Vanparnični postupak predstavlja sistem pravnih normi, koje uređuju rad sudova u vanparničnim
stvarima.  Definisanje pojma vanparnične  stvari  je veoma  sporan  u  teoriji.  Pokušaj  njegovog
definisanja   se   uglavnom   svodi   na   pronalažanje   najboljeg   kriterijuma   za   razgraničavanje
parničnog   od   vanparničnog   postupka.   Prema   nekim   starijim   gledištima,   razgraničenje   treba
zasnovati na tome da li između stranaka u određenoj pravnoj stvari postoji spor ili neka teorija o
sporu, sa stanovišta parničnog odnosno vanparničnog postupka na zakonu samo oni postupci koji
se zakonom izričito određuju kao vanparnični, odnose se na vanparnične pravne stvari. Novije
teorije kao kriterijume za razgraničenje parničnog i vanparničnog postupka nude:



Odluke u vanparničnom postupku su uglavnom konstitutivne, dok su u parničnom

postupku uglavnom deklerativne;



Odluke u parničnom postupku djeluju bilateralno, odnosno između stranaka, a odluke u

vanparničnim postupcima djeluju unilateralno odnosno prema onom učesniku o čijim pravima je
odlučeno a ne i prama ostalim učesnicima.

U našem pravu, kao osnovni primjenjen je zakonski kriterijum, sa dodatnim kriterijumom sproa.
Vanparnični postupak se vodi samo onda kada je primjena pravila tog prostupka izričito zakonom
propisana ali se može voditi i o drugim pravnim stvarima, pod uslovom da između učesnika nema
spora i pod uslovom da se zbog svojstva učesnika ne mogu primjeniti odredbe zakona o
pravičnom postupku.

Vanparnični postupka se može okarakterisati drugačijim razumijevanjem i djelovanjem temeljnih
načela građansko sudskih postupaka u odnosu na parnični postupak.



U pogledu pokretanja postupka, načelo oficijalnosti preovlađuje nad dispozicijom,



Načela neposrednosti i usmenosti nemaju isti značaj kao u parničnom postupku,



Načelo javnosti ima uži domen primjene,



Potiskuje se usmenost, pismenost se naglašava kao načelo višeg ranga,



Ovaj vid pravne zaštite u znatno većoj mjeri od parničnog postupka, karakteriše
prisustvo javnopravnog interesa.

Vanparnični   postupak   može   biti   jednostranački,   dvostranački   i   višestranački.   Pokreće   se
uglavnom predlogom, takođe se može pokrenuti i po službenoj dužnosti. Za označavanje svojstva
stranke   koristi   se   izraz   učesnik.   Svojstvo   stranke  u   vanparničnom  postupku,   drugačije  je  od
svojstva   stranke   u   parničnom   postupku.   U   određenim   postupcima,   lica   koja   nemaju   punu