompanija te njihovo snažnije investiranje u svijetu.Početak
osamdesetih karakterišu značajna ulaganja TNK u zemlje u razvoju,gdje je osnovni motiv
ulagača bio jeftina radna snaga.Karakteristika 90-tih je da osnažene i već dovoljno
razvijene neke od zemalja u razvoju se pojavljuju kao značajni svjetski ulagači.
Kroz ovaj kratki prikaz vidi se da su počeci investiranja vezani za početke
svjetske trgovine, a da se pravi razvoj stranih ulaganja vezuje za početke moderne
industrije.
Motivi stranih ulagača
Glavni cilj svih ulaganja je profit.Najvažniji potciljevi,koji u svojoj osnovi opet za
cilj imaju ostvarivanje maksimalne oplodnje angažovanog kapitala su:težnja za
osvajanjem novih tržišta,niža cijena rada,osiguranje izvora urednog snabdijevanja,itd.
Težnja sa osvajanjem novih tržišta je jedan od najvažnijih motiva stranih
ulagača.Ako je ulazak jedne kompanije na neko za nju interesantno tržište
otežan makroekonomskom politikom države ili aktivnostima konkurencije na
tom tržištu ona će pokušati ući na to tržište strategijom ulaganja.Kad je u
pitanju zemlja u koju se ulaže,onda je interes te zemlje uglavnom što brži
razvoj na osnovu stranog kapitala koji se ulaže u tu zemlju.Kod ulagača se
radi u principu,o osvajanju novih odnosno proširenju postojećih tržišta,a sve u
cilju povećanja profita kao osnovnog cilja svih ulaganja.
5
Drugi važan razlog privlačenja stranih investitora počiva na vjerovanju da DSI
generiraju pozitivne indirektne učinke na druga domaća preduzeća što utiče na rast
njihove proizvodnosti.
Potencijalne društvene troškove DSI može prouzročiti smanjenje zaposlenosti
zbog racionalizacije radne snage u preuzetom preduzeću ili na makronivou zbog
istiskivanja neuspješnih domaćih preduzeća. Na makronivou može doći do pogoršanja na
tekućem računu platnog bilansa sa zemlje domaćina ukoliko preduzeća nastala DSI više
uvoze nego izvoze od svojih centrala u inostranstvu.
Zemlje primatelji u potražnji za tokovima DSI uglavnom su motivirane
društvenim koristima od direktnih stranih investicija, koje potiču prije svega od transfera
tehnologije , znanja i vještine i njihova prelijevanja (spillover) na ostatak privrede te
pozitivnim uticajem na spoljnu trgovinu, rast zaposlenosti i investicije u domaću
privredu.
Osnovne
informacije
o investicionim
fondovima
Investicioni fondovi su institucije kolektivnog investiranja u okviru kojih se
prikupljaju novčana sredstva investitora fonda. Prikupljena novčana sredstva fonda se
ulažu u različite vrste imovine, u skladu sa investicionim ciljevima navedenim u
prospektu Fonda, u cilju ostvarivanja dobiti i smanjenja rizika ulaganja.
Prospekt fonda je dokument investicionog fonda, odobren od strane Komisije za hartije
od vrednosti, koji potencijalnim investitorima pruža potpune i jasne informacije za
donošenje odluke o ulaganju.
Imovina investicionog fonda je u vlasništvu članova investicionog fonda, i to srazmerno
njihovom učešću u fondu i odvojena je od imovine Društva za upravljanje koje upravlja
7
