Predgovor
Na Fakultetu tehni
č
kih nauka u Novom Sadu, od školske 2007/2008. godine, predmet
INDUSTRIJSKI DIZAJN
predaje se studentima
č
etvrte godine, na smeru Grafi
č
ko inženjerstvo i
dizajn, tokom osmog semestra sa nedeljnim fondom
č
asova 2+4. Osnovni cilj ovog predmeta je da
upozna budu
ć
e grafi
č
are sa osnovnim elementima industrijskog dizajna.
U okviru ove knjige, uglavnom, je razmatran dizajn proizvoda u mašinskoj industriji, s obzirom da su u
okviru nje obuhva
ć
ene gotovo sve aktivnosti koje se vrše sa i nad proizvodima, mada, neosporno,
ima i takvih proizvoda gde se obavljaju i neke sasvim druge, specifi
č
ne, aktivnosti, na primer, u
hemijskoj, naftnoj, prehrambenoj i sli
č
nim industrijama. Ovom knjigom se želelo ukazati i na sve
elemente proizvoda koji uti
č
u na zadovoljstvo kupaca, odnosno, krajnjih korisnika proizvoda, kako bi
se, naro
č
ito pri razvoju novih proizvoda, tim elementima posvetila posebna pažnja. Naime, danas se
smatra da je sasvim normalno da su proizvodi lepi, kvalitetni, jeftini, lepo upakovani, kao i da sve to,
nažalost, nije dovoljno za uspešan plasman proizvoda, jer kupci od proizvoda zahtevaju znatno više.
Oni, sa punim pravom, o
č
ekuju da im proizvodi, pored neposredne koristi, pruže i odre
đ
eno
zadovoljstvo, pa
č
ak i oduševljenje, prvo, pri njihovoj kupovini, zatim, primeni i, naro
č
ito, pri
posedovanju tih proizvoda. Kupci stalno traže nove proizvode, bitno druga
č
ije od ostalih, koji
ć
e im
obezbediti posebnost, prestiž, poštovanje i uvažavanje okoline, ili, bar, da oni misle da je to tako.
Knjigom se želelo ukazati i na
č
injenicu da služba marketinga, pored ostalog, treba da ustanovi koji
su to zahtevi a, zatim, na osnovu njih, da izda nalog službi razvoja da napravi baš takve proizvode. A
kad ima takve proizvode, da zna, na adekvatan na
č
in, da ih prikaže potencijalnim kupcima i da ih
navede na stalnu kupovinu baš tih proizvoda. U okviru ove knjige proizvodi su posmatrani samo s tog
stanovišta.
Na ovom mestu želim da izrazim moju veliku zahvalnost recenzentima ove knjige: prof. dr
Vojislavu
Miltenovi
ć
u
, sa Mašinskog fakulteta u Nišu i prof. dr
Jovanu Vladi
ć
u
, sa Fakulteta tehni
č
kih nauka
u Novom Sadu, na savesnom pregledu rukopisa i nizu veoma korisnih predloga.
U Novom Sadu, 2008. godine.
Autor
Sadržaj
1. Pojam dizajna i osnovne odlike proizvoda
............................................................................ 1
Pojam dizajna
(1),
Pojam proizvoda
(1),
Osnovne odlike proizvoda
(2),
2. Faktori koji uti
č
u na dizajn proizvoda
...................................................................................... 9
Funkcija (10), Namena (11), Struktura (12), Veli
č
ina (13), Vrsta materijala (15), Masa (15),
Ergonomski zahtevi (15), Bezbednost (16), Sigurnost funkcionisanja (17), Veli
č
ina serije (19),
Rok isporuke (19), Ugovoreni kvalitet (19), Vek trajanja proizvoda (20), Stepen iskoriš
ć
enja
(20), Stepen automatizacije (21), Ugovorena cena (21), Na
č
in izrade proizvoda u mašinstvu i
tehnologi
č
nost (21), Montaža (21), Ozna
č
avanje (23), Atmosferilije (24), Biološki faktori (24),
Specijalni zahtevi (24), Zakonski propisi (25), Povišena temperatura (25), Niska temperatura
(25), Zaštita od zra
č
enja Sunca (25), Povišene vibracije (25), Hermeti
č
nost (26), Jednostavno
rastavljanje (26), Protiveksplozivna zaštita (26), Zaštita od vandalizma (26), Zaštita od kra
đ
e
(26), Zaštita od nesre
ć
a (27), Rad proizvoda u havarijskim uslovima (27), Higijenski zahtevi
(28), Mogu
ć
nost nadogradnje (28), Li
č
ni zahtevi (28)
3. Elementi dizajna proizvoda
..................................................................................................... 33
Kompozicija (33), Kompoziciona ravnoteža (34), Simetrija (35), Proporcionalnost (36),
Elementi forme (36), Harmonija (38), Ritam (39), Akcenat (39), Plasti
č
nost (39), Ornament (40),
Senke (40), Boja (41), Grafi
č
ka sredstva informisanja (42), Stil (44). Moda (45)
4. Životni ciklus proizvoda
..................................................................................................... 47
Faze životnog ciklusa proizvoda
(48),
Radni vek i vek trajanja proizvoda
(50),
Tehni
č
ko i
moralno zastarevanje proizvoda
(53),
Uticaj životnog ciklusa na politiku proizvoda i
politiku razvoja
(55),
Metodološko prognoziranje smene generacija proizvoda
(59)
5. Istraživanje i razvoj proizvoda
............................................................................................. 61
Nosioci razvoja
(61),
Razvoj u kompanijama
(63),
Strategija razvoja, inovacije i licence
(64), Inovacije (67), Licence (71),
Stvarala
č
ki proces
(72), Upravljanje stvarala
č
kim radom
(72), Generisanje ideja (73), Metoda analiza prirodnih sistema (74), Metoda analiza poznatih
tehni
č
kih sistema (74), Metoda asocijacije (75), Metoda uživljavanja u
ulogu (77), Metoda
o
č
iglednog prikaza zadate funkcije (77), Metoda dijagrama ideja (77), Metoda matrice ideja
(78), Metoda "Bujice ideja" (Brainstorming) (79), Metoda 635 (81), Opšta metodologija
pronalaženja novih ideja (82), Metoda propisivanja željenih karakteristika (83), Metoda ciljne
cene (83), Metoda traženja greške (83), Metoda kataloga (83), Proces odlu
č
ivanja (83), Odlike
stvarala
č
kog procesa (84), Prepreke stvaralaštvu (85)
6. Defininsanje dizajna tokom razvoj proizvoda
.................................................................... 89
Scenario razvoja proizvoda (89), Složenost proizvoda i konstruktorskih aktivnosti (95),
Transfer
tehnologija
(99),
Razvoj receptura, pilot proizvodnja i osvajanje tehnologija
(99),
13. Eksploatacija, nadzor, servis, održavanje, remont i reciklaža proizvoda
..................... 187
Eksploatacija proizvoda
(187),
Nadzora nad radom proizvoda (monitoring)
(190),
Principi
dijagnostike i kontrole
(191),
Uzro
č
nici havarija
(193),
Servis proizvoda
(194),
Održavanje
proizvoda
(194),
Remont proizvoda
(196),
Procena štete
(196),
Na
č
ini otklanjanja
posledica havarije
(197),
Procena preostalog resursa proizvoda
(197),
Mogu
ć
nost
reciklaže proizvoda
(197)
14. Tehni
č
ka podrška, prate
ć
a tehni
č
ka i promotivna sredstva
.......................................... 201
Tehni
č
ka podrška
(201),
Uputstva, prospekti, katalozi, uzorci (
201), Smernice za izradu
uputstva (202), Smernice za izradu promotivnog materijala (203),
Uzorci
(207)
15. Vreme i troškovi razvoja
.................................................................................................... 209
16.
Na
č
ini formiranja cene za nove proizvode
...................................................................... 211
Metodologija odre
đ
ivanja cene i granice rentabilnosti (212), Metodologija smanjenja cene
proizvoda smanjenjem troškova proizvodnje (215)
17.
Ocena tržišne pozicije proizvo
đ
a
č
a i njegovih proizvoda, na osnovu cene
proizvoda
............................................................................................................................
217
Na
č
ini ocene tržišne pozicije proizvo
đ
a
č
a na osnovu cene proizvoda
(217),
Portfolio
proizvoda
(218)
18.
Specifi
č
nosti rada dizajnera
.............................................................................................. 221
Kako ubediti druge u ispravnost svojih ideja
(223),
Izrada izveštaja o novom proizvodu
(223),
Metodologija pisanja stru
č
nih radova
(225),
Dizajnerska etika
(226)
Literatura
...................................................................................................................................
229
